Οταν η παράστασις τελειώσει…

Εκπτωτος! Του πήραν τη χλαμύδα – άσπλαχνα. Το όμορφο παλικαράκι αποβλήθηκε σαν ξένο σώμα. Τώρα που γράφω δεν ξέρω ακόμα τι θα απογίνει. Θα αντιδράσει άραγε σαν τον βασιλέα Δημήτριο του Καβάφη που «έβγαλε τα χρυσά φορέματά του», ντύθηκε με απλά ρούχα και ξέφυγε, «κάμνοντας όμοια σαν ηθοποιός | που όταν η παράστασις τελειώσει, | αλλάζει φορεσιά κι απέρχεται»; Πολλά θρυλούνται, όμως το ζήτημα δεν είναι αυτός και η μοίρα του.

Το ζήτημα είναι ο κόσμος που τον πίστεψε. Που φαντασιώθηκε ότι, να, ο ξανθός αρχάγγελος θα μπορούσε να εκτοπίσει τον μελαχρινό σατανά. Που επένδυσε στο ωραίο παράστημα, στο λαμπερό χαμόγελο, στη φρεσκάδα και ξέχασε όλως διόλου ότι υπάρχει και η πολιτική και η ανάγκη για αληθινή σκέψη για τα προβλήματα της κοινωνίας. Πώς το έπαθε αυτό ο κόσμος της Αριστεράς; Πώς το έπαθαν αυτό ακόμα και κάποιοι διανοούμενοί της;

Η απάντηση μπορεί να είναι και εδώ καβαφική: «ανεπαισθήτως». Σιγά σιγά εθίστηκαν στα αστραφτερά χαμόγελα και στα κάλλη της εξουσίας. Τα αστραφτερά χαμόγελα είχαν σταδιακά παραμερίσει τις σκεπτόμενες ρυτίδες της Αριστεράς – σαν να υπήρχε πια ένας κορεσμός με τους διανοούμενους. Οσο για τα κάλλη της εξουσίας, αυτή η γλυκιά υπεροχή, να είσαι ο κυρίαρχος και οι άλλοι να υποκλίνονται ή και να φοβούνται, να μπορείς εσύ να ορίσεις τη μοίρα τους, σε σένα να ανήκουν τα υπουργικά αυτοκίνητα και οι τιμές, ή και, πολύ απλά, εσύ να έχεις τη χαρά να αγκαλιάζεις μπροστά στον φακό τον ηγέτη και να προβάλλεις τη φωτογραφία σου στο Διαδίκτυο, αυτή η γλύκα αφομοίωσε, εύκολα αφομοίωσε, έναν κόσμο που είχε μάθει αλλιώς. Εως την οικονομική κρίση, η συμμετοχή στην Αριστερά ήταν, λίγο πολύ, ανιδιοτελής, με την ίντριγκά της πάντα και τις μικροεξουσίες της, αλλά κατά βάση ανιδιοτελής – και ξαφνικά έγινε ό,τι και στη λοιπή κοινωνία: ένα όχημα για ανάδειξη, οικονομική τακτοποίηση, ίσως και πλουτισμό. Ανθρώπινο, θα μου πείτε, πολύ ανθρώπινο!

Ομως άξιζε τάχα αυτή η έκπτωση στον χώρο της Αριστεράς; Πολλοί της είμαστε υπόχρεοι για μια σειρά μαθήματα: για τη συλλογικότητα, για την προσήλωση στο κοινό καλό, για τη μέριμνα για τους πιο αδύναμους, για τον ορθολογισμό, για τον ενθουσιασμό ότι μπορεί να υπάρξει βελτίωση στις ανθρώπινες συνθήκες, για την κινητοποίηση φαντασίας και σκέψης, για την έμφαση στην πνευματική καλλιέργεια…

Μα είναι όλα αυτά αριστερά; Ανατρέπουν τις κοινωνικές σχέσεις; Μήπως είναι απλώς «προσκοπικά». («Προσκοπάκι» ονόμαζαν χαϊδευτικά τον καθοδηγητή των μαθητών, στον αλλοτινό «Ρήγα Φεραίο» της Μεταπολίτευσης.) Ναι, ίσως πρόκειται για απλό «προσκοπισμό», μόνο που αμφιβάλλω αν υπήρχε άλλος πολιτικός χώρος που τον καλλιεργούσε.

^«Πες με ρομαντικό. Εγώ πιστεύω ακόμα στις ιδέες της Αριστεράς», μου εξομολογήθηκε πρόσφατα, μελαγχολικά, ένας συνάδελφος, παιδί κι αυτός της Μεταπολίτευσης. Και είναι ένας δάσκαλος αφοσιωμένος στους μαθητές του, με πάθος για την καλλιέργεια της σκέψης, δοσμένος στη δουλειά του. Γιατί υπάρχει ακόμα αυτός ο κόσμος. Παρά τον τρόμο που ζήσαμε το 2015 από τους ταχυδακτυλουργούς της κάθαρσης, παρά την παταγώδη αποτυχία σε κάθε επίπεδο, οικονομικό, πολιτικό, θεσμικό, ηθικό, υπάρχει ακόμα ένας ζεστός πυρήνας στην έννοια της Αριστεράς. Ισως είναι αυτό που κρατάει και το ΚΚΕ ζωντανό, παρά την καταφανή παλαιολιθικότητα των δογμάτων του. Μπορεί βέβαια να είναι απλώς η νοσταλγία της νεανικής μας ηλικίας.

Τώρα λοιπόν που τέλειωσε η «παράστασις» και τα «χρυσά φορέματα» δεν χρησιμεύουν πια, ούτε για τον βασιλιά ούτε για τον λαό του, μπορεί ενδεχομένως, απαλλαγμένη απ’ το φάντασμα της εξουσίας, η Αριστερά να ξανασυνδεθεί με τον καλύτερο εαυτό της, με την παράδοση της σκέψης και του πολιτισμού, να διαμορφώσει ξανά ιδέες που θα αρδεύουν την κοινωνία. Να γίνει πάλι χρήσιμη για τον τόπο.

Η Αγγέλα Καστρινάκη είναι καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και συγγραφέας.