Φαντασμα(λλη)γορία: μια τοπογραφία

Οι τελετές έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων σκηνοθετούνται διαχρονικά με τρόπο ώστε να προβληθούν στην οθόνη, να διαμεσολαβήσουν δηλαδή μια εικόνα της εκάστοτε διοργανώτριας χώρας προσφέροντάς την ως υπερθέαμα προς κατανάλωση κατ’ οίκον· η χωρική οριοθέτηση σε ένα στάδιο εξυπηρετεί ανέκαθεν και σκηνοθετικά αυτή τη συμβολική αναγωγή συντελώντας αναπόφευκτα και σε μορφές εξιδανίκευσης. Στη φετινή τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων στο Παρίσι υπονομεύτηκε αυτή η διαχρονική αρχή, πάρθηκε ένα μεγάλο ρίσκο άνευ προηγουμένου. Την περασμένη Παρασκευή υπήρξαμε λοιπόν μάρτυρες περισσότερο παρά θεατές ενός ποτ-πουρί καλλιτεχνικών δράσεων κατά μήκος του Σηκουάνα, που μετέτρεπαν την πόλη σε μια υπαίθρια έκθεση από πολύχρωμες κινούμενες εικόνες. Παρακολουθήσαμε ένα οργιαστικό τελετουργικό να διαχέεται στην πόλη, την ίδια την Πόλη του Φωτός να ενσωματώνεται ως σκηνικός χώρος σε αυτό – αντί να του επιβάλλει τη δική της σκηνογραφία – και εντέλει τον αστικό ιστό να διεισδύει σε μια χαλαρά ενορχηστρωμένη φαντασμαγορία.

Στην τελετή έναρξης που σκηνοθέτησε ο Τομά Ζολί καμία ανάγκη για κεντρικό αφήγημα και κανένα αίτημα για οργανικότητα – ευτυχώς – δεν υπήρχε· το νήμα του όλου εγχειρήματος ξετύλιγαν διάσπαρτες στιγμές της νεότερης και σύγχρονης γαλλικής κουλτούρας ιδωμένης καλειδοσκοπικά. Οι πραγματολογικές αναφορές από πρόσφατους αστικούς μύθους και δείγματα της σύγχρονης λογοτεχνικής παραγωγής στις παρυφές του κανόνα ως στοιχεία της ποπ κουλτούρας συνύφαναν μέσα από ραγδαίες εναλλαγές ένα ταμπλό βιβάν που παρωδούσε κυρίαρχες αφηγήσεις, υπονόμευε ταυτοτικούς ρόλους, απομυθοποιώντας την ίδια την αυτοεικόνα της Γαλλίας. Την περασμένη Παρασκευή παρακολουθήσαμε πώς μια χώρα παίρνει απόσταση μέσω της λαϊκής κουλτούρας από τον εαυτό της και τολμά να ψηλαφίσει στον πυρήνα αυτού το διαφορετικό ως συγκροτητικό της στοιχείο.

Και όχι μόνο: από όλα τα παραπάνω αναδύεται μέσα από τη φαντασμαγορία μια εικονοκλαστική τοπογραφία της πόλης που υπονομεύει το ιδεώδες του Παρισιού ως απόλυτης οπτικής εμπειρίας (λιγοστά ήταν τα πανοραμικά πλάνα που μεταδόθηκαν)· μια πόλη άλλωστε δεν είναι εικόνα αλλά ζώσα εμπειρία. Γι’ αυτό και το σόου επένδυσε αφηγηματικά και σκηνογραφικά τόσο στον κάθετο όσο και στον οριζόντιo άξονα του αστικού ιστού, ο οποίος ήταν παρών όχι τόσο άμεσα με την επίκληση σε ενδεικτικά τοπόσημα, αλλά κυρίως αλληγορικά, μέσα από τις λιγότερο φανερές πλευρές του (υπόνομοι, κατακόμβες) όσο και μέσα από τα ξέφωτα (σκεπές, γέφυρες), από τόπους-περάσματα (και στον ποταμό συμπυκνώνονται όλα αυτά τα νοήματα), που δεν επιζητούν το βλέμμα πάνω τους, αλλά από όπου η πόλη μπορεί να αντικρίζει τον γνήσιο εαυτό της.

Η Φανή Παραφόρου είναι θεωρητικός τέχνης στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας