Κερδίζοντας την ειρήνη στην Ουκρανία

Εάν η Ουκρανία πρόκειται να ενταχθεί στην ΕΕ, θα πρέπει να εφαρμόσει περίπου εκατό χιλιάδες σελίδες του εγχειριδίου κανόνων της Ενωσης. Η εφαρμογή αυτών των κανόνων θα μπορούσε να έχει μακροπρόθεσμο κοινωνικό, οικονομικό και πολιτικό κόστος τόσο για την Ουκρανία όσο και για τα υφιστάμενα κράτη-μέλη της Ενωσης. Εάν οι συνθήκες αυτές γίνουν κατανοητές και αντιμετωπιστούν, η ένταξη στην ΕΕ θα μπορούσε να ενισχύσει τη δημοκρατία και να προσφέρει σημαντικά οικονομικά οφέλη και στις δύο πλευρές.

Στην ιστορία των διευρύνσεων της ΕΕ, το πιο πρόσφατο κύμα ξεχωρίζει λόγω της στενής σύνδεσης μεταξύ της επιτυχίας της ολοκλήρωσης και των μακροπρόθεσμων εκτιμήσεων της ΕΕ για την ασφάλεια. Εάν η ένταξη της Ουκρανίας οδηγήσει σε οικονομική αστάθεια ή σε αποδυνάμωση της δημοκρατίας, αυτό θα αποτελούσε σημαντική οπισθοδρόμηση για την Ευρώπη και άμεση απειλή για την ασφάλειά της. Εξίσου σημαντική θα καταστεί η μη έγκαιρη αντιμετώπιση των πιθανών αρνητικών οικονομικών συνεπειών της ένταξης της Ουκρανίας, καθώς θα μπορούσε να καθυστερήσει ή να εμποδίσει εντελώς την ένταξη της χώρας, αποδυναμώνοντας την ασφάλεια της ΕΕ και μειώνοντας την παγκόσμια επιρροή της.

Η νέα Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να επανεξετάσει τη στρατηγική διεύρυνσης χρησιμοποιώντας τα διδάγματα της προηγούμενης προσέγγισης που είχε χαρακτηριστικά «Big Bang». Ηταν αυτό που οδήγησε στην εξάπλωση του ευρωσκεπτικιστικού ανελεύθερου χαρακτήρα και στην ανάδυση καθεστώτων με ηγέτες όπως ο Ορμπαν και ο Κατσίνσκι.

Το σημαντικότερο μάθημα από το προηγούμενο κύμα της προς Ανατολάς διεύρυνσης είναι ότι ο τρόπος με τον οποίο ρυθμίζεται η εφαρμογή των οικονομικών πολιτικών κατά τη διάρκεια της προσχώρησης διαμορφώνει τη δυνατότητα ανάδυσης εθνικιστικών, ανελεύθερων δυνάμεων πέντε έως οκτώ χρόνια μετά την ένταξη. Αυτό ήταν ένα σημείο που τονίστηκε επανειλημμένα κατά τη διάρκεια μιας συνάντησης ειδικών και νομοθετών στο Φόρουμ της Βουδαπέστης. Κατά τη διάρκεια της ενταξιακής διαδικασίας, η εγγύτητα με την Ευρώπη είναι το αφήγημα που προσελκύει περισσότερο το εκλογικό σώμα. Ωστόσο, αν γίνει κακός χειρισμός, την επομένη της επιτυχούς ένταξης κανένα κόμμα δεν μπορεί να κερδίσει τις εκλογές χωρίς να υποσχεθεί ότι θα αποσπάσει την εξουσία από τις Βρυξέλλες. Η αποκατάσταση της υποτιθέμενης άδικης μεταχείρισης από την ΕΕ γίνεται ένα ισχυρό εργαλείο για τους καριερίστες πολιτικούς που δικαιολογούν τις επιθέσεις τους στα δικαιώματα των πολιτών στο όνομα της εθνικής κυριαρχίας.

Η Επιτροπή της δεκαετίας του 1990 και των αρχών της δεκαετίας του 2000 πειραματίστηκε με τη διαχείριση ορισμένων από τις μακροπρόθεσμες συνέπειες της ένταξης. Ενώ τα μέτρα βοήθησαν να κρατηθούν ζωντανές οι οικονομίες των δέκα νέων κρατών-μελών, τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματά τους ήταν περιορισμένα επειδή είχαν ως κίνητρο έναν μόνο στόχο: τη μείωση του δυνητικού κόστους της διεύρυνσης για τα άλλα κράτη-μέλη.

Στην Ουκρανία χρειάζονται πολύ περισσότερα για να δημιουργηθεί ένας ευρύς συνασπισμός υποστήριξης των δημοκρατικών θεσμών που θα έχουν την ικανότητα να προσφέρουν ουσιαστικά αποτελέσματα για τους απλούς ανθρώπους. Στην περίπτωση της Ουκρανίας, οι προκλήσεις της μεταπολεμικής ανασυγκρότησης συνδυάζονται με την ανάγκη για βιομηχανική πρόοδο σε μια χώρα που παλεύει με τη συνεχή αποβιομηχάνιση και την αυξανόμενη συσσώρευση χρέους. Η πολύτιμη νίκη είναι η ΕΕ και η Ουκρανία να κερδίσουν από κοινού την ειρήνη.

Μια προσέγγιση θα μπορούσε να είναι η στενή σύζευξη της μεταπολεμικής ανασυγκρότησης και της μεταφοράς κανόνων. Με αυτόν τον τρόπο η ανίχνευση των πιθανών αρνητικών επιπτώσεων πραγματοποιείται παράλληλα με τη διερεύνηση των ευκαιριών για φιλόδοξα σχέδια βιομηχανικής και περιφερειακής οικονομικής ανανέωσης. Το Ukraine Facility, ο μηχανισμός στήριξης της ΕΕ ύψους 50 δισ. ευρώ που δρομολογήθηκε τον Μάρτιο του 2024, θα μπορούσε να αποτελέσει ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση.

Ο Λάζλο Μπρουστ είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Δημοκρατίας του CEU στη Βουδαπέστη και αρχισυντάκτης του περιοδικού «Review of Democracy»