Προσφυγή στο μέλλον

Η κυριαρχία της συγκυρίας των θερμών συναισθημάτων στο ΠΑΣΟΚ υπονομεύει την ψυχρή λογική του ιστορικού χρόνου. Το ΠΑΣΟΚ διατηρεί μια ιστορική, θεσμική ταχύτητα, που ήταν το θεμέλιο μιας άνευ προηγουμένου επίδοσης: βίωσε την εμπειρία της δραματικής πτώσης από το 44% στο 4%, επιβίωσε, κατόρθωσε να ανακάμψει σε συνθήκες αφόρητης πίεσης και τώρα κρίνεται με βάση τις υψηλές προσδοκίες ενός κόμματος εξουσίας. Αυτό είναι μια ιστορική επιτυχία διεθνούς πολιτικής εμβέλειας, που ωστόσο δημιουργεί στο παρόν μια μεγαλύτερη προσδοκία συγκριτικά με την εκλογική επιρροή και την «παράσταση» εξουσίας που καταγράφηκαν στις ευρωεκλογές.

Ο ίλιγγος της πτώσης της προηγούμενης δεκαετίας δεν μετατόπισε τον γενικό προσανατολισμό του συλλογικού του μυαλού, δηλαδή έμεινε με συνέπεια και πειθαρχία στις γενικές αρχές και γραμμές ενός σοβαρού, σοσιαλδημοκρατικού κόμματος, χωρίς να υποκύψει στις ανάγκες της εποχής και στη γοητεία των γρήγορων εκλογικών κερδών μέσα από τον ανταγωνισμό σε λαϊκιστικές υποσχέσεις. Η ανάκαμψή του είναι αργή, αλλά έχει στοιχεία βιωσιμότητας και όχι πολιτικής «φούσκας». Ο Νίκος Ανδρουλάκης, όλοι οι προηγούμενοι αρχηγοί, τα στελέχη, ο κόσμος και το σύνολο του κομματικού οργανισμού έχουν το δικό τους μερίδιο στην ιστορική ανάκαμψη. Ωστόσο, η κριτική που διατυπώνεται σήμερα και η διαχείριση της προσδοκίας στο τώρα είναι το νέο, πιο δύσκολο βήμα που προϋποθέτει αλλαγές.

Ισως η πιο σημαντική αλλαγή είναι εγκεφαλική, πνευματική. Στο ΠΑΣΟΚ εξακολουθεί να υπάρχει μια έντονη ανισορροπία μεταξύ της ιστορικής του μνήμης και του όποιου πεπρωμένου του. Με άλλα λόγια, θυμάται πολύ περισσότερο από όσο σκέφτεται, συγκινείται περισσότερο με τους ιδρυτικούς του μύθους παρά με το μελλοντικό του σχέδιο. Αυτή η ανισορροπία πρέπει να μετριαστεί αν επιθυμεί να κατανοήσει καλύτερα τον κόσμο και άρα να σχεδιάσει πώς μπορεί να τον αλλάξει.

Στο θεσμικό και οργανωτικό πεδίο, η δομή του παραπέμπει σε ένα κόμμα με καταστατικές αρχές και όργανα, ωστόσο αυτά είναι περισσότερο συστήματα εθιμοτυπικού χαρακτήρα που εκτελούνται με τρόπο «υπηρεσιακό» και τελετουργικό. Το κόμμα είναι ένας αρχηγικός και κλειστός οργανισμός στον τρόπο που χαράσσει στρατηγική, που παράγει πολιτικό περιεχόμενο, που επιβραβεύει στελέχη στην ιεραρχία, που επιλέγει νέα στελέχη, που παίρνει αποφάσεις. Αυτή η τάση τέμνει οριζόντια το κομματικό σύστημα και είναι ζητούμενο για όλους τι σημαίνει ανοιχτό κόμμα σήμερα, στην πολιτική κουλτούρα της εποχής και στις τεχνολογικές δυνατότητες. Κλειστό κόμμα σημαίνει κλειστή κουλτούρα και δεν είναι απροσδόκητο ότι η όποια κριτική συζήτηση ξεκινά και τελειώνει στον αρχηγό και στα πρόσωπα. Μπορεί πολλοί να έχουν τη φιλοδοξία ότι είναι μια εγχώρια εκδοχή Ομπάμα, αλλά η χαρισματικότητα στην ηγεσία είναι σε σπανιότητα και αυτό που έχει μεγάλη αξία είναι η κουλτούρα της ηγεσίας και η άποψη για το μοντέλο διακυβέρνησης και του κόμματος και του κράτους.

Oι πολιτικοί διαξιφισμοί αυτές τις ημέρες έχουν ως σημείο αναφοράς την προσφυγή στη λαϊκή βάση. Η λαϊκή βάση του κόμματος δίνει τη δημοκρατική νομιμοποίηση στους προέδρους, αλλά η προσφυγή σε αυτή χωρίς καμία άλλη θεσμική διαμεσολάβηση μετά από ένα εκλογικό αποτέλεσμα παραπέμπει στη λειτουργία ενός ασπόνδυλου οργανισμού. Αυτό το παράδοξο στην πραγματικότητα ενδυναμώνει την κουλτούρα του αρχηγικού κόμματος, που αναπαράγεται με τη νομιμοποιητική ισχύ της λαϊκής ψήφου. Θα είχε ενδιαφέρον να διατυπωθεί η ανάγκη για ένα ανοιχτό, κομματικό συνέδριο που θα έδινε τη δυνατότητα να παρουσιαστούν ανταγωνιστικά πολιτικά σχέδια για το μέλλον του κόμματος και της χώρας από τον πρόεδρο και όσους φιλοδοξούν να ασκήσουν ηγεσία, ώστε με ένα περισσότερο συντεταγμένο και πολιτικά συνεκτικό τρόπο να αποφασιστεί η προσφυγή στη λαϊκή νομιμοποίηση σύμφωνα με τις καταστατικές αρχές του. Προσφυγή στο μέλλον και στις ιδέες ενός νέου προοδευτικού προγράμματος διακυβέρνησης είναι το θεμέλιο της ανάκαμψης.

Ο Πασχάλης Αγανίδης είναι πολιτικός επιστήμονας