Η επαναφορά του κουρδικού ζητήματος

Αν και το Κουρδικό αποτελεί ίσως το σημαντικότερο πρόβλημα της σύγχρονης Τουρκίας είχε κατά τα τελευταία έτη αποχωρήσει από το προσκήνιο της τουρκικής πολιτικής ζωής. Η πρόσφατη επαναφορά του έγινε με μάλλον παράδοξο τρόπο. Με σειρά δηλώσεων ο πρόεδρος του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσεως (ΜΗΡ) Ντεβλέτ Μπαχτσελί πρότεινε την αναβίωση της ειρηνευτικής διαδικασίας μεταξύ της Τουρκίας και των εκπροσώπων του φιλοκουρδικού πολιτικού κινήματος τη χορήγηση υπό όρους χάριτος στον έγκλειστο από το 1999 ιστορικό ηγέτη του ΡΚΚ Αμπντουλάχ Οτσαλάν, αλλά και την πρόσκλησή του στο τουρκικό Κοινοβούλιο ως ομιλητού, με σκοπό να διακηρύξει το τέλος του ενόπλου αγώνος του ΡΚΚ. Οι διαπραγματεύσεις για την επίλυση του κουρδικού ζητήματος είχαν διακοπεί το θέρος του 2015, ακριβώς όταν ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ανησυχώντας από τα απογοητευτικά για το κόμμα του αποτελέσματα των εκλογών του Ιουνίου 2015 εγκατέλειψε τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις και επέλεξε να συμπήξει συμμαχία με το ΜΗΡ, η οποία συνεχίζεται μέχρι και σήμερα. Ενδιαφέρον είναι ότι δεν έχει υπάρξει επίσημη τοποθέτηση του προέδρου της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, παρά το ότι είναι αδύνατον να έχει λάβει χώρα τέτοια πρωτοβουλία χωρίς τη συγκατάθεσή του. Φαίνεται ότι ο τούρκος πρόεδρος προτίμησε να σφυγμομετρήσει τις αντιδράσεις της τουρκικής κοινής γνώμης στις δηλώσεις Μπαχτσελί πριν προβεί σε οποιαδήποτε κίνηση.

Την ίδια στιγμή οι διώξεις εναντίον δημάρχων κουρδικής καταγωγής εντείνονται. Μετά την παύση του εκλεγμένου με το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP) δημάρχου του προαστίου της Κωνσταντινουπόλεως Εσένγιουρτ Αχμέτ Οζέρ ακολούθησαν και οι παύσεις των εκλεγμένων δημάρχων των πόλεων Μάρντιν, Μπάτμαν και Χαλφετί. Μεταξύ τους ξεχωρίζει ο γηραιός δήμαρχος του Μάρντιν Αχμέτ Τουρκ, από τις πλέον μετριοπαθείς ηγετικές φυσιογνωμίες του κουρδικού πολιτικού κινήματος και υποστηρικτής της ειρηνικής επιλύσεως του Κουρδικού.

Μπορεί να υποθέσει κανείς ότι οι εξαγγελίες και οι συλλήψεις είναι μέρος ενός οργανωμένου σχεδίου «μαστιγίου και καρότου». Η κυβέρνηση υπόσχεται οφέλη στους εκπροσώπους του κουρδικού πολιτικού κινήματος που προτίθενται να συνεργασθούν μαζί της και επιβάλλει κυρώσεις σε όσους συνασπίζονται με την αντιπολίτευση. Είναι χαρακτηριστικός ο αποκλεισμός από τις διαπραγματεύσεις του εγκλείστου στις φυλακές της Αδριανουπόλεως τέως προέδρου του φιλοκουρδικού Δημοκρατικού Κόμματος των Λαών (HDP) Σελαχατίν Ντεμίρτας, ο οποίος θεωρείται «μη συνεργάσιμος». Στόχος είναι και το κόμμα της αξιωματικής αντιπολιτεύσεως, και ιδίως ο δήμαρχος της Κωνσταντινουπόλεως Εκρέμ Ιμάμογλου οι εκλογικές επιτυχίες του οποίου οφείλοντο και στην απήχηση που απολάμβανε μεταξύ των ψηφοφόρων κουρδικής καταγωγής.

Το κουρδικό πολιτικό κίνημα φέρεται ενώπιον ενός κυνικού διλήμματος: να συνεργασθεί με τον κυβερνητικό συνασπισμό και να συμβάλει στην παράταση της ηγεμονίας του με την ελπίδα κάποιων παραχωρήσεων ή της αποφυλακίσεως Οτσαλάν ή να διατηρήσει τη συνεργασία του με την αξιωματική αντιπολίτευση, απεμπολώντας κάθε βραχυπρόθεσμο πολιτικό κέρδος και διακινδυνεύοντας την όξυνση της κρατικής καταστολής, ελπίζοντας στην αλλαγή κυβερνήσεως και την επιστροφή της Τουρκίας σε πρόγραμμα πολιτικών μεταρρυθμίσεων που θα επιφέρουν βελτίωση των μειονοτικών δικαιωμάτων.

Ο Ιωάννης Ν. Γρηγοριάδης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Μπίλκεντ και επικεφαλής του Προγράμματος Τουρκίας του ΕΛΙΑΜΕΠ