Ηχοδύναμα

Christoph von Dohnányi: Οι πλήρεις ηχογραφήσεις με την Ορχήστρα του Κλίβελαντ στην DECCA, 40 CD

Προερχόμενος από οικογένεια με βαθιές ρίζες, σπουδαίους προγόνους και σημαντικούς συνεχιστές στον μουσικό και πνευματικό κόσμο, την ακαδημαϊκή κοινότητα και την ηγέτιδα τάξη των δύο πάλαι ποτέ «Κεντρικών Αυτοκρατοριών», της Γερμανίας και της Αυστροουγγαρίας, ο Christoph von Dohnányi, στα 95 του χρόνια σήμερα, είναι, μαζί με τον συνομήλικό του Αμερικανοσουηδό Herbert Blomstedt οι δύο «πρυτάνεις» της διεύθυνσης ορχήστρας που εξακολουθούν να παραμένουν δραστήριοι στην τέχνη τους. Δύο ισχυροί κρίκοι στη μακρά αλυσίδα της ερμηνευτικής που συνδέουν μεγάλες αποστάσεις στον χρόνο και την ουσία.

Η έκδοση της DECCA με όλες μαζί τις ηχογραφήσεις του Dohnányi με την κορυφαία Ορχήστρα του Κλίβελαντ κλείνει ένα σημαντικό κενό. Αυτό, επειδή πλήθος από αυτές τις ηχογραφήσεις, οι περισσότερες εξ αυτών πολύ ενδιαφέρουσες, ορισμένες δε σημεία αναφοράς (όπως λ.χ. κάποιες συμφωνίες του Μπρούκνερ και του Μάλερ) και όλες με ήχο εξαιρετικής ποιότητας που αποδίδει μέχρι κεραίας τις δυνατότητες αυτής της απίστευτης ορχήστρας, από καιρό τώρα δεν ήταν διαθέσιμες.

Οσο κι αν ο Dohnányi είναι σπουδαίος μαέστρος – το απέδειξε άλλωστε πολύ πριν πάει στο Κλίβελαντ με ηχογραφήσεις αναφοράς στη Βιέννη και αλλού, όπως με τον θρυλικό του «Βόιτσεκ», με τον Μπάρτοκ και όχι μόνον – άλλο τόσο ουδέποτε υπήρξε ένας κυνηγός δημοσιότητας. Στη σταδιοδρομία του δεν αφιέρωσε δυνάμεις να «πουλήσει» τον εαυτό του. Ασφαλώς, η μεγάλη ώρα του ήταν όταν ανέλαβε την Ορχήστρα του Κλίβελαντ. Για πολλούς τη σημαντικότερη της Αμερικής και για αρκετούς του κόσμου. Ομως, αυτή η θέση, του δεύτερου διαδόχου του θρύλου Γκέοργκ Σελ (ο πρώτος ήταν ο Αμερικανός Λόριν Μάαζελ), ήταν – και παραμένει μέχρι και σήμερα – μια απόλυτη αντίφαση: από τη μία, είναι μία από τις πιο σημαντικές και περιζήτητες στον κόσμο της μουσικής παγκοσμίως, ενώ, από την άλλη, με έναν τρόπο, μία από τις πιο… αχάριστες και… άχαρες. Και αυτό για έναν πολύ απλό λόγο: επειδή η σκιά του Σελ, ο οποίος πέθανε ξαφνικά το καλοκαίρι του 1970, είναι τόσο βαριά, ώστε υπερισχύει απάντων των διαδόχων του μέχρι και σήμερα. Κάτι που δεν συμβαίνει πια από καιρό με κανέναν άλλο μαέστρο, ούτε καν με τον Κάραγιαν και το Βερολίνο.

Του λόγου το αληθές είχε πιστοποιήσει, με εξαίρετο χιούμορ, ο ίδιος ο Dohnányi σε μία συνέντευξή του στα πρώτα χρόνια της θητείας του στο Κλίβελαντ, όταν είπε πόσο πολύ τον εντυπωσίαζε η εκπληκτική υποδοχή της Ορχήστρας σε όποιο μέρος του κόσμου κι αν εμφανιζόταν να παίξει και πόσο φανατικά εκδήλωνε παντού το κοινό την αγάπη του γι’ αυτή. Ομως; Ομως, κατέληγε, «δίνουμε εξαιρετικές συναυλίες σε όλο τον κόσμο και την επόμενη ημέρα, όπου κι αν παίξουμε, ο… Σελ αποσπά διθυραμβικές κριτικές!..».  Το παράπονο ήταν φανερό, όπως και το χιούμορ, όπως, όμως, εξίσου φανερή ήταν και η αναγνώριση του λόγου που αυτό συνέβαινε: ο Σελ ήταν ο Σελ. Τι να κάνουμε…

Στις δύο δεκαετίες που έμεινε στο Κλίβελαντ, ο Dohnányi περιμάζεψε την κακή κατάσταση που άφησε πίσω της η εντελώς λανθασμένη και επιπόλαιη επιλογή του Μάαζελ ως διαδόχου του Σελ, έστω και έπειτα από μία άτυπη περίοδο ηγεσίας του Πιερ Μπουλέζ που ο Σελ είχε φέρει στην Αμερική για πρώτη φορά κάνοντάς τον αναπληρωτή μαέστρο της Ορχήστρας. Οταν ήρθε η ώρα της οριστικής διαδοχής, οι μουσικοί της Ορχήστρας είχαν ψηφίσει με ποσοστό 98%(!) για επόμενο διευθυντή τους τον σπουδαίο, γρήγορα αδικοχαμένο, Ιστβάν Κερτέζ. Αλλά τα μέλη του Συμβουλίου της Διοίκησης ήθελαν να αναλάβει πλέον Αμερικανός και μάλιστα με μεγάλη δημόσια λάμψη – το αποτέλεσμα δεν τους δικαίωσε. Ομως, λίγα χρόνια μετά, ο Dohnányi, όχι μόνον έσωσε την κατάσταση και ανέταξε το κλίμα, αλλά άφησε πίσω του και αυτή την εξαίρετη κληρονομιά, που για πρώτη φορά βρίσκεται τώρα εδώ συγκεντρωμένη.