Ευρωεκλογές χωρίς Ευρώπη

Θεωρητικά στις ευρωεκλογές θα έπρεπε να συζητάμε για την Ευρώπη. Πολύ περισσότερο δε όταν εξελίσσονται αλλεπάλληλες κρίσεις που την επηρεάζουν. Δύο πόλεμοι σε Ουκρανία και Γάζα, κρίση ενεργειακή, πληθωρισμός, κλιματική αλλαγή, Μεταναστευτικό και σαρωτικές τεχνολογικές αλλαγές.

Ωστόσο η Ευρώπη και η προοπτική της μάλλον απουσίαζε από την προεκλογική ατζέντα. Οχι μόνο της Ελλάδας είναι αλήθεια. Το φαινόμενο παρατηρήθηκε και αλλού. Αλλά το κενό στην Ελλάδα μάλλον φάνηκε περισσότερο. Παρότι ο Πρωθυπουργός επιχείρησε να αναδείξει κάποια θέματα, η πολιτική εσωστρέφεια επικράτησε.

Το ερώτημα που ανακύπτει είναι γιατί.

Κατ’αρχάς είναι διάχυτη η πεποίθηση πως οι ευρωβουλευτές δεν παίζουν ρόλο καθοριστικό στη χάραξη της ευρωπαϊκής πολιτικής. Παρά τη διεύρυνση των εξουσιών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (ΕΚ), οι κρίσιμες αποφάσεις λαμβάνονται κυρίως από τις εθνικές κυβερνήσεις και τα όργανα στα οποία μετέχουν. Ειδικότερα από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Συμβούλιο Υπουργών της ΕΕ. Ακόμα και η σύνθεση της Επιτροπής επί της ουσίας καθορίζεται από τους αρχηγούς και πρωθυπουργούς των κρατών-μελών της Ενωσης. Η λαϊκή ψήφος ενίοτε τίθεται σε δεύτερη μοίρα.

Δεύτερον, δεν έχουν όλες οι εθνικές κυβερνήσεις την ίδια πολιτική βαρύτητα. Οι αποφάσεις επηρεάζονται περισσότερο από τις μεγαλύτερες χώρες της Ευρώπης παρά από τις μικρότερες. Παρότι η Ελλάδα σήμερα, για πρώτη φορά από την εποχή Σημίτη, έχει ισχυρή διεθνή παρουσία, η εντύπωση είναι ότι η λήψη αποφάσεων εξαρτάται πρωτίστως από τη Γερμανία και δευτερευόντως από τη Γαλλία. Παράλληλα σε μερικά κρίσιμα γεωπολιτικά θέματα, υπάρχει η υποψία ότι τα πρωτεία ανήκουν στην αμερικανική ηγεσία και όχι στις ευρωπαϊκές δυνάμεις. Στο πλαίσιο αυτό, η αυτόνομη επιρροή της χώρας είναι σχετικά μικρή. Και το ενδιαφέρον των πολιτών αναλογικά υποτονικό.

Τρίτον, στα ζητήματα της ευρωπαϊκής ατζέντας, οι πολιτικές διαφορές μεταξύ των κομμάτων στην Ελλάδα είναι μάλλον δυσδιάκριτες. Είτε πρόκειται για την ευρωπαϊκή άμυνα, είτε για το Μεταναστευτικό, είτε για την Κοινή Αγροτική Πολιτική, οι όποιες διαφοροποιήσεις δεν είναι επαρκώς ορατές και κατανοητές από την κοινή γνώμη σε σημείο που να καθορίσουν την εγχώρια πολιτική αντιπαράθεση. Κάτι που παρατηρείται άλλωστε διαχρονικά από τότε που διεξάγονται ευρωεκλογές στη χώρα.

Τέταρτον, οι κάλπες για το ΕΚ αξιοποιούνται από την εκάστοτε αντιπολίτευση ως ευκαιρία για μεταβολή των κομματικών συσχετισμών. Το αίτημα να σταλεί «μήνυμα» διαμαρτυρίας στην εκάστοτε κυβέρνηση, αποτελεί σταθερό μοτίβο της προεκλογικής αντιπαράθεσης στην Ελλάδα και αλλού. Ως εκ τούτου η έμφαση δίνεται σε όσα θέματα απασχολούν περισσότερο τους πολίτες και θεωρητικά πλήττουν την εικόνα της κυβέρνησης. Η εσωτερική επικαιρότητα επομένως παίρνει το πάνω χέρι. Ιδιαίτερα από τη στιγμή που η σημερινή πολυδιάσπαση της αντιπολίτευσης ενισχύει το άγχος της εκλογικής επιβίωσης διευκολύνοντας την όξυνση και την αμετροέπεια. Παράλληλα η εκάστοτε κυβέρνηση τείνει να πολιτικοποιεί μια αναμέτρηση ευρωπαϊκού χαρακτήρα για να περιορίσει τις εκλογικές απώλειες. Κάτι που δεν απασχολεί μόνο τον Μητσοτάκη. Η Μελόνι στην Ιταλία τέθηκε επικεφαλής του ευρωψηφοδελτίου του κόμματός της για τους ίδιους λόγους. Κάπως έτσι το πολιτικό διακύβευμα της κάλπης απέκτησε και σε αυτή την αναμέτρηση, περισσότερο εθνική παρά ευρωπαϊκή διάσταση.

Ο Πάνος Κολιαστάσης είναι δρ Πολιτικής Επικοινωνίας του Queen Mary University of London και διδάσκων στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (ΕΑΠ)