Καταλαβαίνοντας την οικονομία πολέμου της Ρωσίας

Δυόμισι χρόνια αφότου ο πρόεδρος της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν διέταξε εισβολή στην Ουκρανία, η ρωσική οικονομία μοιάζει με ένα αίνιγμα τυλιγμένο σε αρκετές διαφορετικές αφηγήσεις. Υπάρχουν πολλά στοιχεία ότι η οικονομία έχει πληγεί από δυτικές κυρώσεις, από την προτεραιότητα του Κρεμλίνου στις στρατιωτικές δαπάνες έναντι όλων των άλλων και από τις επιτυχημένες επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη της Ουκρανίας στα ρωσικά διυλιστήρια. Επίσης υπάρχουν και πολλά στοιχεία που στηρίζουν τη θεωρία για ανθεκτικότητα της ρωσικής οικονομίας επισημαίνοντας μια προσαρμοστικότητα των εγχώριων επιχειρήσεων ή την ικανότητα των καταναλωτών να αντικαθιστούν εισαγόμενα προϊόντα με εγχώρια.

Στην πραγματικότητα, η ρωσική οικονομία δεν πάει καλά. Ωστόσο όσοι ελπίζουν ότι μια κατάρρευση της ρωσικής οικονομίας θα θέσει τέλος στον εγκληματικό πόλεμο του Πούτιν έχουν επανειλημμένα υποτιμήσει πόσο μπορεί μια οικονομία να προσαρμοστεί ενόψει αντίξοων συνθηκών. Η ρωσική βιομηχανική παραγωγή ενισχύθηκε σημαντικά από τις αυξημένες στρατιωτικές δαπάνες, με την παραγωγή σε βιομηχανίες που σχετίζονται με τον πόλεμο να αυξήθηκε περίπου κατά 60% το πρώτο εξάμηνο του 2024 σε σύγκριση με το δεύτερο εξάμηνο του 2022.

Αλλά το κρίσιμο στοιχείο αυτής της μορφής κυβερνητικής υποστήριξης είναι η προθυμία του κοινού να δεχτεί λιγότερες δαπάνες για την υγεία, την εκπαίδευση και τις μη στρατιωτικές υποδομές.

Η ικανότητα της ρωσικής κυβέρνησης να απαλλοτριώνει τις επιχειρήσεις κατά βούληση λύνει ένα σημαντικό πρόβλημα εν καιρώ πολέμου εμποδίζοντας την έξοδο πολύτιμων εταιρειών από τη χώρα. Ωστόσο, αυτό έχει τεράστιο κόστος και αυτή η θεσμική διάβρωση είναι τελικά το κλειδί για την κατανόηση του γιατί τα έθνη αποτυγχάνουν. Η μαζική επένδυση στη στρατιωτική παραγωγή και η ταυτόχρονη διάλυση των θεσμών της αγοράς μπορεί να ενισχύσει την εξουσία του Πούτιν βραχυπρόθεσμα, αλλά θέτει μια ωρολογιακή βόμβα στη μακροπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη.

Καμία χώρα στη σύγχρονη εποχή δεν έχει επιτύχει σταθερή οικονομική ανάπτυξη χωρίς να είναι ολοένα και πιο ανοιχτή στο διεθνές εμπόριο. Οποτε και εάν τελειώσει ο πόλεμος της Ουκρανίας και η Ρωσία επιστρέψει στο διεθνές εμπόριο (πέρα από τις πρώτες ύλες), όλες οι εθνικοποιήσεις των τελευταίων ετών θα τη στοιχειώνουν ξανά. Ο πόλεμος του Πούτιν όχι μόνο επιβάλλει στους σημερινούς Ρώσους μια χειρότερη ζωή από ό,τι θα είχαν διαφορετικά. Καταδικάζει επίσης τις μελλοντικές γενιές.

Ο Κονσταντίν Σονίν είναι καθηγητής στο University of Chicago Harris School of Public Policy.