ΗχοΔύναμα

Μπρούκνερ: Συμφωνίες αρ. 3-9, TE DEUM, Λειτουργία αρ. 3, Σέργιος Τσελιμπιντάκε,
Η Φιλαρμονική του Μονάχου, WARNER, 12 SACD

Απ’ όποια πλευρά κι αν τον προσεγγίσει κανείς, ο Σέργιος Τσελιμπιντάκε ήταν ένας μοναδικός μαέστρος: ένας μαέστρος-φαινόμενο. Πρώτον, υπήρξε ο μοναδικός ενδεχόμενος ανταγωνιστής του Κάραγιαν το 1955 για την ανάληψη της ηγεσίας της χηρεύουσας διεύθυνσης της Φιλαρμονικής του Βερολίνου έπειτα από τον ξαφνικό θάνατο του Φουρτβένγκλερ το 1954 που άφησε ένα μέγα κενό. Για την ακρίβεια, σύμφωνα με πολλούς τότε, ο Κάραγιαν ήταν ο δικός του ανταγωνιστής. Η σχέση του ρουμάνου μαέστρου με τη Φιλαρμονική ήταν τόσο ισχυρή τα προηγούμενα χρόνια, ώστε το πλήγμα υπήρξε εξίσου βαρύ: επέστρεψε εκεί για μία και μοναδική φορά στη δεκαετία του ’90 για να διευθύνει, τι άλλο; Μπρούκνερ. Αυτό είναι βέβαια και το άλλο στοιχείο, πολύ πιο κεντρικό, της μοναδικότητάς του: η σχέση του με τη μουσική του Μπρούκνερ, την οποία θεωρούσε ως το μεγαλύτερο θείο δώρο, στην οποία, πάντως, αφιέρωσε το ενδιαφέρον του πιο σταδιακά απ’ ό,τι είναι σήμερα κοινώς γνωστό. Ομως, από τη στιγμή που συνέβη, ταυτίστηκε ουσιαστικά μαζί της σε βαθμό που ίσως ουδείς άλλος ομότεχνός του το πέτυχε – και πάντως σίγουρα όχι με τέτοιον τρόπο.

Ο Τσελιμπιντάκε ήταν διάσημος για τα αδιανόητα αργά τέμπο του – για κάποιους «διαβόητος»: για τον χρόνο που έδινε στον ήχο, στη μουσική να εξελιχθεί, σε σημείο τέτοιο που έκανε άλλους μαέστρους της παλιότερης βαριάς γερμανικής παράδοσης να μοιάζουν οπαδοί του… Τοσκανίνι. Πράγματι, ουδείς άλλος μπορεί να πλησιάσει καν τους χρόνους που χρειάζεται εκείνος για να αναπτύξει τις σκέψεις του πάνω στην ερμηνευτική αυτών ειδικά των έργων. Οπότε, πέρα από κάθε τι άλλο, πρέπει κανείς να είναι έτοιμος γι’ αυτό, ή, τουλάχιστον, να είναι έτοιμος για κάτι που δεν μπορεί να φανταστεί, πριν ενσκήψει σε αυτόν. Οταν όμως το κάνει, αφού ξεπεράσει το πιθανότατο αρχικό… τράνταγμα της νέας πραγματικότητας μέσα από την οποία θα αντιληφθεί μια μουσική που τη γνωρίζει πιθανότατα αλλιώς, τότε, θα αρχίσει, με κάποια προσοχή και υπομονή, να αντιλαμβάνεται περί τίνος πρόκειται. Τότε, υπάρχει πάντοτε ισχυρό ακόμα το ενδεχόμενο να μην του «ταιριάξει» αυτό που ακούει. Δεν υπάρχει όμως καμία πιθανότητα να μην εκτιμήσει τι είναι αυτό που έκανε ο σπουδαίος πνευματικός αυτός άνθρωπος διαβάζοντας αυτά ειδικά τα έργα μέσα από την ορχήστρα με την οποία συνδέθηκε τελικά περισσότερο από κάθε άλλη στη ζωή του: πρόκειται για μία μυσταγωγική εμπειρία ζωής. Και αυτό δεν περιέχει ίχνος υπερβολής. Και, ασφαλώς, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα αυτό που ακούει να τον κατακτήσει όσο τίποτε έως τότε.

Ο Τσελιμπιντάκε ήταν μοναδικός επίσης επειδή ουδέποτε επέτρεψε ηχογραφήσεις του να εκδοθούν όσο ζούσε. Ο βουδιστής μαέστρος θεωρούσε απαράδεκτη την έννοια «ηχογράφηση» και κάθε δέσμευση που πηγάζει από αυτήν. Θεωρούσε τη συναυλία διαδικασία απολύτως αναντικατάστατη και μοναδική και έχει εξηγήσει πολύ αναλυτικά το γιατί. Αυτή η απαγόρευση οδήγησε σε μία φρενίτιδα εκδόσεων αμέσως μετά τον θάνατό του, με εκείνες που εξασφάλισε η τότε ΕΜΙ, νυν WARNER, από το Μόναχο, να κατέχουν ποιοτικά, ποσοτικά και από πλευράς ρεπερτορίου, τη «μερίδα του λέοντος». Και, βέβαια, με τις (όχι πλήρεις) συμφωνίες του Μπρούκνερ, να αποτελούν το «πετράδι του στέμματος».

Σήμερα, σε αυτή την έκδοση, λάμπει όσο ποτέ στο παρελθόν, καθώς για πρώτη φορά στη Δύση ακολουθείται επιτέλους η ιαπωνική πεπατημένη: εκδίδονται σε SACD, που επιτρέπει την ποιότητα του ήχου που τους αξίζει και, μάλιστα, πολύ περισσότερο, καθώς η εταιρεία είχε την ευφυΐα να επιστρατεύσει στο remastering τον μεγάλο δάσκαλο του είδους Ιάπωνα Atso Fujita. Η απόδοση του ήχου έχει πάντοτε σημασία. Ομως, ειδικά εδώ, αυτή εκτοξεύεται: και ο λόγος είναι ότι φέρνει τον ακροατή πιο κοντά από ποτέ στην πραγματική «ανάσα» της συναυλίας – όλες του οι ηχογραφήσεις είναι από συναυλίες με άριστο ήχο. Και η δουλειά του Fujita σε αυτό είναι κορυφαίας σημασίας, καθώς αγγίζει το ακατόρθωτο…