Το δυσβάσταχτο κόστος των «ζόμπι»

Οι επιχειρήσεις – ζόμπι, δηλαδή οι επιχειρήσεις που υπολειτουργούν και καταγράφουν ζημίες επί σειρά ετών, έχουν έντονα αρνητικό αποτύπωμα στην ελληνική οικονομία, σύμφωνα με μελέτη που εκπόνησαν για την Τράπεζα της Ελλάδος οι οικονομολόγοι Νίκος Βέττας, Γιώργος Γατόπουλος, Αλέξανδρος Λουκά και Κωνσταντίνος Πέππας.

Οπως επισημαίνει η μελέτη που εξετάζει τις επιχειρήσεις – ζόμπι από το 2002 μέχρι το 2021, η διατήρησή τους «εν ζωή» συμβάλλει αρνητικά στην αύξηση των επενδύσεων και πιέζει ποικιλοτρόπως τις υγιείς και παραγωγικές επιχειρήσεις.

Ως «ζόμπι» οι επιστήμονες ορίζουν τις εταιρείες που είναι ενεργές για τουλάχιστον δέκα χρόνια και που επί τουλάχιστον τρία χρόνια τα έξοδά τους είναι μεγαλύτερα από τα λειτουργικά τους κέρδη. Στην περίπτωση της Ελλάδας, οι εν λόγω εταιρείες βρέθηκαν με μεγάλα μη εξυπηρετούμενα (κόκκινα) δάνεια μέσα στα χρόνια της κρίσης.

Η μελέτη παρατηρεί μια παρόμοια συμπεριφορά μεταξύ της εξέλιξης των κόκκινων επιχειρηματικών δανείων και των επιχειρήσεων – ζόμπι κατά τη διάρκεια της περιόδου που εξετάζει, όμως επισημαίνει ότι η μεταφορά των κόκκινων δανείων από τις τράπεζες σε funds και servicers δεν σημαίνει πως τα εν λόγω δάνεια σταμάτησαν να επιβαρύνουν την ελληνική οικονομία.

Με πτωτική τάση. Η μελέτη δείχνει πως οι επιχειρήσεις – ζόμπι έφτασαν τον μεγαλύτερό τους αριθμό το 2013 και έκτοτε παρουσιάζουν πτωτική τάση. Το μεγαλύτερο ποσοστό επιχειρήσεων – ζόμπι παρατηρείται στις μικρές επιχειρήσεις (ετήσιος τζίρος έως 2 εκατ. ευρώ) με 7,8%, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στις μικρομεσαίες (2 εκατ. έως 50 εκατ. ευρώ) και τις μεγάλες (άνω των 50 εκατ. ευρώ) επιχειρήσεις βρίσκεται στο 3%. Από τη μελέτη προκύπτει ότι οι τομείς που έχουν τα μεγαλύτερα ποσοστά επιχειρήσεων – ζόμπι είναι (α) η εστίαση (22,5% «ζόμπι» μεταξύ 2002 και 2021), (β) το real estate (21,6%), (γ) ο αγροτικός τομέας (18,7%), (δ) οι εξορύξεις (17,8%) και οι κατασκευές (17%). Επιπλέον, κατά τη διάρκεια της δεκαετούς οικονομικής κρίσης της Ελλάδας παρουσιάστηκε μεγάλη συγκέντρωση κεφαλαίων σε επιχειρήσεις – ζόμπι, με τα μεγαλύτερα ποσοστά να εμφανίζονται στους παρόχους ενέργειας (74%), στον τομέα μεταφορών και αποθήκευσης (59%) και στο real estate (43%).

Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι το γεγονός αυτό έχει πολλαπλές συνέπειες στις εταιρείες που ανταγωνίζονται τις επιχειρήσεις – ζόμπι, αλλά και στο σύνολο της οικονομίας. Για παράδειγμα, υπολογίζεται ότι οι επενδύσεις στον τομέα των κατασκευών θα αυξάνονταν κατά 4,2% ετησίως, ποσοστό που αντιστοιχεί σε περίπου 108 εκατ. ευρώ, για κάθε μείωση 1% στο μερίδιο των κεφαλαίων που έχουν οι εταιρείες – ζόμπι. Επιπλέον, εκτιμάται ότι μια μείωση του ποσοστού εταιρειών – ζόμπι σε έναν τομέα θα βελτίωνε σημαντικά τις επενδυτικές προοπτικές σε αυτόν.

Αυτό συμβαίνει γιατί οι επιχειρήσεις – ζόμπι είναι σημαντικά χειρότερες από τις υγιείς επιχειρήσεις σε ό,τι αφορά τα ποσοστά απασχόλησης, ειδικά στους τομείς των κατασκευών, του εμπορίου, των επικοινωνιών και των υπηρεσιών. Επιπλέον, η έρευνα τονίζει ότι οι υγιείς επιχειρήσεις είναι σταθερά καλύτερες σε ό,τι αφορά την παραγωγικότητά τους, ενώ το χάσμα της παραγωγικότητας αυξάνεται στους τομείς όπου εντοπίζεται συγκέντρωση κεφαλαίου σε επιχειρήσεις – ζόμπι.

Μάλιστα, οι υγιείς επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε κοινούς τομείς με εταιρείες – ζόμπι αναγκάζονται να είναι υπερπαραγωγικές, προκειμένου να επιβιώσουν σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον χωρίς την υποστήριξη των τραπεζών. Αλλωστε, όπως επισημαίνει η έρευνα, η ιστορία δείχνει πως οι τράπεζες τείνουν να συνεχίζουν να στηρίζουν μη βιώσιμες εταιρείες που δεν εξυπηρετούν τα δάνειά τους, για παράδειγμα προσφέροντας καλύτερους όρους επαναχρηματοδότησης, προκειμένου να αποφύγουν την επίπτωση που θα είχε η διαγραφή των δανείων στον ισολογισμό.

Οπως προκύπτει από τη μελέτη, η παρουσία επιχειρήσεων – ζόμπι οδηγεί σε μια μη αποτελεσματική κατανομή των διαθέσιμων χρηματοδοτικών πόρων, επηρεάζοντας αρνητικά την ανάπτυξη και τις επενδύσεις των παραγωγικών επιχειρήσεων. Δηλαδή, όσο μεγεθύνεται η συγκέντρωση κεφαλαίου σε επιχειρήσεις – ζόμπι ενός τομέα, τόσο περιορίζεται η κατανομή του κεφαλαίου σε πιο παραγωγικές εταιρείες.

Σύμφωνα με τη μελέτη, το μεγάλο ποσοστό μη εξυπηρετούμενων επιχειρηματικών δανείων, ανεξαρτήτως αν αυτά βρίσκονται εντός ή εκτός των τραπεζικών ισολογισμών, σε συνδυασμό με την πληθώρα επιχειρήσεων – ζόμπι στην ελληνική οικονομία, αποτελούν σημαντική τροχοπέδη για την ανάπτυξη.

Τα κόκκινα δάνεια. Αν και από το 2015, τα νούμερά τους έχουν μειωθεί, τα κόκκινα δάνεια και οι επιχειρήσεις – ζόμπι εξακολουθούν να κινούνται σε υψηλά επίπεδα, ειδικά σε συγκεκριμένους τομείς της οικονομίας, όπως είναι οι κατασκευές. Η διατήρησή τους σε αυτά τα επίπεδα βάζει εμπόδια στην αύξηση της απασχόλησης και των επενδύσεων στη χώρα, ενώ επηρεάζει αρνητικά την παραγωγικότητα και την αποτελεσματική κατανομή των πόρων.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα ευρήματά τους αναδεικνύουν τις θετικές συνέπειες που θα είχε στην ελληνική οικονομία η διαγραφή οφειλών από μη εξυπηρετούμενα επιχειρηματικά δάνεια και κατ’ επέκταση η μείωση του αριθμού των επιχειρήσεων – ζόμπι. Μια τέτοια εξέλιξη θα οδηγούσε σε μεγαλύτερες επενδύσεις, αύξηση της απασχόλησης και ανάπτυξη της παραγωγικότητας της ελληνικής οικονομίας. Επιπλέον, η μελέτη υποστηρίζει ότι θα υπήρχαν και έμμεσα πλεονεκτήματα όσον αφορά τις προοπτικές ανάπτυξης υπάρχοντων υγιών επιχειρήσεων.

Τέλος, με τη μείωση των κόκκινων δανείων και των επιχειρήσεων – ζόμπι, θα μπορούσε να επιτευχθεί καλύτερη κατανομή των χρηματοδοτικών πόρων σε παραγωγικές επιχειρήσεις, εξέλιξη που θεωρείται αναγκαία συνθήκη για την επίτευξη ισχυρού και βιώσιμου ρυθμού ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας τα επόμενα χρόνια.