Η Δικαιοσύνη πολιτεύεται;

^«Οχι» θα πρέπει να είναι η απερίφραστη απάντηση στο ερώτημα του τίτλου. Αυτή, άλλωστε, είναι και η μόνη που αρμόζει σ’ ένα δημοκρατικό κράτος δικαίου. Ομως, οι τελευταίες κινήσεις της ηγεσίας του Αρείου Πάγου, με αποκορύφωμα την ανακοίνωση για την υπόθεση των υποκλοπών, δημιουργούν προβληματισμό και εγείρουν ερωτηματικά. Πώς φτάσαμε, αλήθεια, ως εδώ;

Καταρχήν: η Δικαιοσύνη δεν δρα αντανακλαστικά αλλά σκέφτεται νηφάλια και ενεργεί ανεξάρτητα, δεν ακολουθεί τον ρυθμό των ΜΜΕ αλλά της δικονομίας. Κυρίως, όμως, δεν πολιτεύεται· βρίσκεται δηλαδή πάνω από τους εφήμερους πολιτικούς ανταγωνισμούς. Αυτές οι παραδοχές φαίνεται να αμφισβητούνται εσχάτως από τον Αρειο Πάγο: η (απορριπτική) θέση προς το Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για το κράτος δικαίου στην Ελλάδα (15.2.2024), η (απαξιωτική) ανακοίνωση για την επίσκεψη της Ευρωπαίας Εισαγγελέως (15.3.24), η (αντανακλαστική) πειθαρχική παρέμβαση κατά δικαστικών λειτουργών για τη μη προφυλάκιση του «γνωστού ποινικολόγου» (17.6.2024) και, τέλος, οι πανηγυρισμοί για την έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το κράτος δικαίου (29.7.2024). Ακολούθησε η ανακοίνωση για τις υποκλοπές (30.7.2024), η οποία εγγράφεται, και αυτή, στον κύκλο επικοινωνιακών και πολιτικών παρεμβάσεων της ανώτατης Εισαγγελίας. Βρισκόμαστε, άραγε, μπροστά σ’ έναν «αρεοπαγιτικό ακτιβισμό»;

Η υπεύθυνη ενημέρωση από το Ανώτατο Δικαστήριο είναι σημαντική, αφορά τα ΜΜΕ αλλά και τους πολίτες. Ωστόσο, μια σειρά ανακοινώσεων, όπως αυτές που αναφέρονται παραπάνω, τείνει σε μια «πολεμική», εμπλέκει τον Αρειο Πάγο στο πολιτικό παίγνιο, τον εμφανίζει να αντιδικεί και να ταυτίζεται με αντιμαχόμενα στρατόπεδα. Ενδεικτικό παράδειγμα στην ανακοίνωση για τις υποκλοπές αποτελούν οι – παντελώς αχρείαστες και γι’ αυτό «ύποπτες» – αναφορές στον νέο Ποινικό Κώδικα του 2019. Οι παρεμβάσεις αυτές, σχεδόν στο σύνολό τους, στοιχίζονται, όταν δεν ταυτίζονται, με τις κυβερνητικές απόψεις και επιλογές. Πού είναι, λοιπόν, η θεσμική αυτοσυγκράτηση και η πολιτική αποστασιοποίηση του Ανώτατου Δικαστηρίου και της Εισαγγελίας του;

Η Δικαιοσύνη είναι τυφλή, κρατά δε ζυγαριά και σπαθί. Κι όμως, μεγάλα σκάνδαλα όπως αυτά της SIEMENS, της NOVARTIS και τώρα των υποκλοπών θα μείνουν εσαεί δικαστικώς ανεκκαθάριστα! Σκάνδαλα γεννώνται και σ’ άλλες δυτικές δημοκρατίες· υπάρχουν όμως, ταυτόχρονα, στιβαροί θεσμοί, ιδίως δικαστικοί, που βάζουν τα πράγματα στη θέση τους και τιμωρούν τα «κακά παιδιά». Στη χώρα μας το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι το «μετά» των σκανδάλων καθώς εκεί αναδεικνύονται οι ανεπάρκειες των θεσμών και οι αθέμιτες παρεμβάσεις. Η Δικαιοσύνη δεν αφήνεται ή δεν μπορεί να ξεκαθαρίσει το τοπίο. Ετσι, η πίστη σ’ αυτήν μεταβάλλεται σε απογοήτευση, οι μεγάλες προσδοκίες γίνονται χαμένες ψευδαισθήσεις. Ομως, κάθε συγκάλυψη συνιστά ένα «μετασκάνδαλο». Το τελευταίο εισαγγελικό «συγχωροχάρτι» στις υποκλοπές πλήττει την εμπιστοσύνη των πολιτών στους δικαστικούς θεσμούς. Μ’ αυτόν τον τρόπο το πρόβλημα των υποκλοπών έγινε πρόβλημα θεσμών.

Η κρίση εμπιστοσύνης προς την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης είναι ένα πρόβλημα δημοκρατίας, καθώς οδηγεί στην αμφισβήτηση βασικών πυλώνων του κράτους δικαίου. Οσο, μάλιστα, η Δικαιοσύνη δίνει την εντύπωση ότι πολιτεύεται, τόσο η κρίση εμπιστοσύνης θα διογκώνεται. Ευθύνη των δικαστικών λειτουργών, και ιδίως αυτών σε ηγετικές θέσεις, είναι η διατήρηση του κύρους της Δικαιοσύνης και η τήρηση των αποστάσεων από την πολιτική εξουσία. Η υπόθεση των υποκλοπών αποδεικνύεται ένα πεδίο δοκιμασίας για όλους.

Ο Ευτύχης Φυτράκης είναι δρ Ν. – δικηγόρος, διδάσκων ΕΑΠ