Η γελοιοποίηση των Δημοκρατικών

Ο αμερικανός κωμικός Τόνι Χίντσκλιφ προκάλεσε σκάνδαλο πριν από τις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ με τα αστεία του στη συγκέντρωση του Ντόναλντ Τραμπ στο Μάντισον Σκουέαρ Γκάρντεν της Νέας Υόρκης. Ανοίγοντας αυτό που οι «New York Times» αποκάλεσαν «καρναβάλι παραπόνων», ο Χίντσκλιφ προσέβαλε το Πουέρτο Ρίκο («πλωτό νησί των σκουπιδιών»), τους Λατίνους («πολλοί από αυτούς» που «λατρεύουν να κάνουν μωρά»), τους μαύρους (καρπουζοφάγοι), τους Παλαιστίνιους (αυτοί που πετούν πέτρες) και ούτω καθεξής.

Πολλοί άνθρωποι, όχι μόνο φιλελεύθεροι και μειονότητες, εξοργίστηκαν. Υπέθεσαν μάλιστα ότι αυτού του είδους ο φανατισμός θα μείωνε τις πιθανότητες του Τραμπ να κερδίσει – όλοι οι Λατίνοι σίγουρα θα ψήφιζαν την Κάμαλα Χάρις. Εκαναν λάθος. Το χιούμορ του Χίντσκλιφ βοήθησε τον Τραμπ – ή τουλάχιστον δεν τον έβλαψε: το 46% των αυτοπροσδιοριζόμενων ισπανόφωνων ψηφοφόρων ψήφισαν υπέρ του.

Ο Χίντσκλιφ, ένας 40χρονος που μεγάλωσε σε ένα τραχύ μέρος του Οχάιο και τώρα έχει την έδρα του στο Τέξας, λατρεύει να σοκάρει. Αλλωστε είναι πλούσια η παράδοση αυτού του είδους κωμωδίας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Χίντσκλιφ είναι θαυμαστής του αείμνηστου εβραίου κωμικού Ντον Ρικλς που έβριζε τους πάντες, από Ιταλούς, Πολωνούς, μαύρους και Εβραίους μέχρι τους διασημότερους φίλους του, συμπεριλαμβανομένων των Ντιν Μάρτιν και Φρανκ Σινάτρα, ακόμα και τον εαυτό του.

Ενας πολύ πιο αιχμηρός και πιο σκανδαλώδης περφόρμερ από τον Ρικλς ήταν ο Λένι Μπρους, ο stand-up κωμικός που χρησιμοποιούσε σκόπιμα προσβολές για να αποκαλύψει την υποκρισία μιας κοινωνίας που επιμένει στη λεκτική ορθότητα, ενώ ανέχεται τη φυλετική βία, την αστυνομική βία και την πολιτική διαφθορά. Ο Μπρους συνελήφθη το 1961 επειδή χρησιμοποίησε «άσεμνες» λέξεις στο έργο του. Παρά το γεγονός ότι αθωώθηκε, του απαγορεύτηκε να εμφανίζεται στην τηλεόραση και η αστυνομία τον κυνηγούσε μέχρι τον θάνατό του, πέντε χρόνια αργότερα.

Αυτό που είχε μεγαλύτερη σημασία για τον Μπρους ήταν η ελευθερία του λόγου. Η δουλειά ενός κωμικού, κατά την άποψή του, ήταν να επεκτείνει τα όρια του καλού γούστου και των κοινωνικών συμβάσεων. Ο Χίντσκλιφ συμφωνεί. Αλλά υπάρχει μια σημαντική διαφορά μεταξύ του Μπρους και του Χίντσκλιφ. Ο Μπρους ήταν ένας χίπστερ που σχεδίασε την καθημερινότητά του με βάση τη free jazz και βυθίστηκε στον κόσμο των ποιητών της μπιτ γενιάς, της μαύρης μουσικής και της σεξουαλικής επανάστασης. Υποστηρίχτηκε από καλλιτέχνες και διανοουμένους που έβλεπαν τους εαυτούς τους ως μέρος μιας «προοδευτικής» πρωτοπορίας.

Ο Χίντσκλιφ, αντίθετα, έκανε τα σχόλιά του σε μια συγκέντρωση για το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Οι άνθρωποι που τον επευφημούσαν δεν είναι σε καμία περίπτωση προοδευτικοί. Αντίθετα, έχουν αγκαλιάσει χωρίς ενδοιασμό τον Τραμπ, ο οποίος αποκαλεί τους μετανάστες «εγκληματίες» και «βιαστές», επαναλαμβάνει επινοημένες ιστορίες για Αμερικανούς της Αϊτής που τρώνε τα κατοικίδια των ανθρώπων και μιλάει για διώξεις των αντιπάλων του και συντριβή των επικριτών του.

Ομως αν βλέπεις τον Μπρους ως προοδευτικό και τον Χίντσκλιφ ως συντηρητικό, χάνεις την ουσία. Ο Χίντσκλιφ, όπως ο Τραμπ, δεν είναι σε καμία περίπτωση συντηρητικός, αλλά επαναστάτης ενάντια σε ένα αποπνικτικό κατεστημένο – σαν τον Μπρους, που στόχευε τους ισχυρούς, τους επιχειρηματίες, τους πουριτανούς, τις πλατείες. Το ίδιο, κατά κάποιο τρόπο, μπορεί να ειπωθεί για τον Χίντσκλιφ, ο οποίος αναστατώνει τις ελίτ που κυριαρχούν στα αμερικανικά πανεπιστήμια, τους οργανισμούς μέσων ενημέρωσης, τους εκδοτικούς οίκους, τα μουσεία, τα ιδρύματα και τις ΜΚΟ της Αμερικής.

Οι ψηφοφόροι του Τραμπ αισθάνονται σε μεγάλο βαθμό αποκλεισμένοι και περιφρονημένοι από αυτούς τους επαγγελματίες αστούς. Είναι οι «αξιοθρήνητοι», για να χρησιμοποιήσω τη διαβόητη φράση της Χίλαρι Κλίντον, που δεν συμφωνούν με τις απόψεις για το φύλο, τη φυλή και την κοινωνική δικαιοσύνη που έχουν κατακλύσει τους θεσμούς της χώρας και έχουν βαρεθεί να τους κάνουν διαλέξεις και να δείχνουν συγκατάβαση.

Η νίκη του Τραμπ δεν είναι θρίαμβος του συντηρητισμού, αλλά το ακριβώς αντίθετο. Είναι μια εξέγερση των πολιτιστικά αποστερημένων που αισθάνονται πολιτικά ενδυναμωμένοι από έναν αυτοαποκαλούμενο «αουτσάιντερ» που υπόσχεται ριζική αλλαγή. Αυτό περιλαμβάνει ισπανόφωνους που δεν θέλουν να ονομάζονται Latinx και αρκετούς μαύρους άνδρες επίσης.

Ο ίδιος ο Τραμπ είναι ένα είδος προσβλητικού κωμικού. Για τα χονδροειδή αστεία του τον συμπαθούν τόσο πολλοί άνθρωποι. Και όσο περισσότερο οι «New York Times» και άλλα όργανα του πολιτιστικού κατεστημένου εξοργίζονται με τις γελοιότητές του τόσο περισσότερο αυξάνεται η απήχησή του.

Ο Ian Buruma είναι συγγραφέας («Spinoza: Freedom’s Messiah» – Yale University Press, 2024)