O OOΣΑ και τα Δυτικά Βαλκάνια

Στις 26 Ιουνίου πραγματοποιήθηκε στον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) η υψηλού επιπέδου διάσκεψη για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, με αντικείμενο τα Δυτικά Βαλκάνια και την αναπτυξιακή τους πορεία.

Η άμεση γειτονιά της Ευρώπης δοκιμάζεται από συμπτώματα επιδείνωσης σε ορισμένες χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, με οπισθοχωρήσεις στο πεδίο του κράτους δικαίου, με άνοδο εθνικιστικών δυνάμεων που αμφισβητούν διεθνείς συνθήκες και σχέσεις καλής γειτονίας με την ΕΕ. Οι πολιτικές συνθήκες σκιάζουν τις οικονομίες της περιοχής επιβραδύνοντας την όποια αναπτυξιακή δυναμική.

H Ελλάδα είχε πάντοτε πρωταγωνιστικό ρόλο στην ευρωπαϊκή πορεία των Δυτικών Βαλκανίων. Η ευρωπαϊκή τους προοπτική, με αυτονόητη προϋπόθεση τον σεβασμό του ευρωπαϊκού κεκτημένου και των διεθνών συμφωνιών, είναι η σημαντικότερη δύναμη θεσμικής προόδου και οικονομικών μεταρρυθμίσεων στις χώρες αυτές.

Οι έξι οικονομίες των Δυτικών Βαλκανίων (Σερβία, Μαυροβούνιο, Αλβανία, Βόρεια Μακεδονία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Κόσοβο), παρά τα θετικά βήματα, αντιμετωπίζουν διαρθρωτικές προκλήσεις: υψηλή ανεργία, απώλεια ανθρώπινου δυναμικού (1/5 του συνολικού πληθυσμού τους έχει μεταναστεύσει), χαμηλές εκπαιδευτικές επιδόσεις στους δείκτες PISA, βραδύτητα στην ψηφιακή μετάβαση, εκτεταμένη παραοικονομία, διαφθορά, χαμηλή ενσωμάτωση σε διεθνείς αλυσίδες αξίας. Οι υστερήσεις αυτές παράγουν φαύλους κύκλους φυγής των καλύτερων μυαλών, που μεταναστεύουν στη Δύση, υποτροπής στον εθνικισμό και τον αντιευρωπαϊσμό.

Η ΕΕ έχει αναθέσει στον ΟΟΣΑ την παρακολούθηση εκατοντάδων δεικτών που σχετίζονται με την ανταγωνιστικότητα των οικονομιών αυτών, στην προσπάθεια σύγκλισής τους με την ΕΕ. Η «Επισκόπηση ανταγωνιστικότητας των Δυτικών Βαλκανίων» είναι η κεντρική έκδοση του ΟΟΣΑ, που από το 2016 παρακολουθεί τις επιδόσεις των έξι οικονομιών, επιτρέποντας τη συγκρισιμότητά τους και την αξιοποίηση καλών πρακτικών. Σε επίπεδο Συμβουλίου, το πρόγραμμα Νοτιοανατολικής Ευρώπης του ΟΟΣΑ παρακολουθείται από την Ομάδα Φίλων Νοτιοανατολικής Ευρώπης, που, από το 2024, τελεί υπό ελληνική προεδρία.

Η τελευταία έκθεση του ΟΟΣΑ προωθεί τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των έξι οικονομιών των Δ. Βαλκανίων, καλύπτοντας 15 τομείς αξιολόγησης μέσω 400 δεικτών για την περίοδο 2021-2024. Οι 15 αυτοί τομείς ομαδοποιούνται σε 5 κύρια κεφάλαια: υποδομές και συνδεσιμότητα, ψηφιακός μετασχηματισμός, δεξιότητες, επιχειρηματικό περιβάλλον και πράσινη μετάβαση. Η πρόοδος που έχει επιτελεστεί στους δυο πρώτους αυτούς τομείς είναι σε ορισμένες περιπτώσεις αξιοσημείωτη. Η ελληνική εμπειρία της ταχύτατης μετάβασης στην ψηφιακή διακυβέρνηση (gov.gr) κατά την τελευταία τετραετία είναι ιδιαίτερα διδακτική για τα Δ. Βαλκάνια, ιδίως καθώς αφορά ένα άλμα ψηφιοποίησης που ξεκινούσε από πολύ χαμηλά επίπεδα ψηφιακής ανάπτυξης (leapfrogging). Από τις οικονομίες της περιοχής, η Σερβία είναι ήδη ισότιμη εταίρος στην Παγκόσμια Συνεργασία για την Τεχνητή Νοημοσύνη (Global Partnership on AI – GPAI) –η GPAI πριν από λίγες μέρες επισημοποίησε την «ολοκληρωμένη εταιρική σχέση» της με τον OOΣΑ. Αλλες χώρες, όπως το Μαυροβούνιο, έχουν κάνει μεγάλα βήματα προσέγγισης στους ευρωατλαντικούς θεσμούς και την ενταξιακή τους πορεία στην ΕΕ. Τα Δ. Βαλκάνια χρειάζονται ένα success story που θα δώσει νέα δυναμική στην πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ.

Η υποστήριξη της οικονομικής προόδου και σύγκλισης στη βάση εξειδικευμένων δεικτών είναι κάτι που ο ΟΟΣΑ ξέρει να κάνει όσο ελάχιστοι Οργανισμοί στον κόσμο. Οι βάσεις δεδομένων του, οι συστάσεις πολιτικής κι οι εργαλειοθήκες του, επιτρέπουν τόσο τη συγκριτική αξιολόγηση όσο και την αλληλοδιδαχή από τα μέλη του, διευκολύνοντας τον αποτελεσματικό σχεδιασμό κατάλληλων για κάθε χώρα πολιτικών. Το Πρόγραμμα Νοτιοανατολικής Ευρώπης υπηρετεί όχι μόνο την ευημερία των γειτόνων μας στα Δυτικά Βαλκάνια, αλλά και την ανάσχεση της επιρροής τρίτων δυνάμεων στην περιοχή, την αγκύρωση του ευρωπαϊκού προσανατολισμού των Δυτικών Βαλκανίων, την αποτροπή της μετατροπής τους σε μια «μαύρη τρύπα» αστάθειας και φαύλων κύκλων.

Ο Γιώργος Παγουλάτος είναι καθηγητής, πρέσβης της Ελλάδας στον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), πρόεδρος της Ομάδας Φίλων Νοτιοανατολικής Ευρώπης στον ΟΟΣΑ