Ο δρόμος είναι μακρύς,{CR}πέρα από αυτή συνάντηση

Μια πρόσφατη έρευνα για τις απόψεις Ελλήνων και Τούρκων περί των γειτόνων τους κατέληξε στο συμπέρασμα ότι και οι δύο λαοί θεωρούν τις μεταξύ τους διαφορές σημαντικές αλλά, ενώ οι Τούρκοι έχουν απλώς μια γενική ιδέα περί του προβλήματος, οι Ελληνες γνωρίζουν (ή θεωρούν ότι γνωρίζουν) λεπτομέρειες του θέματος και έχουν άποψη επί του πρακτέου. Είναι προφανές ότι, αν όντως έτσι έχουν τα πράγματα, η ελληνική κυβέρνηση θα έχει πολύ δυσκολότερο δρόμο να διανύσει από την ομόλογή της στην Αγκυρα.

Η εσωτερική διαπραγμάτευση των τελευταίων εβδομάδων στις εφημερίδες, τα ραδιόφωνα, τις τηλεοράσεις και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποδεικνύει του λόγου το αληθές. Ακούγοντας και διαβάζοντας όλα αυτά, φαντάζεται κανείς ότι οι δύο υπουργοί Εξωτερικών θα συναντηθούν την επόμενη εβδομάδα για να κλείσουν την τελική συμφωνία μεταξύ των δύο μερών, με μια υπογραφή σε ένα κείμενο (για να παραφράσω αλήστου μνήμης εποχές).

Η πραγματικότητα είναι βέβαια τελείως διαφορετική. Οι υπουργοί Εξωτερικών ακολουθούν με βήματα πολύ διστακτικά μια αργή διαδικασία προσέγγισης, που επιδιώκει να δημιουργήσει συνθήκες αμοιβαίας εμπιστοσύνης ή τουλάχιστον καλόπιστης ανοχής μεταξύ δύο χωρών που μόλις λίγο καιρό πριν είχαν φθάσει στα πρόθυρα του πολέμου. Πριν από κάποιες εβδομάδες, οι ίδιοι που σήμερα επαναστατούν μπροστά στην πιθανότητα προόδου προς μια συμφωνία αγανακτούσαν για τα διστακτικά βήματα προσέγγισης και για τα λιμνάζοντα ήσυχα νερά.

Είναι ασφαλώς αναγκαίο να δούμε ποια θα είναι τα επόμενα βήματα, αν όντως αυτά υπάρξουν. Οι δύο πλευρές δεν έχουν μετακινηθεί ουδέ κατά κεραία από τις αρχικές τους θέσεις και είναι σαφές ότι δεν συμφωνούν ούτε για το πλαίσιο αναφοράς ούτε για τις γενικές αρχές που θα διέπουν την όποια διαπραγμάτευση. Για να προχωρήσουμε στην όποια επόμενη ημέρα, θα πρέπει ασφαλώς να συμφωνήσουμε στο επόμενο, έστω και μετέωρο βήμα – αλλά η συμφωνία αυτή δεν θα είναι αποτέλεσμα μιας στιγμής, θα είναι το τέλος μιας μακράς διαδικασίας. Οι υπουργοί Εξωτερικών θέλησαν, με τις δηλώσεις τους μετά την τελευταία συνάντηση του τούρκου Προέδρου και του έλληνα Πρωθυπουργού στη Νέα Υόρκη, να προσδώσουν πανηγυρικό χαρακτήρα στην ενδεχόμενη μετακίνηση προς το επόμενο επίπεδο. Η σκέψη τους ήταν προφανώς να καταδείξουν την εγγενή προστιθέμενη αξία της διαδικασίας και να τονίσουν την ανάγκη προόδου σε αυτή, διευκολύνοντας την πορεία των μεταξύ τους διαπραγματεύσεων. Ταυτοχρόνως όμως δημιούργησαν την εσφαλμένη προσδοκία μιας άμεσης επίλυσης και συγκέντρωσαν την μήνιν των μονίμως ανησυχούντων, ανεβάζοντας την πολιτική πίεση που ούτως ή άλλως θα δέχονταν – και οι δύο κυβερνήσεις.

Συζητήσεις όπως αυτή που επιχειρείται μεταξύ δύο γειτόνων, καταδικασμένων να συμβιούν γύρω από μια στενή λωρίδα θάλασσας, απαιτούν υπομονή και επιμονή, ψυχραιμία και οξυδέρκεια, που δεν περιορίζεται μόνο στο άμεσο ζητούμενο της διαπραγμάτευσης αλλά βλέπει με μάτι καθαρό το ευρύτερο πεδίο και αναζητά τη βέλτιστη βιώσιμη λύση χωρίς να φοβάται τις λέξεις. Αν η διαδικασία αυτή ευοδωθεί, οι δύο χώρες μας θα έχουν πραγματικά αλλάξει σελίδα στην ιστορία τους – αλλά δεν είμαστε ακόμη εκεί και ο δρόμος είναι μακρύς, πολύ πέρα από αυτή και την επόμενη συνάντηση.

Η Μαρία Γαβουνέλη είναι καθηγήτρια Διεθνούς Δικαίου στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και γενική διευθύντρια του ΕΛΙΑΜΕΠ