H Nelly’s με τα μάτια ενός συλλέκτη

«Οταν γνώρισα την Ελλάδα και τις τόσες ομορφιές της, σχεδόν σε κάθε μου βήμα έβλεπα και έναν πίνακα μπροστά μου. Οπου κι αν γύριζα να δω, αντίκριζα εικόνες έτοιμες να φωτογραφηθούν». Με αυτά τα λόγια ή Nelly’s, η σπουδαία φωτογράφος Ελλη Σουγιουλτζόγλου-Σεραϊδάρη, περιέγραφε τη σχέση της με το ελληνικό τοπίο. Την ίδια εποχή που η Ακρόπολη, οι Δελφοί, η Ολυμπία, η Σαντορίνη και ο Μυστράς προσείλκυαν το βλέμμα της και ήθελε να αποτυπώσει τα μνημεία και τα τοπία τους μέσα από τον φωτογραφικό φακό της, αιχμαλώτιζε στην αιωνιότητα και τις εκδηλώσεις των Δελφικών Εορτών, και παραδοσιακές φορεσιές, και επιφανείς προσωπικότητες, και γυμνά με διάσημες χορεύτριες της εποχής. Με αποτέλεσμα να δημιουργήσει μοναδικά κειμήλια που ανήκουν στη μεσοπολεμική και μεταπολεμική φάση της ιστορίας της φωτογραφίας.

Αυτός ο ξεχωριστός κόσμος τής γεννημένης στο Αϊδίνι της Μικράς Ασίας Ελλης Σουγιουλτζόγλου-Σεραϊδάρη ξεδιπλώνεται μέσα από τη νέα έκθεση της Δημοτικής Πινακοθήκης Χανίων «Nelly’s – Συλλογή Κρασάκη», την οποία συνθέτουν 150 καρέ της φωτογράφου. Τέσσερις λόγοι κάνουν την εν λόγω έκθεση, που επιμελείται η εικαστικός Στέλλα Κουκουλάκη, προορισμό για τους φίλους της φωτογραφίας. Πρώτον, το γεγονός ότι τα έργα προέρχονται από τη Συλλογή Κρασάκη, μία από τις μεγαλύτερες ιδιωτικές συλλογές με έργα της πολυπράγμονος φωτογράφου. Δεύτερον, διότι η συλλογή δεν έχει παρουσιαστεί δημοσίως ποτέ ως τώρα με εξαίρεση ελάχιστα μεμονωμένα καρέ σε γερμανικά μουσεία το 1990 – 1991. Τρίτον, επειδή  πρόκειται κυρίως για αργυροτυπίες και βρομιοελαιοτυπίες, τυπωμένες, υπογεγραμμένες και σφραγισμένες από την ίδια τη φωτογράφο την εποχή της δημιουργίας τους, «γεγονός που μαρτυρά ακόμα περισσότερο την ιστορική αυθεντικότητά τους σε αντίθεση με σύγχρονες ανατυπώσεις από τα αρνητικά της καλλιτέχνιδος», σύμφωνα με την επιμελήτρια. Και, τέταρτον, επειδή περιλαμβάνει φωτογραφίες της Nelly’s που, σύμφωνα με τους διοργανωτές, δεν έχουν δημοσιευτεί ποτέ ως τώρα και θα κάνουν το ντεμπούτο τους στη συγκεκριμένη έκθεσή.

Πώς όμως ο συλλέκτης – συνταξιούχος διευθυντής του ελληνικού τμήματος της Ντόιτσε Βέλε – έφτασε να «συναντηθεί» με τη Nelly’s και να αναδειχθεί ως ένας από τους μεγαλύτερους ιδιώτες συλλέκτες των έργων της, καθώς διαθέτει περίπου 300 καρέ της δημιουργού που, εκτός από το στούντιο πορτρέτο και τη φωτογραφία αρχαιοτήτων, ασκήθηκε ακόμη στο γυμνό, στον χορό, στην τοπιογραφία, εισήγαγε πικτοριαλιστικές πρακτικές, την τεχνική του κολάζ, έκανε φωτογραφία μόδας και θεάτρου, δοκίμασε τεχνικές έγχρωμής φωτογραφίας και υπήρξε πρωτεργάτρια της τουριστικής φωτογραφίας;

«Ηταν το 1974, αναζητώντας σε ένα παλαιοπωλείο της Κολωνίας παλιούς χάρτες της Κρήτης και υπακούοντας στην προτροπή́ του αντικέρ, να ρίξω μια ματιά σε ένα ξύλινο κουτί, που “έχει μέσα κάποια πράγματα από την Ελλάδα”, δεν μπορούσα να φανταστώ ότι μια μέρα θα γινόμουν όχι μόνο λάτρης τής καλλιτεχνικής φωτογραφίας αλλά και πιστός “ακόλουθος” της κορυφαίας φωτογράφου μας, της Ελλης Σουγιουλτζόγλου-Σεραϊδάρη. Μέσα στην κούτα, που ή́ταν τοποθετημένη πάνω σε ένα βικτωριανό τραπέζι, βρίσκονταν δύο ασπρόμαυρες φωτογραφίες, που απεικόνιζαν το ηφαίστειο της Σαντορίνης. Μόλις τις πή́ρα στα χέρια μου μαγεύτηκα. Στο κάτω μέρος δεξιά υπή́ρχε με μολύβι μια καλλιγραφική́ υπογραφή́ με λατινικούς χαρακτή́ρες, που διαβαζόταν με άνεση “Nelly’s” και που δεν μου έλεγε απολύτως τίποτα. Χωρίς χρονοτριβή τις αγόρασα και τις δύο. Μετά από μερικές μέρες πληροφορήθηκα από έναν γνωστό μου συλλέκτη φωτογραφιών ποια ήταν η Nelly’s», μαρτυρά την πρώτη του επαφή με την καλλιτέχνιδα στο σημείωμά του, το οποίο περιλαμβάνεται στη δίγλωσση (ελληνικά – αγγλικά) πλήρως τεκμηριωμένη έκδοση που συνοδεύει την έκθεση (υλοποιήθηκε με τη στήριξη της Περιφέρειας Κρήτης) με εκτός των άλλων κείμενα των Στέλλας Κουκουλάκη και Ηρακλή Παπαϊωάννου.

Η ΧΟΡΕΥΤΡΙΑ ΝΙΚΟΛΣΚΑ. Ποιο είναι το έργο εκείνο, σύμφωνα με τον Μ. Κρασάκη, που θεωρεί ως κορυφαίο έργο; «Χωρίς δεύτερή σκέψη είναι η ημίγυμνη Νικόλσκα στον Παρθενώνα. Είναι μια μοναδική φωτογραφία, γι’ αυτό και την επιλέξαμε ως εξώφυλλο για τον κατάλογο. Είναι μια ανακάλυψη. Οχι μόνο λόγω της πόζας με τα χέρια ψηλά σε στάση ικεσίας, αλλά και επειδή είναι προφανές ότι η Nelly’s στην προκειμένη περίπτωση θέλησε να πειραματιστεί με τα χημικά κατά την εκτύπωση και αντί να της δώσει το χαρακτηριστικό γκρίζο χρώμα της αργυροτυπίας, επέλεξε να παίξει και να την τυπώσει τελικά σε μια απόχρωση του γκριζοπράσινου. Θα έλεγα ότι είναι κορωνίδα όχι μόνο για τη συλλογή μου, αλλά και για το έργο της Nelly’s», λέει στα «Πρόσωπα».