Να μιλήσουμε για τις λύσεις

Αν όλα αυτά που συνέβησαν και αυτό το καλοκαίρι αποτελούν τη νέα κανονικότητα για την Αθήνα ή την Ελλάδα, είναι δύσκολο να υποστηριχθεί. Ομως υπάρχει μία κανονικότητα που δεν μπορεί να αμφισβητηθεί, δηλαδή η αύξηση της θερμοκρασίας (που ήδη στη Μεσόγειο είναι 1,4 βαθμοί Κελσίου σε σχέση με την προβιομηχανική περίοδο), η αυξημένη διάρκεια και ένταση των καυσώνων και η διεύρυνση των περιόδων χωρίς ή με περιορισμένη βροχόπτωση.

Το στοίχημα κατά συνέπεια για το μέλλον περιγράφεται σε δύο λέξεις: ανθεκτικότητα και προσαρμογή. Πώς δηλαδή θα προστατευθεί το πολύτιμο φυσικό κεφάλαιο από τις δασικές πυρκαγιές και την αυθαίρετη δόμηση, πώς οι πόλεις θα μετασχηματισθούν για να αντιμετωπίσουν τους καύσωνες και τις πλημμύρες (και εσχάτως και τις δασικές πυρκαγιές), πώς οι παράκτιες ζώνες και τα νησιά θα αμυνθούν στον υπερτουρισμό και πώς κρίσιμοι τομείς της οικονομίας, όπως η αγροτική παραγωγή, θα θωρακισθούν απέναντι στους κλιματικούς κινδύνους.

Είναι ίσως η ευκαιρία για να περιορισθεί η αυθαιρεσία εις βάρος της δασικής και παράκτιας γης που καταγράφεται τις τελευταίες δεκαετίες, καθώς δεν αντιμετωπίζεται με τη σοβαρότητα που αναλογεί στο μέγεθος του προβλήματος. Οπως είναι ευκαιρία να σταματήσουν «νομικές εφευρέσεις» όπως των «οικιστικών πυκνώσεων», δηλαδή των άτυπων και αυθαίρετων οικισμών που εξαιρούνται από τους δασικούς χάρτες, ή της δυνατότητας εξαγοράς καταπατημένων δημόσιων εκτάσεων, εφευρέσεις που δίνουν το μήνυμα ότι όλα μπορούν να γίνουν.

Αν ξεχώριζα ένα σχέδιο ανθεκτικότητας και προσαρμογής, αυτό θα ήταν για το φυσικό κεφάλαιο της χώρας, δηλαδή τις περιοχές φυσικού κάλλους του δικτύου Natura που απλόχερα καταγράφονται στη χώρα μας. Πρόκειται για περιοχές (το 27% της έκτασης της Ελλάδος) που αν και θεσμοθετήθηκαν το 1996 περιλαμβάνουν το σύνολο σχεδόν των δασών της χώρας. Ομως εξακολουθούν να μη διαθέτουν θεσμοθετημένα σχέδια διαχείρισης και προστασίας (με πολύ λίγες εξαιρέσεις, στα δάκτυλα του ενός χεριού), με αποτέλεσμα να δέχονται πιέσεις που τις υποβαθμίζουν, αλλά και να δίνεται χώρος για προσπάθειες μεταβολής του χαρακτήρα τους, δήθεν γιατί εμποδίζουν την τοπική ανάπτυξη. Ενα τέτοιο σχέδιο θα έπρεπε να αποτελεί εθνικό στοίχημα με δεσμευτικό χρονικό όριο ολοκλήρωσης, ιδιαίτερα στην παρούσα περίοδο κατά την οποία οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής ενισχύονται και οι απώλειες δασών αυξάνονται.

Τέλος, κατά το τρέχον διάστημα εξελίσσεται η κατάρτιση των νέων τοπικών πολεοδομικών σχεδίων σε επίπεδο επικράτειας. Με τα σχέδια αυτά θα θεσμοθετηθούν εντός των ορίων των δήμων, χρήσεις γης, όροι και περιορισμοί δόμησης, οικιστικές και προς πολεοδόμηση εκτάσεις. Εύχομαι να μην ξεχαστούν όσα είδαμε τις τελευταίες ημέρες και τα σχέδια να έχουν την πληρότητα – αλλά και την προνοητικότητα – που απαιτείται για να προτάξουν τις εκτάσεις που θα εξαιρεθούν της δόμησης για να προστατευθεί το φυσικό κεφάλαιο.

Ο Κωνσταντίνος Καρτάλης είναι καθηγητής ΕΚΠΑ και μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Ευρωπαϊκής Ενωσης για την Κλιματική Αλλαγή