Η δυναμική της Ακροδεξιάς και το παράδειγμα της Γαλλίας

Η διαρκής επιτυχία της Ακροδεξιάς στην Ευρώπη δεν αποτελεί ένα μονοδιάστατο φαινόμενο. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια αυτή η επιτυχία μπορεί να αποδοθεί κυρίως στις διαδοχικές κρίσεις που έχουν πλήξει την ήπειρο, όπως η οικονομική και η προσφυγική κρίση, η πανδημία του Covid και ο πόλεμος στην Ουκρανία. Οι κρίσεις αυτές έχουν προκαλέσει αυξήσεις τιμών, πολιτικές εντάσεις, απογοήτευση και οργή. Οι πολιτικές της ενεργειακής μετάβασης της ΕΕ έχουν επίσης προκαλέσει δυσαρέσκεια λόγω του υψηλού κόστους τους, πυροδοτώντας πρόσφατα πολυάριθμες κινητοποιήσεις αγροτών, που καταγγέλλουν έναν «τιμωρητικό» περιβαλλοντισμό. Ολη αυτή η οργή έχει διοχετευθεί και απορροφηθεί από τα ακροδεξιά κόμματα μέσω μιας απλής στρατηγικής: προσφέροντας απλοϊκές λύσεις σε σύνθετα προβλήματα, βασισμένες στη στοχοποίηση, συχνά των ξένων και των διαφόρων μειονοτήτων, ενώ τα παραδοσιακά κυβερνώντα κόμματα αγωνίζονται να βρουν λύσεις και να πείσουν τους πολίτες που γίνονται όλο και πιο καχύποπτοι.

Ετσι, εστιάζοντας τη δημόσια συζήτηση σε αυτά τα θέματα, η ευρωπαϊκή Ακροδεξιά εκμεταλλεύεται τις γενικές ανασφάλειες των πολιτών για να κερδίσει εκλογικά και να ανέλθει σταδιακά στην εξουσία.

Σε αυτό το πλαίσιο, η περίπτωση της Γαλλίας προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία. O Εθνικός Συναγερμός και η Reconquête, δύο ακροδεξιά κόμματα, πέτυχαν ιστορικό σκορ συγκεντρώνοντας 37% των ψήφων, περισσότερο από το διπλάσιο του σκορ του κυβερνώντος κόμματος του Μακρόν, που έλαβε μόλις 15%. Αυτή η συντριπτική ήττα ώθησε τον πρόεδρο Μακρόν να διαλύσει την Εθνική Συνέλευση για πρώτη φορά από το 1997, προκαλώντας πρόωρες βουλευτικές εκλογές. Χαρακτηριζόμενη από πολλούς ως «τρελό στοίχημα» ή «αποστολή αυτοκτονίας», αυτή η απόφαση προκάλεσε πολιτικό σεισμό. Δεδομένου του σκορ της Ακροδεξιάς στις ευρωπαϊκές εκλογές, υπάρχει υψηλός κίνδυνος να δούμε τον Εθνικό Συναγερμό να κερδίσει την πλειοψηφία στις βουλευτικές εκλογές του 2024, κάτι που θα οδηγήσει σε αλλαγή κυβέρνησης, την άνοδο του Ζορντάν Μπαρντελά ως πρωθυπουργού, και συγκατοίκηση με τον πρόεδρο Μακρόν.

Αυτή η ιστορική επιτυχία της Ακροδεξιάς, αντανακλά ένα ευρέως διαδεδομένο φαινόμενο νομιμοποίησής της.

Στη Γαλλία, το 2000, η πρόκριση του επικεφαλής του Εθνικού Μετώπου Ζαν-Μαρί Λεπέν στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών προκάλεσε ιστορική κινητοποίηση υπέρ του Ζακ Σιράκ. Είκοσι τέσσερα χρόνια αργότερα, η τάση είναι διαφορετική και η ψήφος προς την Ακροδεξιά έχει γίνει πιο κανονικοποιημένη από μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Αυτό το φαινόμενο της αποδαιμονοποίησης των ιδεών της Ακροδεξιάς δεν περιορίζεται μόνο στη Γαλλία. Σε χώρες όπως οι Αυστρία, Ιταλία, Ουγγαρία, Γερμανία, Ολλανδία, Πολωνία, Ρουμανία και Βουλγαρία, τα ακροδεξιά κόμματα έχουν αποκτήσει αύξουσα δύναμη τελευταία επιφέροντας και μια δεξιόστροφη μετατόπιση του πολιτικού φάσματος συνολικά. Αυτό ισχύει στη Γαλλία με τους Ρεπουμπλικανούς, στη Γερμανία (CDU) και την Ολλανδία (VVD).

Η πρόκληση για την ευρωπαϊκή δημοκρατία είναι μεγάλη και απαιτεί συλλογική δράση για την αντιμετώπιση της ανόδου της Ακροδεξιάς και τη διατήρηση των θεμελιωδών αξιών της ελευθερίας και της ισότητας.

Η Βέρα Τίκα είναι επιστημονική συνεργάτις του Κέντρου Πολιτικών Επιστημών του Παντείου Πανεπιστημίου