Στριμωγμένος Ευριπίδης

Σύγχρονο και πολιτικό το μήνυμα, με παρεμβάσεις και αλλαγές, στο κείμενο, τη δραματουργία, την όψη: Με μια σχεδόν προσωπική προσέγγιση του αρχαίου μύθου, ο ρώσος – αυτοεξόριστος στη Γερμανία μετά την εισβολή της πατρίδας του στην Ουκρανία – σκηνοθέτης Τιμοφέι Κουλιάμπιν παρέδωσε στο κοινό την «Ιφιγένεια εν Αυλίδι» του Ευριπίδη – η παράσταση άνοιξε τα Επιδαύρια.

Στο επίκεντρο μια βιομηχανία κρατικής βίας, ένας πολιτικός μηχανισμός πολέμου και η προετοιμασία του, η κατακτητική μανία του μεγάλου να φάει τον μικρό. Εξού και η αρχική επεξήγηση της παράστασης όπου: Ελλάδα = ένα σύγχρονο απολυταρχικό κράτος, Τροία = ένα μικρό, γειτονικό που επιδιώκει την ανεξαρτησία του, Αρτεμις = κυβερνητική οργάνωση με εξουσία, η οποία και έχει αντικαταστήσει τον Χορό των νεαρών κοριτσιών του Ευριπίδη. Αντ’ αυτής, μια μικρή ομάδα ανδρών, κάτι σαν φρουρά και ασφάλεια των ισχυρών, βρίσκεται επί σκηνής. Ηδη η απουσία του γυναικείου Χορού σηματοδοτεί, εξαρχής, την πορεία που θέλει να ακολουθήσει ο σκηνοθέτης, με όχημα το αντιπολεμικό μήνυμα της «Ιφιγένειας εν Αυλίδι», μακριά από συγκινήσεις και λυρισμό.

Ο Τιμοφέι Κουλιάμπιν επικεντρώθηκε στο μήνυμα που ήθελε να μεταδώσει, στριμώχνοντας τον Ευριπίδη μέσα στη δική του παράσταση. Εστησε ένα «πολεμικό σκηνικό», ξεκινώντας από το άδειο τοπίο για να καταλήξει στον κιτς – πλαστικό (μη) γάμο της Ιφιγένειας με τον Αχιλλέα όπου κορυφώνεται η μεταστροφή της ηρωίδας του. Από εκεί που ικέτευε για τη σωτηρία της, οδεύει περήφανα στη θυσία της. Σαν να πείστηκε από τα ιδεολογήματα για τη βία και να οδηγείται στην καταστροφή, σαν να μετακινήθηκε και να (τους) πίστεψε – κι αυτό είναι το πιο επικίνδυνο. Δύο αυτόματα όπλα, μια σημαία ν’ ανεμίζει, μια τηλεόραση να δείχνει «χιόνι» και τέλος…

Οι ερμηνείες

Αλλά πάνω απ’ όλα την άποψη του σκηνοθέτη υπηρέτησαν οι ερμηνείες του θιάσου, των ηθοποιών: Ο Νίκος Ψαρράς απέδωσε με γενναιότητα τον δυνατό αλλά και αδύναμο Αγαμέμνονα ενώπιον του θεϊκού – κρατικού αιτήματος να θυσιάσει την κόρη του. Ως άλλος απολυταρχικός άρχων, στρατιωτικά ντυμένος, υπηρέτησε τον ρόλο του μπολιάζοντάς τον με την απαραίτητη ειρωνεία. Οπως και ο Μενέλαος του Νικόλα Παπαγιάννη, άλλοτε περισσότερο κυνικός και άλλοτε με έντονα τα στοιχεία γελοιότητας επάνω του, που κατέθεσε ολοκληρωμένη την πορεία του ήρωά του. Επιβλητική, αλαζονική, αλλά και εμφανώς τραγική, όπου ο ρόλος το απαιτούσε, η Κλυταιμνήστρα της Μαρίας Ναυπλιώτου ήταν και βασίλισσα, και μάνα, και λέαινα. Ο Αχιλλέας του Θάνου Τοκάκη υπηρέτησε με σαφήνεια και καθαρότητα τη σκηνοθετική πρόταση, προτάσσοντας τα φαιδρά χαρακτηριστικά του ανίδεου γαμπρού. Επιβλητικός και ουσιαστικός ο Δημήτρης Παπανικολάου – Πρεσβύτης, διέσχισε από την αρχή ως το τέλος την παράσταση με τρόπο καθαρό, χωρίς να ξεφεύγει.

Τέλος, η Ανθή Ευστρατιάδου κάλυψε με την ερμηνεία της όλη τη βεντάλια των καταστάσεων και των ψυχολογικών μεταπτώσεων της νεαρής ηρωίδας της. Η Ιφιγένειά της από αθώα και με πλήρη άγνοια του μέλλοντός της, μετατρέπεται σε συνειδητοποιημένη κόρη, που μαζί με τη σκληρότητα του κόσμου μαθαίνει και το πόσο σκληροί μπορούν να γίνουν οι άνθρωποι – γονείς. Μια διάψευση που οδηγεί στη συνειδητοποίηση. Λίγες, σαν εξαίρεση, και συγκινητικές οι στιγμές όπου ο Αγαμέμνων και η Ιφιγένεια δεν είναι παρά πατέρας – κόρη.