«Είναι πιο εύκολο να μιλάς για την Ιστορία σήμερα»

Στην οικογένεια Γαβρά, μετά τον γιο, που κάνει γυρίσματα στη Βόρεια Ελλάδα με γνωστούς ξένους ηθοποιούς για μια ταινία που υπόσχεται ότι θα κόβει την ανάσα, σειρά έχει η κόρη της οικογένειας να «ξαναβρεί» τη γενέτειρα χώρα της. Η Julie Gavras αποφάσισε το περασμένο καλοκαίρι να κάνει ένα ντοκιμαντέρ για το γαλλικό δημόσιο ραδιόφωνο France Culture σχετικά με τον πατέρα της, Κώστα Γαβρά, ακολουθώντας τα βήματα της ιστορίας του. Αυτό το ντοκιμαντέρ θα μεταδοθεί σήμερα, στο πρώτο Φεστιβάλ Ηχητικής Δημιουργίας «Ενας κόσμος ήχων» του Γαλλικού Ινστιτούτου που προβάλλει μουσικές, ραδιόφωνα, podcasts, θέατρο, σινεμά, masterclass και ηχοβόλτες. Πριν φτάσει στην Αθήνα, η Julie Gavras μίλησε στα «ΝΕΑ» για το συγκεκριμένο ταξίδι.

Στο ραδιοφωνικό ντοκιμαντέρ συμμετέχει ο πατέρας σας, Κώστας Γαβράς. Σας ακούμε να παίρνετε μαζί ένα ταξί και να πηγαίνετε στη γειτονιά της Αθήνας όπου μεγάλωσε ο πατέρας σας, στα χρόνια του Εμφυλίου. Πώς σας ήρθε η ιδέα;

Ασχολούμαι κυρίως με τις παραγωγές προγραμμάτων γεωπολιτικής και γεωγραφίας και μια μέρα η παρουσιάστρια μου πρότεινε να κάνω ένα πρόγραμμα για την Ελλάδα. Επρεπε να ψάξω για την ιστορία της, συμπεριλαμβανομένου του εμφυλίου πολέμου. Τότε ήταν που θυμήθηκα ότι είχα ακούσει, πριν από πολύ καιρό στην οικογένειά μου, ότι ο κομμουνιστής παππούς μου είχε σωθεί από τον φιλοβασιλικό αδερφό του. Αυτό ήταν το μόνο που ήξερα για εκείνη την περίοδο. Οταν λοιπόν το συζήτησα με τον πατέρα μου, συνειδητοποίησα ότι ο παππούς μου δεν ήταν κομμουνιστής, αλλά θεωρούνταν κομμουνιστής, και ότι δεν ήταν ο αδερφός του, αλλά ο αδερφός της γιαγιάς μου που ήταν φιλοβασιλικός και αυτός που τον έσωσε. Είναι αστείο μερικές φορές να συναντάς την αλήθεια. Ειδικά από τη στιγμή που νόμιζα ότι ο πατέρας μου είχε περάσει τον πόλεμο και τον Εμφύλιο στο χωριό, ενώ ήταν στην Αθήνα. Ετσι του πρότεινα να κάνουμε το γύρισμα, και μάλιστα εκεί όπου ήταν τα χρόνια του Εμφυλίου.

Δεν συζητάγατε το θέμα στην οικογένειά σας; Καθόλου;

Στην πραγματικότητα, όχι. Δεν μπόρεσα ποτέ να επικοινωνήσω με τον παππού και τη γιαγιά μου γιατί δεν μιλάω ελληνικά και με τα ξαδέρφια μου σπάνια βλεπόμαστε. Ο μόνος ξάδερφος, ο Κρίστιαν, που μιλάει στο ντοκιμαντέρ είναι αυτός που είχε περισσότερη επαφή με τον παππού μου, αλλά ακόμη και ο ίδιος παραδέχεται ότι κανείς δεν μίλησε για το θέμα στην οικογένεια. Υπήρχαν νύξεις μεταξύ τους, που εμείς τα παιδιά δεν μπορούσαμε να καταλάβουμε. Ο καθένας είχε μια διαφορετική εκδοχή για την περίοδο αυτή, που ήταν προφανώς δύσκολο να γνωρίζουμε. Και τότε, ο άλλος ξάδερφός μου, ο Πάνος, μου εκμυστηρεύτηκε ότι τα παιδιά του, που πήγαν σχολείο στην Ελλάδα και είναι τώρα είκοσι χρονών, δεν διδάχθηκαν καν τον Εμφύλιο στο μάθημα της Ιστορίας. Δεν ξέρω το ελληνικό πρόγραμμα, αλλά έχω την εντύπωση ότι όντως υπάρχουν κενά ακόμα και σήμερα.

Ποια ήταν τα σχόλια από το γαλλικό κοινό που άκουσε το podcast σας;

Εμειναν έκπληκτοι γιατί δεν γνώριζαν αυτή την περίοδο της ελληνικής ιστορίας. Το μόνο που ξέρουν οι Γάλλοι για την ελληνική ιστορία είναι οι συνταγματάρχες και η κρίση του 2010. Το βλέπω και με τα παιδιά μου, που μαθαίνουν για τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο στο σχολείο στο Παρίσι και δεν υπάρχει λέξη για τη συμμετοχή της Ελλάδας. Από την αγγλική πλευρά αντιμετωπίζονται καλύτερα τα πράγματα, αλλά το ίδιο, πολύ ταμπού, επειδή η θέση του Τσόρτσιλ ήταν περίπλοκη. Ωστόσο, νομίζω ότι είναι ίσως πιο εύκολο να μιλήσουμε για αυτό σήμερα, τώρα που πολλοί δεν ζουν πια και που οι αποστασιοποιημένοι ιστορικοί μπορούν να ανατρέξουν σε αυτήν την περίοδο της Ιστορίας.