Η Μαίρη Κουκουλέ και η αθυροστομία

«Ισαρί καλό χωριό, Πιτσαρί πουταναριό»: σχετικώς άγνωστη ελληνική παροιμία που μου αρέσει πολύ και αναφέρεται στις προκαταλήψεις, στις βεβαιότητες που έχουμε και οι οποίες επιμένουν κόντρα στη λογική. Ενας κόκκος άμμου στην απεραντοσύνη μιας λόγιας αθυροστομίας, που διεκδικεί να εκφράσει τις ανθρώπινες υποθέσεις – άλλοτε αδέξια, άλλοτε όπως εδώ με επιτυχία.

Με τον ακατάγραπτο θησαυρό της λαϊκής «βρώμικης» γλώσσας ασχολήθηκε, τη δεκαετία του 1980, η λαογράφος Μαίρη Κουκουλέ, η οποία γύρισε την Ελλάδα για να συγκεντρώσει εκφράσεις, βρισιές, παροιμίες, σεξουαλικά υπονοούμενα, σκωπτικές παραλλαγές τραγουδιών – υλικό που συμπεριέλαβε στο τρίτομο έργο «Νεοελληνική αθυροστομία» (εκδ. Νεφέλη), εξαντλημένο που ξανακυκλοφόρησε το 2019.

Κατά τα λεγόμενά της, υπάρχει ανέκδοτο υλικό ενός ακόμα τόμου, αντλημένο από τη λογοτεχνία.

Η Μαίρη Κουκουλέ, γνωστή και από τη σχέση της με τον Ηλία Πετρόπουλο, ο οποίος επίσης ασχολήθηκε με περιφρονημένες λαϊκές υποκουλτούρες, πέθανε και κηδεύτηκε χθες, σχεδόν στην αφάνεια. Είχε γεννηθεί το 1939, είχε κάνει κλασικές σπουδές στην Αθήνα και στο Παρίσι, αλλά κυρίως την καθόρισαν τα γεγονότα του γαλλικού Μάη του ’68. Τότε οπλίστηκε με συμπάθεια για ένα κοινωνικό περιθώριο, το οποίο και μελέτησε συστηματικά. Η δουλειά της αποδεικνύει ότι για την κρίση των κλασικών σπουδών δεν φταίνε μόνο οι συνθήκες αλλά και η συμβατικότητα της προσέγγισής τους.