«Δύο προειδοποιήσεις»

Οι προειδοποιήσεις του τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, προς Ελλάδα και Κύπρο, να παραμείνουν ουδέτερες, «διότι όταν εσείς παρεμβαίνετε στα τεκταινόμενα στη Μέση Ανατολή, στους πολέμους που είναι σε εξέλιξη και τάσσεστε με κάποια πλευρά, αυτή η φωτιά θα έρθει να χτυπήσει κι εσάς», σε συνδυασμό με την έκδοση navtex  (24.6.2024) για «εργασίες πλοίου πόντισης καλωδίων στη θαλάσσια περιοχή μεταξύ νότια της Ρόδου και ανατολικά της Κρήτης» αμφισβητώντας πραγματολογικά τα όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, δεν ακυρώνει μόνο το γράμμα της διακήρυξης των Αθηνών, αλλά επιβεβαιώνει για πολλοστή φορά την εφαρμογή της τουρκικής εξαναγκαστικής διπλωματίας έναντι της Ελλάδας. Είτε μέσω αλλεπάλληλων navtex για τη δέσμευση περιοχών εντός των εν δυνάμει ορίων της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, είτε μέσω της χρήσης των πλωτών γεωτρυπάνων, η πολιτική αξίωση ισχύος της Τουρκίας για συνδιαχείριση / συγκυριαρχία σε Αιγαίο – Κύπρο είναι υπαρκτή και αξιόπιστη.

Η εν λόγω αξίωση αποτελεί στρατηγικό συμφέρον δυνάμεως για την Αγκυρα, εφόσον αποσκοπεί στον έλεγχο / συνεκμετάλλευση, του ενεργειακού πλούτου της αιγαιακής υφαλοκρηπίδας και δύναται να μεταφρασθεί σε μετρήσιμο συντελεστή ισχύος, άμεσα υπολογίσιμο στο ισοζύγιο δυνάμεων (σχετικά κέρδη) των δύο κρατών. Συνεπαγόμενα, ο αντικειμενικός πολιτικός στόχος των διαμορφωτών της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής, με τις συνεχείς παραβιάσεις του ελληνικού εθνικού εναέριου χώρου και των θαλασσίων ζωνών, συνίσταται στην επίδειξη ισχύος για την παραίτηση της Ελλάδας από την άσκηση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων. Δεν είναι τυχαία άλλωστε η εισαγωγή στο νέο εκπαιδευτικό πρόγραμμα της Τουρκίας της «γαλάζιας πατρίδας» και της «πατρίδας των αιθέρων», παράλληλα με την κλιμακούμενη αύξηση των αμυντικών δαπανών κατά 37% για το 2023.

Στο περιβάλλον αυτό οι ευσεβείς πόθοι περί αμοιβαίας διπλωματικής προσέγγισης Αθήνας – Αγκυρας για την ειρηνική διευθέτηση του ζητήματος οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας και της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης (ΑΟΖ) συνιστούν την αναγκαία μυθοπλασία για την εκάστοτε πολιτική ηγεσία. Γιατί μπορεί να επαληθεύεται, ως έναν βαθμό, η παροιμιώδης έκφραση «σκυλί που γαβγίζει δεν δαγκώνει», καθόσον η εικοσιπενταετής περίοδος της διακυβέρνησης Ερντογάν δεν συνοδεύτηκε με κανένα ανεξέλεγκτο θερμό επεισόδιο, αλλά η μετάλλαξη του «λύκου σε αρνάκι», δεν δύναται να επιτευχθεί χωρίς τη συνδρομή των «λεόντων».

Για να γίνουμε περισσότερο σαφείς και κατανοητοί, η διεθνής πολιτική προσδιορίζεται με όρους δυνάμεως, ως μια αέναη διαπάλη για την προάσπιση του κρατικού συμφέροντος επιβίωσης και την επιζήτηση ασφάλειας μέσω της πρόσκτησης συντελεστών εσωτερικής – εξωτερικής εξισορρόπησης. Κατά τούτο η μεταβολή της Ελλάδας από το 1974 και ύστερα σε μια χώρα με περιορισμένα κυριαρχικά δικαιώματα των οποίων η «άσκηση εξαρτάται από τη βούληση και τις αντιδράσεις τρίτων» δεν δύναται να έχει έμπρακτο γεωπολιτικό αντίκρισμα στις στρατηγικές των Μεγάλων Δυνάμεων. Αυτό γιατί όπως ορθά επισημαίνει ο Ελευθέριος Βενιζέλος: «Τα δίκαια, τα οποία φαίνονται ανήκοντα εις χείρας ασθενείς ή εξαρτώνται από θελήσεις ασθενικάς, εκείνα τα δίκαια δεν είναι άξια μεγάλου σεβασμού».

Ο Διονύσης Τσιριγώτης είναι επίκουρος καθηγητής Πανεπιστημίου Πειραιώς