Τα «καπρίτσια» {LF}του Γκόγια»{LF}και η «σαγήνη {LF}του αλλόκοτου»

Ενα ξύλινο μασίφ γοτθικό ερμάρι και μια βαριά ασθένεια που ταλαιπώρησε με προσωρινή παραλυσία, τύφλωση και μόνιμη κώφωση το θύμα της αποτελούν τις διαφορετικές μεν, αλλά συνάμα συνδεόμενες αφορμές για τις δύο νέες περιοδικές εκθέσεις, με τις οποίες υποδέχεται το 2025 η Εθνική Πινακοθήκη.

Σε έναν υποφωτισμένο νέο χώρο – πίσω από εκείνον των περιοδικών εκθέσεων στο υπόγειο του κτιρίου, που λειτουργεί για πρώτη φορά – έχει βρει τη θέση της η πρώτη έκθεση: τα 80 χαρακτικά, οξυγραφίες σε χαρτί και ακουατίντα που φέρουν την υπογραφή του Φρανθίσκο Γκόγια. Πρόκειται για τα «Καπρίτσια» που φιλοτέχνησε ο σπουδαίος ισπανός δημιουργός την περίοδο 1797-98, μετά τη δυνητικά θανατηφόρα ασθένεια που τον έπληξε το 1792 σε ηλικία 46 ετών και αποτέλεσε τη «θρυαλλίδα της στροφής του προς μια ελεύθερη καλλιτεχνική έκφραση, αποδεσμευμένη από τα πρέπει των επίσημων παραγγελιών», όπως σημειώνει η επιμελήτρια της έκθεσης Κατερίνα Ταβαντζή.

Γιατροί που απεικονίζονται ως γάιδαροι, ιερωμένοι που τρωγοπίνουν, μαστροποί που καταστρέφουν παιδιά, δάσκαλοι διαβολικών τεχνών είναι μερικοί μόνο από τους πρωταγωνιστές των έργων του Γκόγια, που θέλησε μέσα από τα συγκεκριμένα έργα του να επικρίνει τις προκλητικές όψεις της κοινωνικής και πολιτικής πραγματικότητας της εποχής του.

Το επίκαιρο των θεμάτων της – με κορυφαίο ίσως εκείνο υπό τον τίτλο «Ο ύπνος της λογικής γεννά τέρατα» – και τα 17 χρόνια από την τελευταία παρουσίασή τους (είχε προηγηθεί μία ακόμη το 1971) ήταν ορισμένοι από τους λόγους για τους οποίους τα «Καπρίτσια» του Γκόγια ανοίγουν τη σειρά εκθέσεων στον ειδικά διαμορφωμένο χώρο παρουσίασης χαρακτικών από τις μόνιμες συλλογές της Πινακοθήκης. Ακόμη όμως κι αν είστε ανάμεσα σε εκείνους που είχαν δει τις προηγούμενες παρουσιάσεις τους, η τωρινή διαφέρει, καθώς η επιμελήτρια επέλεξε να μην παρουσιάσει τα χαρακτικά με βάση την αρίθμηση του καλλιτέχνη, αλλά ανά θεματικές ενότητες, ενώ παράλληλα έχει εμπλουτίσει την παρουσίασή τους με εικονίδια από προπαρασκευαστικά σχέδια στην πλειονότητα των έργων.

Υβριδικές μορφές

«Η επιδραστικότητα της ανατρεπτικής θέασης του κόσμου από τον Γκόγια αποδεικνύεται εξαιρετικά ανθεκτική στον χρόνο», υποστηρίζει η διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης Συραγώ Τσιάρα, που επιμελήθηκε τη δεύτερη έκθεση, στον Ενδιάμεσο Χώρο του κτιρίου, η οποία και έχει ελεύθερη είσοδο. Η ιδέα για την έκθεση «Η σαγήνη του αλλόκοτου» ξεκίνησε από ένα ξύλινο ερμάρι που βρήκε από την προκάτοχό της στο γραφείο της, με ανάγλυφες γκροτέσκες μορφές. Και η καθημερινή επαφή μαζί του την οδήγησε στη δημιουργία της έκθεσης με τους δέκα σύγχρονους έλληνες εικαστικούς που προσεγγίζουν με διαφορετικό τρόπο τις υβριδικές μορφές: από το ψηφιακό καρουζέλ του Χριστόφορου Κατσαδιώτη και το καμωμένο από συνθετικά μαλλιά «Τυφλό αγόρι» της Μαριάννας Ιγνατάκη έως «Του κόσμου τα παράξενα» ζωγραφισμένα από τον Γιάννη Γαΐτη σε μια ξύλινη πόρτα, τις αλλόκοτες μορφές του Διονύση Καβαλλιεράτου, την καβαφική αίσθηση που αναδύεται από το πορσελάνινο μπουκέτο του Αγγελου Παπαδημητρίου, αλλά και το εμβληματικό «Μάθημα Ανατομίας» του Αγγελου Αντωνόπουλου, μεταξύ άλλων.