Το κλίμα, η λειψυδρία και η πολιτική

Καθώς η ανησυχία για το νερό φουντώνει και πάλι παγκοσμίως, η πιο εύκολη και βολική επιλογή είναι να τα ρίχνουμε όλα στην κλιματική κρίση και τα ακραία της φαινόμενα. Ομως, το πρόβλημα, άρα και η διαχείρισή του, είναι πιο σύνθετο από τη φυσική ξηρασία και τις φονικές πλημμύρες της κλιματικής αλλαγής και υπάρχει, πριν από αυτήν, για δεκαετίες. Η λειψυδρία, αν συμφωνήσουμε ότι αυτό είναι το κεντρικό θέμα, οφείλεται στα αρνητικά υδατικά ισοζύγια που κυριαρχούν στις περισσότερες λεκάνες απορροής. Στο γεγονός δηλαδή της χρόνιας υπερκατανάλωσης νερού, σε επίπεδα πέραν της φέρουσας ικανότητας των υδατικών συστημάτων. Είναι ίσως το κορυφαίο περιβαλλοντικό πρόβλημα στον πλανήτη, και ως απότοκο του μοντέλου παραγωγής και ανάπτυξης, είναι ένα πρόβλημα εξόχως πολιτικό.

Στην Ελλάδα, με το δυσανάλογα μεγάλο υδατικό αποτύπωμα – σχεδόν διπλάσιο του μέσου όρου παγκοσμίως – η συνεχιζόμενη υπερκατανάλωση νερού έχει εξαντλήσει τα ανανεώσιμα και χρησιμοποιεί πλέον ένα σημαντικό μέρος των μόνιμων υδατικών αποθεμάτων. Καθώς και αυτά στερεύουν, η συνεχιζόμενη λειψυδρία με τα χρόνια σωρεύεται και επιδεινώνεται, κάνοντας το πρόβλημα διαρκώς οξύτερο και τις λύσεις του πιο δυσχερείς, πιο ακριβές και πιο αβέβαιες. Ιδιαίτερα στην άρδευση που είναι και ο συντριπτικά μεγαλύτερος καταναλωτής νερού (86% του συνόλου), με τα δισεκατομμύρια κυβικά να χάνονται ετησίως στη μεταφορά (ανυπαρξία έργων και δικτύων), στις απαρχαιωμένες αρδευτικές μεθόδους και στη χωρίς σχέδιο διάρθρωση των καλλιεργειών (κυριαρχούν οι υδρόφιλες). Το ίδιο και στον υπερτουρισμό, το ίδιο – σε πολύ μικρότερο βαθμό – στα υδρευτικά δίκτυα στις πόλεις. Γι’ αυτό και η λειψυδρία εξελίσσεται σε κεντρικό πολιτικό και χωροταξικό θέμα, με ανυπολόγιστες επιπτώσεις στην οικονομία, την ανάπτυξη, το βιοτικό επίπεδο των πολιτών και στο ίδιο το Περιβάλλον.

Σε αυτήν τη συνθήκη έρχεται να προστεθεί η, επίσης ανθρωπογενής, κλιματική κρίση, η οποία εντείνει το ήδη σοβαρό πρόβλημα της λειψυδρίας, με δύο κυρίως τρόπους:

• με την αύξηση της ξηρασίας σε όλες της τις παραμέτρους και δείκτες, άρα και την επακόλουθη μείωση των υδατικών όγκων προσφοράς και
• με την τεχνικής φύσης αδυναμία να συλλέξουμε τα κατακρημνίσματα που πέφτουν πλέον με τη μορφή συχνότερων και εντονότερων πλημμυρών.

Επομένως, η απορρύθμιση του κλίματος ήρθε ως καταλύτης να επιταχύνει και να εντατικοποιήσει μία διαδικασία που βρισκόταν ήδη σε εξέλιξη. Η κατάσταση είναι κρίσιμη και προφανώς δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με εμμονή στην ίδια νοοτροπία και με μέτρα του περασμένου αιώνα. Ούτε η μεταφορά νερού από άλλες λεκάνες, ούτε η αύξηση της τιμής του, ούτε, πολύ περισσότερο, η ιδιωτικοποίηση της διαχείρισής του, μπορούν να εμφανίζονται σήμερα ως λύσεις. Ενα εθνικό σχέδιο προσαρμογής στην κλιματική κρίση, με ένα νέο παραγωγικό μοντέλο δίκαιης και δημοκρατικής πράσινης μετάβασης, που θα ενσωματώσει, εκτός των άλλων, ολιστικά σχέδια διαχείρισης του νερού και αντιπλημμυρικής θωράκισης με περιβαλλοντικό πρόσημο, είναι ο μόνος βιώσιμος δρόμος για την έξοδο από τη συνδυασμένη πολιτική και οικολογική κρίση.

Ο Νικήτας Μυλόπουλος είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, διευθυντής του Εργαστηρίου Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων