Η εκστρατεία παραλογισμού του Πούτιν

Σε μια μακροσκελή ομιλία στην ετήσια συνάντηση της Λέσχης Συζητήσεων Βαλντάι, αυτόν τον μήνα, ο Βλαντίμιρ Πούτιν προσπάθησε να παρουσιάσει την άποψή του για τον κόσμο. Μιλώντας για μια παγκόσμια «μειονότητα» που εμποδίζει τις φιλοδοξίες της «πλειοψηφίας», ήθελε να μας κάνει να πιστέψουμε ότι η Ρωσία ανήκει στην τελευταία.

Καθ’ όλη τη διάρκεια της ομιλίας του, ο Πούτιν πάσχισε να κρύψει το γεγονός ότι αυτό που πραγματικά τον ενδιαφέρει είναι να αποφύγει μια «στρατηγική ήττα» στην Ουκρανία. Στην πραγματικότητα, η Ρωσία έχει ήδη υποστεί μια στρατηγική ήττα, που δεν προκλήθηκε από τη Δύση, ούτε καν από την Ουκρανία, αλλά από τον ίδιο τον Πούτιν. Οι δικές του μυωπικές, καταστροφικές πολιτικές ανάγκασαν, τις τελευταίες δύο δεκαετίες, την Ουκρανία να στραφεί προς τη Δύση για υποστήριξη και αλληλεγγύη.

Ενα από τα πρώτα λάθη του Πούτιν ήρθε μετά τις προεδρικές εκλογές του 2004 στην Ουκρανία, όταν η αδέξια προσπάθειά του να επιλέξει τον νικητή κατέληξε να πυροδοτήσει την Πορτοκαλί Επανάσταση, η οποία ώθησε τον μετριοπαθή πρώην κεντρικό τραπεζίτη Βίκτορ Γιούσενκο στην ουκρανική προεδρία. Από τότε προσπαθεί ο Πούτιν να ασκήσει επιρροή στη χώρα.

Αλλά το μοτίβο είναι σαφές: κάθε φορά, οι αδέξιες προσπάθειες του Κρεμλίνου γυρίζουν μπούμερανγκ, αφήνοντας τους Ουκρανούς ακόμη πιο αποφασισμένους να ευθυγραμμιστούν με τη Δύση. Αντίθετα με ό,τι ισχυρίζονται ορισμένοι δυτικοί σχολιαστές και προπαγανδιστές του Κρεμλίνου, δεν επρόκειτο ποτέ για μια υπόθεση επέκτασης της Δύσης προς τα ανατολικά στο πλαίσιο κάποιας κακόβουλης συνωμοσίας. Οι Ουκρανοί ήταν αυτοί που έκαναν τις στρατηγικές κινήσεις, οι οποίες αντανακλούσαν τις προσπάθειες του Πούτιν να περιορίσει την κυριαρχία τους.

Το 2008, οι προτάσεις ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ στην Ουκρανία απέτυχαν ξεκάθαρα να βρουν την απαραίτητη στήριξη, καθώς τόσο η Γαλλία όσο και η Γερμανία αντιτάχθηκαν τότε στην ιδέα. Η Ουκρανία έπιασε το υπονοούμενο και το 2010, επαναβεβαίωσε το ουδέτερο καθεστώς της ως μέσο για να κρατήσει τον Πούτιν σε απόσταση.

Ομως η κατάσταση άλλαξε και πάλι το 2013, αφού ο Πούτιν πίεσε τον φιλορώσο πρόεδρο της Ουκρανίας, Βίκτορ Γιανουκόβιτς, να απορρίψει μια Συμφωνία Σύνδεσης με την Ευρωπαϊκή Ενωση. Ως απάντηση, οι Ουκρανοί βγήκαν στους δρόμους σε αυτό που θα γινόταν η εξέγερση του Euromaidan και ο Γιανουκόβιτς σύντομα διέφυγε στη Ρωσία μέσα στη νύχτα.

Η απάντηση του Πούτιν κατέστησε τις προθέσεις του πάρα πολύ σαφείς. Ανέπτυξε ρωσικές ειδικές δυνάμεις – τα «πράσινα ανθρωπάκια», με στολές που δεν έφεραν διακριτικά αναγνώρισης – στην Κριμαία, τμήμα της Ουκρανίας από το 1954, και στη συνέχεια την προσάρτησε παράνομα. Μην έχοντας άλλη επιλογή, η Ουκρανία απάντησε εγκαταλείποντας την ουδετερότητα, επιδιώκοντας την ένταξη στο ΝΑΤΟ και προχωρώντας τη συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Ενωση. Επιπλέον, το ΝΑΤΟ – που και το ίδιο αισθανόταν να απειλείται εξαιτίας της θρασύτατης αρπαγής εδαφών από τον Πούτιν – τοποθέτησε για πρώτη φορά δυνάμεις στα κράτη-μέλη του στην Ανατολική Ευρώπη.

Αυτές ήταν απολύτως κατανοητές αντιδράσεις στις επιθετικές πράξεις του Πούτιν. Για ακόμα μία φορά, η Δύση δεν προσπαθούσε να επιφέρει μια στρατηγική ήττα στη Ρωσία – ο Πούτιν το έκανε αυτό στον εαυτό του. Στις αρχές της δεκαετίας του 2020, με την Ουκρανία να προσεγγίζει ακόμα περισσότερο τη Δύση, αναγνώρισε τις ζοφερές συνέπειες των λαθών του και αποφάσισε να βάλει ένα τέλος στο ζήτημα. Ξεκινώντας την ολομέτωπη εισβολή, στόχος του ήταν είτε να μετατρέψει την Ουκρανία σε μια σατραπεία σαν τη Λευκορωσία είτε να την εξαλείψει εντελώς ως έθνος-κράτος.

Με τον Πούτιν να συνεχίζει τον επιθετικό του πόλεμο, ο αριθμός των νεκρών θα συνεχίσει να αυξάνεται (πιθανότατα κατά περίπου δέκα χιλιάδες την εβδομάδα). Αλλά το μόνο βέβαιο αποτέλεσμα της ατυχούς περιπέτειάς του θα είναι το μίσος που οι Ουκρανοί νιώθουν πλέον για τη Ρωσία. Αυτό θα έχει μακροχρόνιες συνέπειες και ήδη αποτελεί μια μεγάλη στρατηγική ήττα για τη Ρωσία. Η ευθύνη για την κατάσταση αυτή αρχίζει και τελειώνει στον Πούτιν. Η Δύση δεν θα μπορούσε ποτέ να πετύχει αυτό που πέτυχε ο Πούτιν: την πλήρη αποξένωση της Ουκρανίας από τη Ρωσία.

Ο Καρλ Μπιλτ είναι πρώην πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών της Σουηδίας