Εθνικά ή εθνικιστικά θέματα

Πέρα από τη συζήτηση για το πώς εξυπηρετούνται τα εθνικά θέματα αμφιβάλλω αν αναφερόμαστε όλοι στο ίδιο θέμα. Οι λέξεις έχουν πολλές έννοιες, περισσότερες από όσες μας ενημερώνουν οι λόγιοι ειδικοί. Τα σύγχρονα λεξικά μας με το «εθνικός» – αν αντιπαρέλθουμε την παλιά έννοια «ειδωλολάτρης» – εννοούν ότι σχετίζεται με το «έθνος» ή το κράτος: εθνικό συμφέρον, εθνική αντιπροσωπεία, οικονομία, ασφάλεια, ομάδα, οδός κ.ά. Βέβαια όλοι ξέρουμε ότι δεν είναι αυτά που ενδιαφέρουν ορισμένους οι οποία αναφέρονται με επιρρέπεια στα «εθνικά θέματα». Δεν εννοούν κανένα από τα ζωτικά προβλήματα που σχετίζονται με το έθνος, τον πολίτη και τη χώρα. Οχι ότι δεν ενδιαφέρονται με αυτά, ενδιαφέρονται βέβαια. Αλλά δεν τα ονομάζουν «εθνικά θέματα». Αυτά είναι τα προβλήματα της χώρας, άλλα είναι τα «εθνικά θέματα» που ταράζουν τα νερά και ανεβάζουν το θερμόμετρο.

Π.χ., το όνομα της Βόρειας Μακεδονίας και οι σχέσεις με την Τουρκία… εμπίπτουν στα «εθνικά θέματα». Και το ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί αυτός ο διαχωρισμός της έννοιας «εθνικό/εθνικά»; Δεν θα έπρεπε να νοείται και η εθνική οικονομία, η εθνική παιδεία, η εθνική υγεία και τόσα αλλά προβλήματα ως «εθνικά θέματα»; Πώς, πότε και από ποιους αποδόθηκε στον όρο «εθνικά θέματα» η μοναδικότητα της εξωτερικής πολιτικής; Η απάντηση αυτού που ερωτήματος θα αποκάλυπτε πολλά σχετικά με τις ευαισθησίες στα «εθνικά», εννοώ στα εθνικά με τη σημασία που αποδίδουν οι μονίμως ανησυχούντες.

Εύχομαι οι γλωσσολόγοι μας να μας ενημερώσουν για τη γέννηση και βάπτιση αυτού του όρου. Προσωπικά εικάζω ότι αυτός ο νεολογισμός θα πρέπει να σχετίζεται με την ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας και με πολέμους, αλλαγές συνόρων, κατακτήσεις, μεγάλες ιδέες, ήττες και εθνικές συμφορές. Ετσι εξηγούνται σημειολογικά και οι άλλες λέξεις και έννοιες που συνήθως συνοδεύουν τον λόγο των «εθνικών θεμάτων»: προδότης, μειοδότης, πράκτορας ξένων δυνάμεων, υποχωρητικότητα, κουίσλινγκ, αντεθνικός, ανθέλληνας. Βέβαια στο σύνολό του αυτός ο λόγος αναφέρεται στην ιδεολογία του εθνικισμού. Είναι χαρακτηριστικό ότι όταν εμφανίζεται εξαφανίζονται οι μεταβατικές ή οι ενδιάμεσες θέσεις: ή είσαι πατριώτης ή είσαι προδότης κ.λπ. Η διαλεκτική σκέψη δεν συνάδει με την ατμόσφαιρα του πολέμου ή της σύγκρουσης. Ο διάλογος, π.χ., πώς μπορεί να δικαιολογηθεί «εν καιρώ πολέμου»; Και έτσι η δύναμη αυτού του λόγου είναι το δίλημμα που θέτει: ή πατριώτης ή προδότης.

Οι αναφορές στα «εθνικά θέματα» δεν λειτουργούν ανεξάρτητα από τους συνειρμούς των πρόσφατων εθνικών και εθνικιστικών πολέμων. Είναι ένας όρος της εθνικιστικής ιδεολογίας και ιστορίας. Πιο σωστά θα ήταν να γίνεται λόγος για «εθνικιστικά θέματα» παρά για «εθνικά». Ολα τα προβλήματα που αφορούν την Ελλάδα είναι «εθνικά», αυτά που ενδιαφέρουν τους μονίμως ανησυχούντες είναι «εθνικιστικά θέματα». Αν γίνει αυτή η χρήση των λέξεων δεν θα υπάρχουν αντιφάσεις στον όρο «εθνικά»!