«Επιδραστικές» ψηφιακές περσόνες και φροντίδα εαυτού

Κατά την περιήγηση στα ψηφιακά κοινωνικά δίκτυα και πλατφόρμες, όπως το Instagram, το Facebook και το TikTok αντικρίζει κανείς όλες τις πληροφορίες για τις νέες τάσεις της μόδας, για σύγχρονα μοτίβα μεσοποιημένης συμπεριφοράς (όπως τα ghosting, phubbing, zombieing, κ.ά.), αλλά και την εκτεταμένη αναφορά σε ζητήματα σχέσεων, όπως οι «τοξικές» σχέσεις και η επιτακτική ανάγκη να «αγαπήσουμε τον εαυτό μας». Ολα αυτά αναμειγνύονται με τις εικόνες των ψηφιακών μας φίλων και γνωστών αλλά και με τα θέματα της διεθνούς και τοπικής επικαιρότητας. Σε αυτό το αχανές ψηφιακό τοπίο, «επιδραστικές» περσόνες σε ζητήματα μόδας ή συμπεριφοράς και αυτοφροντίδας, μεριμνούν να μας ενημερώνουν για τις τρέχουσες τάσεις και να μας προσφέρουν καθοδήγηση ως προς τις επιλογές μας. Μετά τη θέαση του συμβουλευτικού υλικού, οι αλγόριθμοι αναλαμβάνουν να μας ενημερώσουν για προσφορές σε καλλυντικά, καταστήματα ρούχων αλλά και υπηρεσίες ψυχικής υγείας, μέσω χορηγούμενων διαφημίσεων, οι οποίες «κολλούν» στο προφίλ του χρήστη, ακόμα και για μεγάλο χρονικό διάστημα μετά την πρώτη αναζήτηση και επαφή με το σχετικό ψηφιακό υλικό. Ετσι συνυφαίνεται η ψηφιακή ροή στην οποία όλοι και όλα κρίνονται εξίσου σημαντικά ή… ασήμαντα.

Ενδεχομένως, η σημαντικότερη πτυχή της συνδιαλλαγής μεταξύ χρηστών, ψηφιακών περσόνων, και αλγορίθμων να είναι η συνεχής ανάδευση της επιθυμίας. Η επιθυμία δεν αποτελεί ένα χαρακτηριστικό της ψηφιακής ανθρωπινότητας, αλλά είναι εγγενής στην ανθρώπινη φύση. Επιθυμία για αναγνώριση, αποδοχή, αγάπη, συνύπαρξη. Ωστόσο, στο ψηφιακό τοπίο η επιθυμία εξισώνεται με απλοϊκά συμπεριφορικά μοτίβα και επιλογές ως προς την εμφάνιση του σώματος. Η φροντίδα του σώματος μέσω της περιποίησης του προσώπου, των ρούχων και των υποδημάτων, ανάγεται σε μία σημαντικότατη πρακτική που δεν απορρέει πάντα από τις εξατομικευμένες ανάγκες και προσωπικές επιλογές στυλ. Οι συμβουλές περί ενδεδειγμένων συμπεριφορών λαμβάνουν τον χαρακτήρα «συνταγής» που μπορεί να εφαρμοστεί ανεξαρτήτως ατομικών ή κοινωνικών χαρακτηριστικών. Οι «επιδραστικές» περσόνες υπονοούν «υποσχέσεις» ύψιστης απόδοσης στην κλίμακα της αποδοχής, ωσάν αυτή να είναι μετρήσιμη και αντικειμενική. Βέβαια, δεν μας ξαφνιάζει η έμφαση στην εικόνα του σώματος και σε απλοϊκά μοτίβα συμπεριφοράς, καθώς ακόμα και οι πιο σύγχρονες τεχνολογίες επικοινωνίας δεν μπορούν να παρεισφρήσουν στις βαθύτερες στιβάδες της επιθυμίας, στον συγκινησιακό πυρήνα της ύπαρξης. Μπορούν να υποθέσουν ανάγκες και επιθυμίες υπολογίζοντας μέσους όρους και αριθμητικές τάσεις, τα οποία σταθμίζονται και με βάση την καταναλωτική κίνηση. Συνεπώς, παραμένουν σε ένα εξωτερικό περίβλημα και προτάσσουν συνταγές που οδηγούν στην ομοιομορφία και στη γρήγορη προσαρμοστικότητα σε κάθε νέα τάση. Ενδιαφέρον είναι ότι οι «επιδραστικές» περσόνες πληρούν ένα βασικό χαρακτηριστικό της επικοινωνίας πειθούς, καθώς συνήθως παρουσιάζονται ως προσιτές, οικείες φιγούρες, οι οποίες κατάφεραν με προσωπική προσπάθεια να επιτύχουν το επιθυμητό αποτέλεσμα και τώρα ενθαρρύνουν και άλλα άτομα να ακολουθήσουν τον ίδιο δρόμο και να επωφεληθούν από τα οφέλη κάποιου προϊόντος ή μοτίβου συμπεριφοράς.

Η εξιστόρηση της προσωπικής επιτυχίας ανάγεται σε πολύτιμο κίνητρο και ωθεί τους θεατές της να την εσωτερικεύσουν και να τη διεκδικήσουν για τον εαυτό τους. Αν δεν τα καταφέρουν, την ευθύνη τη φέρουν οι ίδιοι που δεν προσπάθησαν αρκετά ή με τον σωστό τρόπο, αφού άλλοι πριν από αυτούς τα κατάφεραν με επιτυχία.

Η Ανθή Σιδηροπούλου είναι επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του ΕΚΠΑ, με γνωστικό αντικείμενο την Ψυχολογία της Επικοινωνίας με έμφαση στην Κυβερνοψυχολογία