Κλιματική κρίση και στρατηγική προσαρμογής

Ο αποδεκτός στόχος της διεθνούς κοινότητας για τον περιορισμό των αρνητικών επιπτώσεων από την κλιματική αλλαγή είναι η υπερθέρμανση του πλανήτη μέχρι το 2030 να μην ξεπεράσει τους 1,5°C σε σχέση με την προβιομηχανική περίοδο. Η έκθεση της UNEP για το 2023 αναφέρει ότι με βάση τις σημερινές πολιτικές για την κλιματική αλλαγή η επίτευξη του στόχου του 1,5°C το 2030 απαιτεί επιπλέον μείωση των αερίων του θερμοκηπίου μεταξύ 19 και 22 γιγατόνων ισοδυνάμου CO₂ – κάτι που σήμερα δεν φαίνεται εφικτό.

Για τις Μεσογειακές χώρες όπως η Ελλάδα, αναμένεται υπερθέρμανση ενδεχομένως αρκετά πάνω από 1,5°C την επόμενη δεκαετία. Αναφορικά με τις δασικές πυρκαγιές που επηρεάζονται σημαντικά από την υπερθέρμανση, μια πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο διεθνές περιοδικό Sustainability (Xepapadeas et al. 2024) δείχνει ότι η μείωση των βροχοπτώσεων, ιδιαίτερα την περίοδο της άνοιξης, σε συνδυασμό με την αύξηση της θερμοκρασίας τους καλοκαιρινούς μήνες αυξάνει τον αριθμό των δασικών πυρκαγιών και ιδιαίτερα αυτών που καίνε πάνω από 1.000 στρέμματα. Το αποτέλεσμα αυτό σε συνδυασμό με τις προβλέψεις για την εξέλιξη της υπερθέρμανσης στη χώρα μας σημαίνει περεταίρω μείωση βροχοπτώσεων και αύξηση της θερμοκρασίας – καταστάσεις που ήδη τις παρατηρούμε. Οι εξελίξεις αυτές οδηγούν στο συμπέρασμα ότι ο αριθμός των ετήσιων δασικών πυρκαγιών θα αυξάνεται συνεχώς.

Η αύξηση όμως των δασικών πυρκαγιών οδηγεί σε αύξηση των απωλειών οικοσυστημικών υπηρεσιών. Αν υποθέσουμε ότι ένα στρέμμα καμένης δασικής έκτασης δεν αποκαθίσταται ποτέ, η συνολικής αξία από την απώλεια οικοσυστημικών υπηρεσιών με συντηρητική εκτίμηση προσεγγίζει τις 72.000 ευρώ. Ακόμη και αν το στρέμμα αυτό αποκατασταθεί πλήρως ύστερα από 15 έτη, η απώλεια οικοσυστημικών υπηρεσιών προσεγγίζει τις 11.500 ευρώ. Στις απώλειες αυτές θα πρέπει να συνυπολογιστούν και άλλα κόστη όπως καταστροφή ακίνητης περιουσίας και επιπτώσεις στην υγεία λόγω έκθεσης στον καπνό των δασικών πυρκαγιών. Σημειώνεται ότι στη διεθνή βιβλιογραφία εκτιμάται ότι 340.000 θάνατοι ετησίως οφείλονται στον καπνό των δασικών πυρκαγιών. Τα παραπάνω μεγέθη δίνουν μια διάσταση του οφέλους που δημιουργεί μια συνδυασμένη στρατηγική πρόληψης – κατάσβεσης – αποκατάστασης.

Οι απώλειες οικοσυστημικών υπηρεσιών και οι επιπτώσεις στην υγεία έχουν χαρακτηριστικά αρνητικού δημοσίου αγαθού επειδή διαχέονται στον πληθυσμό σε γεωγραφική έκταση πολύ μεγαλύτερη από τον τόπο εκδήλωσης της πυρκαγιάς. Αυτό δημιουργεί διαφοροποιήσεις στην τρωτότητα περιοχών και κοινωνικών ομάδων που μπορεί για παράδειγμα να οφείλονται στην πληθυσμιακή πυκνότητα ή στο χαμηλό κατά κεφαλή εισόδημα περιοχών στις οποίες διαχέονται οι επιπτώσεις αυτές. Οι διαφοροποιήσεις στην τρωτότητα ανά περιοχή ή κοινωνική ομάδα είναι ένα σημαντικό θέμα στη διαδικασία αποτελεσματικής κατανομής πόρων για πρόληψη – κατάσβεση – αποκατάσταση.

Δεδομένου ότι η κλιματική κρίση επηρεάζει τόσο τις παρούσες όσο και τις μελλοντικές γενιές η αντιμετώπισή της σημαίνει στρατηγική προσαρμογής, της οποίας οι δασικές πυρκαγιές αποτελούν σημαντικό μέρος. Η προσαρμογή είναι απαραίτητη για τη διασφάλιση μακροχρόνιας αειφόρου ανάπτυξης στη χώρα μας. Μια αποτελεσματική στρατηγική προσαρμογής μπορεί να επιτύχει το τριπλό μέρισμα της περιβαλλοντικής προστασίας και της δημιουργίας οικονομικού και κοινωνικού οφέλους.

Ο Τάσος Ξεπαπαδέας είναι ομότιμος καθηγητής Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών και διεθνές μέλος της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των ΗΠΑ