Ετοιμάζεται {LF}το επόμενο παγκόσμιο οικονομικό κραχ;

Στη Γερμανία και στη Γαλλία η υποστήριξη των κομμάτων της σκληρής Δεξιάς και της σκληρής Αριστεράς αυξάνεται και δεν είναι δύσκολο να καταλάβουμε γιατί. Μια κρίση που έπληξε χώρες στην περιφέρεια της ευρωζώνης των 20 εθνών πριν από 15 χρόνια – την Ελλάδα, την Πορτογαλία και την Ιρλανδία – έχει πλέον φτάσει στον πυρήνα της ζώνης του ενιαίου νομίσματος. Ας είμαστε ξεκάθαροι: η Γαλλία δεν είναι η νέα Ελλάδα.

Ακόμα κι έτσι, υπάρχουν σημάδια ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται. Η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση που ξέσπασε το 2008 δεν εμφανίστηκε από το πουθενά και υπήρχαν πολλά προειδοποιητικά σημάδια στη δεκαετία του 1990. Τώρα ο Σολτς αντιμετωπίζει την εκδίωξη από την καγκελαρία στις πρόωρες εκλογές του Φεβρουαρίου και ο Μακρόν μπορεί να πείσει τους βουλευτές μόνο να περάσουν έκτακτο προϋπολογισμό. Αυτά είναι σημάδια μιας επερχόμενης καταιγίδας.

Το πρόβλημα για τους δύο μεγάλους της ευρωζώνης είναι ότι έχουν σχεδόν στάσιμες οικονομίες μαζί με γενναιόδωρα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας που χρονολογούνται από τις μεταπολεμικές δεκαετίες, όταν η ανάπτυξη ήταν ακόμα ισχυρή. Τα χαμηλά επίπεδα ανεργίας εξασφάλισαν ότι υπήρχαν τα φορολογικά έσοδα που απαιτούνται για την πληρωμή των συντάξεων και άλλων επιδομάτων. Οι ΗΠΑ ανέλαβαν το μεγαλύτερο μέρος για την άμυνα της Ευρώπης κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, επιτρέποντας στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να δώσουν προτεραιότητα στις δαπάνες κοινωνικής πρόνοιας. Αλλά αυτές οι ευνοϊκές προϋποθέσεις δεν ισχύουν πλέον. Το πιο σημαντικό από όλα είναι ότι οι ρυθμοί ανάπτυξης έχουν υποχωρήσει.

Τα σχεδιαστικά ελαττώματα του ευρώ ήταν προφανή από την αρχή: ήταν μια προσέγγιση που ταιριάζει για χώρες που είχαν διαφορετικές ανάγκες και βασιζόταν στις νεοφιλελεύθερες αρχές ότι ο χαμηλός πληθωρισμός και οι ισορροπημένοι προϋπολογισμοί θα έδιναν ισχυρότερη ανάπτυξη. Η έλλειψη κοινής δημοσιονομικής πολιτικής για την αναδιανομή των πόρων από τις πλουσιότερες στις φτωχότερες χώρες της ευρωζώνης δεν βοήθησε επίσης.

Είναι ένα από τα αξιοπερίεργα της πρόσφατης οικονομικής ιστορίας της Ευρώπης ότι κάθε βήμα προς μια στενότερη ένωση – η δημιουργία της ενιαίας αγοράς το 1985, η κυκλοφορία του ευρώ το 1999 – ακολουθείται από ασθενέστερες οικονομικές επιδόσεις. Η εξήγηση που δίνεται για τα απογοητευτικά αποτελέσματα δεν είναι ότι η διαδικασία ολοκλήρωσης έχει προχωρήσει πολύ μακριά, αλλά ότι δεν έχει προχωρήσει αρκετά. Η ιδέα της «περισσότερης Ευρώπης» δοκιμάστηκε – πράγματι, έχει δοκιμαστεί σχεδόν μέχρι το σημείο της καταστροφής. Οι ψηφοφόροι εγκαταλείπουν μαζικά τα κυρίαρχα κόμματα. Ισως είναι καιρός να προσπαθήσουμε για λίγο λιγότερη Ευρώπη πριν να είναι πολύ αργά.