ΗχοΔύναμα

Σοστακόβιτς: Συμφωνίες 4, 5 και 6. Φιλαρμονική του Οσλο, Κλάους Μακέλα, DECCA 2CD

Το «παιδί-θαύμα» που πριν από λίγο καιρό είχε αφήσει άναυδο τον κόσμο με τον κύκλο του στις πολυδιάστατες και γεμάτες παγίδες και απαιτήσεις Συμφωνίες του Σιμπέλιους και το οποίο δικαιώνει πλήρως τον παραπάνω όρο, επιστρέφει στη δισκογραφία, έχοντας εν τω μεταξύ δώσει κάποια ακόμα εξίσου εντυπωσιακά δείγματα γραφής σε πολύ βαρύ ρεπερτόριο, όλο από την ίδια περίοδο στο γύρισμα από τον 19ο στον 20ό αιώνα: Το «Πουλί της Φωτιάς» και την «Ιεροτελεστία της Ανοιξης», αλλά και τον «Πετρούσκα» του Στραβίνσκι, καθώς και με έναν Ντεμπισί επίσης πρώτης γραμμής: «Η Θάλασσα», το «Jeux» και το «Prélude à l’après-midi d’un faune» βρήκαν και αυτά έναν από τους αρτιότερους ερμηνευτές της εποχής μας σε έναν τόσο νέο άνθρωπο. Κάτι που δεν είναι καθόλου απλό, όταν μιλάμε για έργα με τέτοιο βάθος, τόση πολυπλοκότητα, τέτοιες απαιτήσεις στην κατανόηση της δομής, της λογικής, της αισθητικής τους και, βέβαια, άλλες τόσες στη δυνατότητα να «οργανώσει» ένας μαέστρος την ερμηνεία του στην πραγματικότητα μιας ορχήστρας.

Εν προκειμένω βέβαια, οι ορχήστρες ήταν δύο. Και οι δύο «δικές του»: η Ορχήστρα του Παρισιού για τον Ντεμπισί και τον Στραβίνσκι και η Φιλαρμονική του Οσλο για τον Σιμπέλιους. Και οι δύο ορχήστρες-σφραγίδες για το αντίστοιχο ρεπερτόριο. Τώρα, ο Μακέλα επιστρέφει με το Οσλο με έναν συνθέτη με τον οποίο η Ορχήστρα έχει επίσης μεγάλη εξοικείωση και αντίστοιχους τίτλους ήδη από την εποχή που δούλεψε μαζί της ο αείμνηστος Μάρις Γιάνσονς: ο Σοστακόβιτς είναι προνομιακός συνθέτης για τη Φιλαρμονική και οι τρεις συμφωνίες που εδώ ηχογραφήθηκαν βρίσκονται στην καρδιά της διαδικασίας ωρίμανσής του από το επίπεδο της ιδιοφυΐας σε εκείνο του, σύμφωνα με ουκ ολίγους, σημαντικότερου συνθέτη του 20ού, πλέον, αιώνα.

Με τον Σοστακόβιτς ο Μακέλα περνά σε άλλη περίοδο της μουσικής και αντιμετωπίζει έναν εντελώς άλλο κόσμο της. Μπορεί να μη μοιάζει ίσως τόσο «επαναστάτης» όσο οι προηγούμενοι, όμως υπήρξε – κατά κάποιον τρόπο με τη συντηρητική λογική του Μπραμς. Ετσι, οι απαιτήσεις για τους ερμηνευτές της μουσικής του είναι εντελώς διαφορετικές από εκείνες που επιβάλλουν (ασφαλώς καθόλου μικρότερες) όλοι οι πιο πάνω ομότεχνοί του. Και, όπως και με εκείνους, έτσι και με τον Σοστακόβιτς, όλα ξεκινούν από την κατανόηση του μουσικού κειμένου χωρίς την οποία σε πλήρες βάθος κάθε τι που μπορεί να ακολουθεί θα είναι απλώς κάτι ανάμεσα σε επιφανειακό, ανόητο και μάταιο.

Αυτό ισχύει με μεγάλη έμφαση σε αυτά τα τρία έργα, καθώς η προαναφερθείσα μετάβαση δεν ήταν ανώδυνη για τον συνθέτη της: η Τέταρτη Συμφωνία, ένα μέγα έργο «προάγγελος» του ποιος πραγματικά έμελλε να γίνει ο Σοστακόβιτς και τι θα άφηνε πίσω του, ήταν ταυτόχρονα και ένα έργο που αναγκάστηκε ο ίδιος ουσιαστικά να κρύψει όταν έντρομος αντιλήφθηκε ότι αυτό στο οποίο διαμορφωνόταν η τέχνη του είχε πέσει στη βαριά δυσμένεια του ίδιου του Στάλιν λόγω της βαρύτατης απαρέσκειάς του για την όπερα «Η Λαίδη Μάκβεθ του Mtsensk». Τέτοια απαρέσκεια που οδήγησε σε έναν άγριο ανυπόγραφο πρωτοσέλιδο λίβελο της «Πράβδα», ο οποίος, πολλοί εκτιμούν, γράφτηκε από τον ίδιο τον (πολύ μουσικόφιλο) Στάλιν.

Η Πέμπτη Συμφωνία υπήρξε λοιπόν η προσπάθειά του να βγει από αυτή τη δυσμένεια με μία μουσική που να τιμά τη σοβιετική αντίληψη της ζωής και του κόσμου, χωρίς όμως και να ατιμάζει τον ίδιο, ενώ η Τέταρτη έπρεπε να περιμένει, αν ο Σοστακόβιτς δεν ήθελε να βρεθεί στα σίγουρα πια στη Σιβηρία. Αυτό το επίτευγμα όμως, το καθόλου εύκολο, όχι απλώς το κατάφερε, άλλα και με τρόπο χωρίς προηγούμενο, δημιουργώντας ένα από τα πιο δημοφιλή και σημαντικά έργα του προηγούμενου αιώνα. Κάτι που επέτρεψε τελικά και στις δύο άλλες, στην Τέταρτη και στην εξίσου σπουδαία και βαθιά Εκτη, να υπάρξουν: και οι δύο, κατά κάποιον τρόπο, «επέζησαν» ελέω της ευαρέσκειας που κέρδισε ξαφνικά ο συνθέτης τους από την Πέμπτη Συμφωνία. Και οι δεσμοί αυτοί έχουν σημασία.