«Δεν τολμούσα να βγω και να παίξω τη μουσική μου»

«Τα Ρεμπέτικα + FADO: TANGO: & BLUES – Τραγούδια των αγνών και πληγωμένων ψυχών» είναι ο ωραίος τίτλος της παράστασής σας στο Ηρώδειο, στις 2 Σεπτεμβρίου! Αυτό, πιστεύετε, ενώνει τα τέσσερα διαφορετικά είδη;

Είναι σίγουρα ο συνδετικός κρίκος. Αρχισα να ψάχνω για να βρω σχετικά με το πρώτο τάνγκο και διάβασα ότι γεννήθηκε από μετανάστες Κολομβιανούς και Αμερικανούς. Ηταν ένα είδος που το έπαιζαν έξω από τους οίκους ανοχής. Αυτός ήταν ο λόγος που στην αρχή χορευόταν μόνο από άντρες – όταν περίμεναν στην ουρά, ήταν το entertainment τους. Ολα αυτά τα είδη τα συνδέει το συναίσθημα της καταπίεσης, του πόνου, που διοχέτευαν στη μουσική. Αυτή η «κοινή παγκόσμια γλώσσα» τους είναι η δύναμη των συναισθημάτων που μεταφέρουν. Αυτό με παρακίνησε να τα συνδέσω και να τα κάνω παράσταση. Επίσης ένα ακόμη κοινό στοιχείο των μουσικών αυτών είναι ότι, παρόλο που ήταν στο «περιθώριο», εκ των υστέρων αγαπήθηκαν από την αστική τάξη. Το τάνγκο το πήραν, για παράδειγμα, οι Γάλλοι και οι Γερμανοί το έκαναν ταγκό, επέστρεψε στην Αργεντινή και το αγκάλιασε η ελίτ του Μπουένος Αϊρες. Ιδια περίπου διαδρομή υπάρχει και με τα φάντο, τα μπλουζ, αλλά και τα δικά μας ρεμπέτικα. Γνωρίζουμε για την περίφημη διάλεξη του Μάνου Χατζιδάκι το 1949, που τα έφερε στον πνευματικό κόσμο της εποχής.

Εσείς πότε συνδεθήκατε με τα ρεμπέτικα;

Ημουν έφηβος όταν είχαν αρχίσει οι μεταγραφές τους στο βινύλιο. Ο παππούς μου, διευθυντής της Odeon – Parlophone, έχει γράψει στίχους για πολλά τραγούδια. Για να διατηρήσει τις ισορροπίες υπέγραφε με ψευδώνυμο, ως Τσάμας, που είναι αναγραμματισμός του Μάτσας, ή χρησιμοποιούσε το όνομα της γιαγιάς μου που ήταν Μαργαρίτα και το έκανε Μαργαρίτης. Επίσης έβαζε το όνομα της γραμματέως του, Παπαοικονόμου, η οποία στον πόλεμο είχε κρύψει την οικογένεια. Του σύστησαν κάποια στιγμή τον Μάρκο Βαμβακάρη – τότε αν κυκλοφορούσες με ένα μπουζούκι ή μ’ έναν μπαγλαμά σε συλλαμβάνανε –, άκουσε τα τραγούδια του και τον έβαλε στο στούντιο να τα ηχογραφήσει. Ολοι οι λόγιοι συνθέτες της εποχής, ανάμεσα στους οποίους ήταν και ο Χατζηαποστόλου, αντέδρασαν. Εφυγαν από την εταιρεία. Μάλιστα ο πατέρας μου μού έχει μεταφέρει τα εξής λόγια του Χατζηαποστόλου προς τον παππού μου: «Αν ηχογραφήσεις αυτά τα σκουπίδια, εγώ θα φύγω από την εταιρεία». Και έφυγε.

Με ποιο κριτήριο επιλέξατε τους καλλιτέχνες που θα εκπροσωπήσουν το κάθε είδος; (Σ.σ.: τραγουδούν ο Κώστας Τριανταφυλλίδης, η Δήμητρα Μωραΐτη καθώς και οι LINA – Debora Russ και Eric Β. Turner)

Δεν θέλω να είναι μια ακαδημαϊκή βραδιά. Για μένα δεν έχει τόση σημασία το πόσο μεγάλο όνομα είναι, όσο το ν’ αγαπάει, να πονάει αυτά που θα ερμηνεύσει. Ο Πετρόπουλος έχει πει: «Τα ρεμπέτικα είναι τραγούδια της καρδιάς και μόνο με την καρδιά μπορείς να τα πλησιάσεις».

Μου είπατε τι συνδέει τα φάντο, τα μπλουζ, τα τάνγκο και τα ρεμπέτικα. Ποιο είναι το δικό σας συναίσθημα που τροφοδοτεί τη δημιουργία σας;

Εμένα η μουσική μού δίνει χαρά, ήταν αναπόφευκτο ν’ ασχοληθώ. Εβαζα ένα κασετοφωνάκι κάτω από το μαξιλάρι μου για να κοιμηθώ. Θεωρώ τον εαυτό μου τυχερό που το κατάφερα, αλλά και που γνώριζα τι θέλω να κάνω με τόσο πάθος. Μεγάλωσα σ’ ένα περιβάλλον και σε μια εποχή που η παραγωγή και η δημιουργία της μουσικής ήταν στην ακμή τους. Ηταν ένας κόσμος θαυμαστός, ήθελα να γίνω μέρος του και να μοιάσω σ’ αυτούς που συνέθεταν αυτόν τον κόσμο.

Ξεχωρίσατε κάποιον;

Σίγουρα ο Χατζιδάκις και ο Λοΐζος είχαν μεγαλύτερη επιρροή πάνω μου. Ημουν στο στούντιο πολλές φορές όταν έγραφε ο Μάνος Χατζιδάκις και σ’ ένα δωματιάκι δίπλα καθόταν ο Νίκος Γκάτσος. Ερχόταν ο Μάνος Λοΐζος σπίτι, η Χάρις Αλεξίου, ο Γιώργος Νταλάρας, έπαιζαν τα τραγούδια! Πολλές τέτοιες εικόνες υπάρχουν στη μνήμη μου. Είχα την τύχη να είμαι παρών τη στιγμή που γεννιόντουσαν σπουδαία πράγματα. Είμαστε μια μικρή χώρα που σφύζει όμως από καλλιτεχνική δημιουργία.

Υπήρξε στιγμή όπου κάτι πήγε ν’ ανακόψει τη μουσική σας πορεία;

Οταν ξεκινούσα, τα είχα βρει σκούρα. Με κοίταζαν πολλοί με μισό μάτι. Κάποιοι – λογικό, από τη στιγμή που ήμουν σε αυτό το περιβάλλον – θεωρούσαν ότι οι πόρτες για μένα ήταν όλες ανοιχτές. Και ήταν σαφώς. Επρεπε λοιπόν να διαχειριστώ την καχυποψία και τα σχόλια των άλλων μέχρι ν’ αποδείξω την αξία μου. Ηταν ένα κομβικό σημείο αυτό.

Τι σας πλήγωσε περισσότερο από αυτά που ακούγατε;

Οτι «ο πιτσιρικάς τώρα κάνει το παιχνίδι του». Αυτό με πλήγωνε. Επίσης, πολλοί δημοσιογράφοι έγραφαν διάφορα. Είναι λογικό μαζί με τη νεανική ορμή να έρθει και η απογοήτευση όταν αντιμετωπίζουν αυτά που περιγράφω. Αυτή η αμφισβήτηση που βίωσα ήταν η κινητήρια δύναμη. Με τροφοδοτούσε. Δεν υπήρχε περίπτωση να με σταματήσει τίποτα. Είχα αποφασίσει να κάνω τη δουλειά μου με αφοσίωση.

Και έτσι γράψατε στα 25 σας το «Καράβια βγήκαν στη στεριά».

Εχω δουλέψει πάρα πάρα πολύ! Βλέπω τι έχω στους σκληρούς δίσκους και απορώ πολλές φορές κι εγώ. Ισως αυτό μου δημιούργησε μια ασφάλεια για να πάρω το θάρρος – ή το θράσος, αν θέλεις – να παίξω ζωντανά τη μουσική μου. Αυτή η δουλειά έχει πολλά σκαμπανεβάσματα. Και επειδή, όταν συνθέτω, βάζω όλο μου το «είναι», κάποιες στιγμές σαφώς και είναι πιο οδυνηρές. Ολα έχουν το τίμημά τους. Το βέβαιο είναι πως η μουσική έχει την πιο ειλικρινή και αληθινή πλευρά του εαυτού μου.

Ποια ήταν η στιγμή που βεβαιωθήκατε γι’ αυτή τη δημιουργία σας;

Εζησα για χρόνια στην Αμερική, όπου ήμουν άγνωστος μεταξύ αγνώστων. Το μόνο πράγμα που ο άλλος έκρινε ήταν η δουλειά σου. Εκεί αναμετρήθηκα με τον εαυτό μου και είδα πόσα απίδια βάζει ο σάκος. Οταν έστειλα, για παράδειγμα, τη μουσική μου σε σκηνοθέτες που είχαν λάβει χιλιάδες άλλες προτάσεις και έπαιρναν εμένα, σαφώς και ήταν μια επιβεβαίωση. Τη μουσική μου γλώσσα την κατέκτησα με τη δουλειά μου – όχι λόγω του ονόματός μου. Αυτό, νομίζω, είναι το πιο σημαντικό για έναν καλλιτέχνη. Ο δικός μου πόνος ήταν ότι ήθελα να κάνω μουσική.

Φοβηθήκατε ποτέ ότι ίσως να μην μπορούσατε;

Φυσικά. Τίποτα δεν είναι αυτονόητο. Δεν μ’ ενδιέφερε να με αναγνωρίζει, να με μάθει ο κόσμος. Τις πρώτες φορές που πήγαινα στις συναυλίες του Γιώργου Νταλάρα και έβλεπα τις αντιδράσεις του κόσμου, μ’ έπιαναν τα κλάματα.

Αγωνιούσατε για το «μπράβο» του πατέρα σας;

Ναι, βέβαια. Ολοι, νομίζω, επιζητούμε την επιβράβευση των γονιών μας. Παρόλο που είναι διστακτικός και λιγομίλητος, κατάλαβα ότι με παραδέχθηκε, με τη μουσική που έγραψα για «Το νησί». Η παραδοχή αυτή σίγουρα με απελευθέρωσε. Ηταν χαρούμενος, ήταν περήφανος για εμένα. Επίσης, η μουσική που έκανα για τη σειρά του Mega με έφερε σ’ επαφή με τη μεγάλη μερίδα του κοινού, που βεβαίως είναι το τηλεοπτικό. Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι με φώναξε ο Μίκης Θεοδωράκης στο σπίτι του και μου είπε «είμαι φαν σου, έτσι πρέπει να γράφεται η μουσική για την τηλεόραση και τον κινηματογράφο». Δεν έχανε επεισόδιο της σειράς.

Για την αποδοχή των συναδέλφων σας;

Δεν την αναζήτησα, αλλά σίγουρα μου δίνει χαρά όταν σε ανθρώπους που κάνουν το ίδιο πράγμα με εμένα, αρέσει η δουλειά μου. Κι εγώ δεν είμαι φειδωλός στα λόγια μου. Εχω κρατήσει όμως κάτι που μου έχουν πει: σε αυτή τη δουλειά να μην ακούς ούτε τα καλά αλλά ούτε και τα άσχημα.

Οπως επίσης κρατάω από τον πατέρα μου τη φράση του «να κρατάς τις ισορροπίες», γιατί είναι άνθρωπος που αγαπά την ισορροπία και το μέτρο. Ως εσωστρεφής χαρακτήρας δεν τολμούσα να βγω και να παίξω τη μουσική μου. Εβαζα ένα φρένο. Ομως τώρα πια μου δίνει τεράστια χαρά και είναι αυτό που θέλω να κάνω. Παίζω με υπερταλαντούχους μουσικούς που με ανέχονται. Επίσης έχω επαφή με τον κόσμο που έρχεται ν’ ακούσει τα τραγούδια που έχω γράψει. Αυτό είναι υπέροχο και πολύ συγκινητικό, γιατί έχεις τη δυνατότητα να βλέπεις τις αντιδράσεις του κόσμου. Αυτό δεν υποκαθίσταται με τίποτα.