Το διακύβευμα των ευρωεκλογών (2ο)

Πώς μπορεί η Ευρωπαϊκή Ενωση να βοηθήσει τους πολίτες να κατανοήσουν το σήμερα και να πείσει για τις αλλαγές που απαιτούνται για τη βιωσιμότητα και ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης…

Η Ευρωπαϊκή Ενωση, κι όχι μόνο, έχει να διαχειριστεί έναν κόσμο που αλλάζει ριζικά. Ωστόσο, η ιδιαιτερότητα αυτής της πρόκλησης είναι ότι οι πιέσεις στο σύστημα, που προκαλούνται από προβλήματα όπως η μετανάστευση και η κλιματική αλλαγή, πρέπει να αντιμετωπιστούν ταυτόχρονα με την πρόκληση που τίθεται στους αντιπροσωπευτικούς θεσμούς και τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων από μια ολοένα και πιο ισχυρή αμφισβήτησή τους. Που σημαίνει ότι ο τρόπος με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ενωση θα χειριστεί τα ζητήματα αυτά θα διαμορφώσει τις δημόσιες αντιλήψεις για την ικανότητά της, την ειλικρίνειά της και την αξιοπιστία της.

Το ζητούμενο είναι η δημιουργία πιο ανθεκτικών και καλύτερων εκδοχών της οικονομίας και της κοινωνίας. Αυτό απαιτεί την ανάπτυξη προορατικής σκέψης και την επένδυση σε διαδικασίες που διευκολύνουν την προοπτική διερεύνησης ανάμεσα στους θεσμούς, τις κυβερνήσεις και τους φορείς της Κοινωνίας Πολιτών της Ευρωπαϊκής Ενωσης, με στόχο να καταρτίσουν σενάρια σχετικά με το τι πιθανώς θα συμβεί μελλοντικά. Το ζητούμενο δεν είναι η πρόβλεψη του μέλλοντος, αλλά η συστηματική ανίχνευση και μελέτη τρεχουσών και μελλοντικών τάσεων, ώστε να κατανοήσουμε καλύτερα αβεβαιότητες και κινδύνους που φέρνει μαζί του το μέλλον. Καλό παράδειγμα αποτελούν τα εργαλεία που αναπτύχθηκαν για τη στήριξη της «Διάσκεψης για το Μέλλον της Ευρώπης» (2021-2022), τα οποία παρείχαν στους πολίτες και στους ενδιαφερόμενους φορείς τη δυνατότητα να υποβάλλουν προτάσεις και να οργανώνουν συζητήσεις.

Η εφαρμογή αυτής της διαδικασίας θέτει τις βάσεις για τη λεγόμενη προβλεπτική δημοκρατία, που συνδυάζει τη συμμετοχή των πολιτών και την επίγνωση για το μέλλον. Προς αυτή την κατεύθυνση, το χτίσιμο σχέσης εμπιστοσύνης και περιβάλλοντος ανοιχτής και διαλεκτικής επικοινωνίας μεταξύ θεσμών, κυβερνήσεων και πολιτών είναι απόλυτη προϋπόθεση για την επιτυχία. Οι θεσμοί θα πρέπει να λειτουργήσουν ως κόμβοι συνδεσιμότητας για τις κοινότητες και τους πολίτες, που εργάζονται από κοινού για τον εντοπισμό και την επίλυση προβλημάτων, τη διαμόρφωση αποφάσεων και την παραγωγή αλλαγής. Τα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ενωσης και οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών να επενδύσουν περισσότερο στην αγορά ιδεών και στην ανάδειξη της συλλογικής νοημοσύνης ή ευφυΐας, με στόχο η Ευρωπαϊκή Ενωση να οδηγηθεί σε νέες και καινοτόμες μορφές ανάλυσης και κατανόησης των προβλημάτων, και να διευκολυνθεί η ανάπτυξη πολιτικών ώστε να μπορεί να αντιμετωπίσει πιθανά σοκ και φαινόμενα γκρίζων και μαύρων κύκνων στο μέλλον.

Προς αυτή την κατεύθυνση, η καλύτερη πηγή πληροφοριών, ή ακόμα και ο πιθανότερος καταλύτης πολιτικής αλλαγής και σταθερότητας σε σειρά σημαντικών ζητημάτων, δεν προέρχεται μόνο από το κράτος. Τα πανεπιστήμια, οι ΜΚΟ και οι οργανώσεις της Κοινωνίας Πολιτών παρέχουν σημαντικές πληροφορίες σχετικά με την κλιματική αλλαγή, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ανάπτυξη. Ανοίγοντας διαύλους επικοινωνίας με πολίτες και την Κοινωνία Πολιτών στα αίτια και στις αντίστοιχες λύσεις, η Ευρωπαϊκή Ενωση όχι μόνο θα καταπολεμήσει την παραπληροφόρηση, αλλά θα εμπλουτίσει τον δημόσιο διάλογο, προσφέροντας και περισσότερες επιλογές προς εξέταση και σκέψη που δυνητικά μπορούν να οδηγήσουν σε βέλτιστες πρακτικές και αποτελέσματα. Η Ευρωπαϊκή Ενωση λοιπόν καλείται όχι μόνο να ενισχύσει την ικανότητα των θεσμών της για μακροχρόνιο σχεδιασμό, αλλά και να προσδιορίσει το περιεχόμενο και την ποιότητα του μοντέλου λήψης αποφάσεων.

Ο Χρήστος Α. Φραγκονικολόπουλος είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων & ΜΜΕ στο Τμήμα Δημοσιογραφίας & ΜΜΕ του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης