Αγνόησαν τα διακυβεύματα της ΕΕ

Οι ευρωεκλογές χαρακτηρίστηκαν από το φαινόμενο της «εσωτερικοποίησης», δηλαδή από την προσαρμογή των εξελίξεων της ΕΕ στις εθνικές αφηγήσεις και αγωνίες. Ποιος ο λόγος, λοιπόν, να μας προβληματίζει το υψηλό ποσοστό της αποχής, όταν οι πολιτικοί και δημοσιογράφοι αγνόησαν τα διακυβεύματα της ΕΕ για τα επόμενα πέντε χρόνια; Οταν επενδύουν σε εσωτερικά ζητήματα, γνωρίζοντας ότι την επόμενη των ευρωεκλογών, δεν θα καταρρεύσει η κυβέρνηση ή ο κ. Κασσελάκης, ενθαρρύνουν την αποχή – και ειδικότερα όταν επί δεκαετίες αναπτύσσουν την αναχρονιστική λογική του εσωτερικού (το εθνικό κράτος) έναντι του εξωτερικού (ΕΕ).

Οι πολιτικοί και τα ΜΜΕ έχουν καλλιεργήσει την εντύπωση ότι η ΕΕ δεν ανήκει στην κατηγορία της «κανονικής» πολιτικής (της εθνικής). Οι αποφάσεις που λαμβάνονται σε επίπεδο ΕΕ χαρακτηρίζονται λιγότερο σημαντικές και περισσότερο εχθρικές απ’ αυτές που αποφασίζονται σε εθνικό επίπεδο. Η πραγματικότητα, όμως, είναι πολύ διαφορετική. Οι εκάστοτε κυβερνήσεις όταν προτείνουν νόμους στο Κοινοβούλιο, σπανίως μπαίνουν στον κόπο να εξηγήσουν ότι εκπληρώνουν έτσι τις ευρωπαϊκές υποχρεώσεις τους. Αντίθετα, αν το μέτρο δεν είναι δημοφιλές, οι κυβερνήσεις τείνουν να καταλογίζουν στις Βρυξέλλες την ευθύνη για μια ενέργεια, την οποία οι ίδιες ενέκριναν μέσω των υπουργών τους στο Συμβούλιο. Επίσης, τα ΜΜΕ καλύπτουν μικρό μέρος των εξελίξεων. Οταν βρεθεί μια συμβιβαστική λύση στο πλαίσιο της διαδικασίας συναπόφασης του Συμβουλίου και του ΕΚ και θεσπιστεί ένα ευρωπαϊκό μέτρο, τα ΜΜΕ τείνουν να την αγνοήσουν ή να την παρουσιάσουν με ψιλά γράμματα. Η κατανόηση και κάλυψη της ΕΕ, υποστηρίζεται, είναι «δύσκολη» και «απαγορευμένη» για τους πολίτες που επιθυμούν κάτι πιο «εύπεπτο». Πρόκειται, όμως, για ένα σαχλό επιχείρημα.

Πρώτον, οι πολίτες έχουν σχεδόν την ίδια επιρροή στη διαμόρφωση του ευρωπαϊκού δικαίου όπως και στη διαμόρφωση του εθνικού δικαίου. Εχουν μια έμμεση επιρροή, μέσω της εκλογής κυβέρνησης, η οποία συμμετέχει στη λήψη των αποφάσεων από το Συμβούλιο των υπουργών. Οι πολίτες συμμετέχουν και άμεσα στη δημοκρατική διαδικασία, διά της εκλογής των βουλευτών, οι οποίοι τους εκπροσωπούν στο ΕΚ, το οποίο έχει όλο και μεγαλύτερη συμμετοχή στη νομοθετική διαδικασία. Δεύτερον, παραγνωρίζουν το γεγονός ότι η απομάκρυνση των πολιτών από την πολιτική δεν χαρακτηρίζει μόνο την ΕΕ, αλλά σχεδόν όλες τις αντιπροσωπευτικές δημοκρατίες, όπου ένα μεγάλο μέρος – αν όχι η πλειοψηφία των πολιτών – απέχουν από τις εθνικές εκλογές.

Ολα τα παραπάνω είναι επικίνδυνα για τις δημοκρατίες μας. Για να λειτουργήσει η δημοκρατία, όλοι μας οφείλουμε να κατανοούμε πού, πώς και γιατί λαμβάνονται οι αποφάσεις που αφορούν τη ζωή μας. Μόνο έτσι μπορεί να γίνει διάλογος για τις εναλλακτικές δυνατότητες που διαθέτουμε, καθώς και να ελέγχουμε όλους όσους συμμετέχουν στη διαδικασία διαμόρφωσης πολιτικής. Οσο οι πολιτικοί και τα ΜΜΕ δεν ενστερνίζονται τη λογική αυτή, θα ενισχύεται η κρίση εμπιστοσύνης και νομιμοποίησης ως προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και θα διευκολύνεται η αδιαφορία για τις μέχρι τώρα κατακτήσεις της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, ειδικότερα σήμερα όπου έχει διογκωθεί ο ευρωαρνητισμός και ο νατιβισμός.

Ο Χρήστος Α. Φραγκονικολόπουλος είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων & ΜΜΕ στο ΑΠΘ