Το ευρώ και οι αυτοκρατορικοί πρόγονοί του

Πριν από είκοσι πέντε χρόνια το ευρώ παρουσιάστηκε ως το κοινό νόμισμα της ευρωζώνης, η οποία αποτελούνταν από 11 χώρες. Τα τραπεζογραμμάτια και τα κέρματα ήρθαν τρία χρόνια αργότερα, το 2002, και 20 χώρες τα χρησιμοποιούν τώρα.

Παρά το γεγονός ότι είναι το νεότερο νόμισμα στον δυτικό κόσμο (της ίδιας ηλικίας με τη λεγόμενη γενιά Ζ – Gen Z) το ευρώ είναι αναμφισβήτητα ισχυρό. Είναι το δεύτερο πιο διαδεδομένο αποθεματικό νόμισμα και το δεύτερο νόμισμα με τις περισσότερες συναλλαγές μετά το δολάριο ΗΠΑ, το οποίο παρουσιάστηκε το 1792.

Το ευρώ, ωστόσο, έχει ενηλικιωθεί σε μια εποχή που η ευρωπαϊκή πολιτική τείνει προς τον κατακερματισμό και την ανανεωμένη έμφαση στην εθνική κυριαρχία. Η διατήρηση ενός κοινού νομίσματος σε διαφορετικές οικονομίες και πολιτικά περιβάλλοντα παραμένει μεγάλη υπόθεση. Αλλά εξετάζοντας την ιστορία των προηγούμενων κοινών νομισμάτων, ίσως μπορέσουμε να βγάλουμε κάποια συμπεράσματα για το μέλλον του ευρώ.

Η δημιουργία ενός σταθερού κοινού νομίσματος που ενοποιεί περιοχές με διαφορετικά οικονομικά και πολιτικά χαρακτηριστικά είναι μια πρόκληση που δοκιμάζει κυβερνήσεις και κυβερνώντες για πολλούς αιώνες. Δύο πρόσφατα βιβλία σχετικά με το θέμα – το ένα εξετάζει την κεντρική Ευρώπη και το άλλο την αυτοκρατορική Κίνα – δείχνουν ότι ενώ η καθιέρωση νομισμάτων που λειτουργούν καλά απαιτεί πολιτική ικανότητα και όραμα, η επιβίωσή τους εξαρτάται από θεσμούς που δεν έχουν πολιτική επιρροή. Στο έργο «The Silver Empire: How Germany Created Its First Common Currency», ο Ολιβερ Βόλκαρτ, ιστορικός στο London School of Economics, αναφέρεται στην πολιτική διελκυστίνδα που εκτυλίχθηκε στο έδαφος της σημερινής Γερμανίας με αποκορύφωμα την επιτυχή δημιουργία ενός κοινού ασημένιου νομίσματος, του Reichsguldiner, το 1559. Η σημασία των θεσμών για τη δημιουργία ενός τέτοιου νομίσματος αναδεικνύεται επίσης ως κεντρικό θέμα του έργου «Empire of Silver: A New Monetary History of China» από τον Γιν Σου των «Financial Times China». Ενώ η Κινεζική Αυτοκρατορία ήταν πολύ πιο συγκεντρωτική από την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, αγωνίστηκε επίσης να δημιουργήσει ένα σταθερό, διατηρήσιμο νόμισμα.

Και τα δύο βιβλία υπογραμμίζουν τη σημασία της πολιτικής ηγεσίας με όραμα και των ανεξάρτητων θεσμών για την υποστήριξη της διατήρησης ενός σταθερού κοινού νομίσματος με την πάροδο του χρόνου. Ούτε η οικονομική ανάπτυξη ούτε η αύξηση του εμπορίου που υποκινήθηκε από το άνοιγμα της οικονομίας ήταν επαρκής για τη δημιουργία ενός τέτοιου νομίσματος, ούτε οι περιφερειακές οικονομικές ανισότητες ήταν τελικά υπεύθυνες για τις ενδεχόμενες αποτυχίες του Reichsguldiner ή του χαρτονομίσματος της Αυτοκρατορικής Κίνας.

Αυτές οι ιστορίες υπογραμμίζουν τη σημασία της συμμετοχής όλων των πολιτικών παραγόντων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και τη διασφάλιση του ρόλου των ανεξάρτητων θεσμών για την υποστήριξη του κοινού νομίσματος. Οποια κι αν είναι τα αρχικά του προβλήματα, το ευρώ, τουλάχιστον, έχει και τα δύο βασικά χαρακτηριστικά.

Η Βικτόρια Γκίεροκ είναι μεταδιδακτορική εταίρος στην Οικονομική Ιστορία στο Nuffield College του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης