Υποκλοπές: έτσι αποδυναμώνονται οι Δημοκρατίες

Οι Στίβεν Λεβίτσκι και Ντάνιελ Ζίμπλατ στο βιβλίο τους «Πώς πεθαίνουν οι Δημοκρατίες» (How Democracies Die) αναφέρουν ότι τα σύγχρονα δυτικά κοινοβουλευτικά συστήματα δεν ανατρέπονται με στρατιωτικά πραξικοπήματα, αλλά καταστρέφονται με την αποδυνάμωση των συνταγματικών δικαιωμάτων και των θεσμών.

Γιατί διενεργώ αυτή την αναφορά. Γιατί η υπόθεση των παρακολουθήσεων από τις Μυστικές Υπηρεσίες (ΕΥΠ) πολιτικών προσώπων, στρατιωτικών αξιωματούχων, δημοσιογράφων και άλλων ετέθη στο αρχείο και εξεδόθη μάλιστα και ανακοίνωση της Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου.

Και πάνω στο επίπεδο αυτό θα ήθελα να διενεργήσω κάποιες νομικές και κάποιες κοινωνιολογικές παρατηρήσεις.

— Νομικές παρατηρήσεις. Και καταρχήν, στην ανακοίνωση της Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου για την αρχειοθέτηση της υπόθεσης των υποκλοπών υπάρχει ένα δογματικό σφάλμα κατά τη γνώμη μου. Ποιο;

Αναφέρεται δηλαδή (σημείο 7) ότι στη Διάταξη της τότε Εισαγγελέως της ΕΥΠ για την άρση του (τηλεφωνικού) απορρήτου ένεκα λόγων εθνικής ασφάλειας (που αφορούσε και την παρακολούθηση αρχηγού κοινοβουλευτικού κόμματος) τηρήθηκε απαρέγκλιτα η διαδικασία του Ν. 2225/1994 που δεν αξίωνε την παράθεση ειδικής αιτιολογίας για την κάμψη του κρίσιμου αυτού συνταγματικού δικαιώματος.

Ωστόσο, κατά την αξιολογική μου κρίση οι Εισαγγελικές και Δικαστικές Αρχές δεσμεύονται από τον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας (και ειδικότερα από το άρθρο 139 ΚΠΔ), που είναι εκτελεστικός του Συντάγματος Νόμος, και απαιτεί την ύπαρξη ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας για όλες ανεξαίρετα τις Εισαγγελικές Διατάξεις.

Και αυτό το μέγεθος είναι μια «άμυνα» του Κράτους Δικαίου, αφού διαφορετικά οποιαδήποτε εκτελεστική εξουσία (δηλαδή οποιαδήποτε Κυβέρνηση, όπως εκείνη του 1994) θα μπορούσε με αυτή την αδικαιολόγητη μεθοδολογία (των αναιτιολόγητων Εισαγγελικών κρίσεων) να απονευρώνει και να παραλύει τα πιο κρίσιμα συνταγματικά δικαιώματα.

Και έτσι θα ήταν δυνατό για «εικονικούς εθνικούς λόγους» να παρακολουθούνται πολύ εύκολα οι τηλεφωνικές συνδιαλέξεις των πολιτικών αντιπάλων, των ενοχλητικών δημοσιογράφων κ.λπ. (κάτι που θα ήταν πλήρως ασύμβατο με τη φιλοσοφία μιας δυτικής δημοκρατίας).

Επιπλέον, η ύπαρξη αιτιολογημένων Εισαγγελικών και Δικαστικών αποφάνσεων αποτρέπει την εκκόλαψη δικαστικής και πολιτικής διαφθοράς (για αυτό και ο Νομοθέτης θεωρεί ότι η ελλιπής αιτιολόγηση συνιστά λόγο αναίρεσης και των Βουλευμάτων και των αποφάσεων, άρθρα 484 και 510 ΚΠΔ).

Κατά συνέπεια η «νομιμότητα» των εκτεταμένων παρακολουθήσεων που έγιναν από τις Μυστικές Υπηρεσίες (ΕΥΠ) εξακολουθεί να παραμένει «μετέωρη», αφού ποτέ δεν έγινε γνωστό ποιοι ήταν ακριβώς οι λόγοι «εθνικής ασφάλειας» που επέβαλλαν την άρση του απορρήτου του κ. Ανδρουλάκη και πολλών άλλων.

Αλλωστε η Εισαγγελική Διάταξη για την αρχειοθέτηση της υπόθεσης είναι δυνατό να ανασυρθεί από το αρχείο (υπό τις προϋποθέσεις του άρθρου 43 παρ. 6 ΚΠΔ).

— Κοινωνιολογικές παρατηρήσεις. Οταν τόσο πολλές παρακολουθήσεις από τις Μυστικές Υπηρεσία θεωρούνται ότι έγιναν νόμιμα, τότε φοβάμαι ότι ο εκάστοτε πρωθυπουργός αυτής της χώρας θα μπορεί να κάνει ό,τι θέλει.

Δηλαδή να παρακολουθεί τις ζωές των άλλων (επικαλούμενος προσχηματικούς λόγους εθνικής ασφάλειας), να ελέγχει τις τηλεφωνικές συνδιαλέξεις των πολιτικών αντιπάλων κ.λπ. (δηλαδή να λειτουργεί κατά το πρότυπο των πιο αυταρχικών ηγετών της υφηλίου).

Εξάλλου και στις Ηνωμένες Πολιτείες παλιότερα παρακολουθούνταν με αναιτιολόγητες δικαστικές αποφάσεις τα τηλέφωνα εκατομμυρίων απλών και ανυποψίαστων Αμερικανών (με την πιθανολόγηση απλώς ότι θα μπορούσαν να είναι τρομοκράτες, «NY Times, Spying on Ordinary Americans, 18/1/2006»).

Το συμπέρασμα; Η υπόθεση των υποκλοπών θα είναι πάντοτε στο προσκήνιο.

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής στο ΑΠΘ