Εχουμε πέσει πολύ χαμηλά

Υπήρξαν πολλές στιγμές στη ζωή μας στην Ελλάδα όπου σκεφτόμουν ότι ο δημόσιος διάλογος είχε πέσει τόσο χαμηλά ώστε δεν μπορούσε να πέσει χαμηλότερα. Έπεφτε όμως· έπεφτε χαμηλότερα. Τέτοια είναι και τούτη η στιγμή, όπου, στο περιβάλλον του κουτσομπολιού και των φτηνών αντιπαραθέσεων, οι μισοί Έλληνες αδιαφορούν για τις ευρωεκλογές της 9ης Ιουνίου. Μπροστά σ’ αυτή την απαξίωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Νέα Δημοκρατία, με όλη της την ατολμία, τους συμβιβασμούς και τα αλλοπρόσαλλα ονόματα της ευρωλίστας, φαίνεται η μοναδική φιλοευρωπαϊκή (όχι απαραιτήτως «ευρωπαϊκή») δύναμη. Ίσως στο ΠΑΣΟΚ υπάρχουν στελέχη που ξεχωρίζουν από την πινακοθήκη τεράτων, αλλά, καθώς η πολιτική και η αισθητική του κόμματος δεν διαφοροποιείται επαρκώς από εκείνες του ΣΥΡΙΖΑ, της Νέας Αριστεράς και του ΚΚΕ, δυσκολεύομαι να αναγνωρίσω την υποτιθέμενη καινούργια φάση του κόμματος. Για να ανανεωθεί το ΠΑΣΟΚ θα χρειαζόταν κομματική ηγεσία με ευρωπαϊκό προφίλ: το «προφίλ» δεν είναι ζήτημα μορφής, είναι ζήτημα περιεχομένου.

Οι ψηφοφόροι είχαν προσδοκίες από την κυβέρνηση του κυρίου Μητσοτάκη: αναδιοργάνωση του κράτους, διόρθωση των δυσλειτουργιών του, ριζική μεταρρύθμιση της παιδείας (όχι μόνο την ψήφιση νόμου για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια), επιβολή της νομιμότητας, αντιμετώπιση της ακρίβειας –ο κατάλογος των αιτημάτων ήταν και παραμένει μακρύς. Αλλά, στην Ελλάδα τα κάνουμε όλα μισά: δεν προχωρούμε σε βαθιές αλλαγές, οι οποίες, για να γίνουν απαιτούν ευρύτερη συναίνεση· δημιουργική και έντιμη αντιπολίτευση· προπάντων, απαιτούν ανατροπή των παγιωμένων νοοτροπιών. Το μεγαλύτερο εμπόδιο για τις μεταρρυθμίσεις, για τον εκσυγχρονισμό και για την ευρωπαϊκή θέσπιση της ελληνικής κοινωνίας είμαστε εμείς οι Έλληνες.

Αν το κοινοβούλιο και τα ΜΜΕ μάς καθρεφτίζουν πραγματικά, είμαστε ανεπίδεκτοι μαθήσεως, απολίτιστοι και μωρόπιστοι. Γι’ αυτό, οι περισσότεροι πολιτικοί μάς κοροϊδεύουν κατάμουτρα: αν είχα περισσότερο χρόνο και χώρο θα μπορούσα να ανθολογήσω τα ψέματα, τις ανοησίες, τις γλοιώδεις δηλώσεις, τις κοινοτοπίες, τις υπεκφυγές, τις αοριστίες, τις τερατολογίες της τελευταίας εβδομάδας. Τα πολιτικά στελέχη, ιδιαίτερα όσα βγαίνουν συχνά στα ΜΜΕ, είναι είτε κάκιστοι ηθοποιοί, είτε νοσηρά άτομα τα οποία τελούν σε διαρκή κατάσταση παραληρήματος, παρανοειδούς διαταραχής ή/και υστερίας. Σχεδόν όλοι δίνουν απογοητευτική εικόνα για τη χώρα μας· μερικοί είναι μοχθηροί, άλλοι είναι τόσο αμόρφωτοι ώστε καταντούν φαιδροί, άλλοι είναι σκέτα κνώδαλα: δαγκώνουν και το δήγμα είναι δηλητηριώδες. Προστίθενται περισπούδαστοι σοφοί από τον ακαδημαϊκό κόσμο, συχνά του «εξωτερικού», που αραδιάζουν μπούρδες υποθέτοντας ότι οι ιθαγενείς θα τις χάψουν. Ίσως και να τις χάβουν. Είναι εντυπωσιακό το πώς διάφοροι αριστεροί καθηγητές του «εξωτερικού» βρίσκονται πράγματι στο εξωτερικό· δεν αντιλαμβάνονται ότι από τότε που έφυγαν από το χωριό τους, η Ελλάδα έχει αλλάξει, ο κόσμος έχει αλλάξει.

Η (άκρα) αριστερά και η ακροδεξιά (Σπαρτιάτες, Νίκη, υπολείμματα Χρυσής Αυγής, τρελοί του θεού και της trash TV) παίζουν ένα παιχνίδι κατόπτρων. Το μορμολύκειο είναι η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας: υπερβολικά δεξιά για τους μεν, υπερβολικά αριστερή για τους δε. Αμφότερες οι πλευρές ζητούν ακινησία· να μην αλλάξει τίποτα στην Ελλάδα, εκτός αν το αλλάξουν οι ίδιοι με τον δικό τους τρόπο και για χάρη των δικών τους οπαδών. Όμως, το πρόβλημα της κυβέρνησης Μητσοτάκη δεν είναι η «δεξιοσύνη» ή η «αριστεροσύνη»: το πρόβλημα είναι ότι έχει σκοντάψει σε ένα κατεστημένο διάχυτης κακιστοκρατίας στο οποίο έχουν συμβάλει, φυσικά, όλες οι νεοδημοκρατικές κυβερνήσεις του παρελθόντος. Η σημερινή κυβέρνηση παλεύει, ή δεν παλεύει, με ένα μηχανισμό αλωμένο ήδη από την εποχή του παπανδρεϊκού ΠΑΣΟΚ· με θεσμούς –παιδεία, δικαιοσύνη– που έχουν αφομοιώσει τις πασοκικές αρχές. Η ίδια η ΝΔ έχει αφομοιώσει τις πασοκικές αρχές. Άρα, είτε δεν θέλει να δυσαρεστήσει κανέναν –ούτε τους φοιτητές, ούτε τους μοντέρνους γονείς, ούτε καν τους φοροφυγάδες– είτε δεν έχει το σθένος και τις ικανότητες μπροστά στους άθλους που καλείται να εκτελέσει. Ο πρώτος εκ των οποίων είναι ο καθαρισμός των στάβλων του Αυγεία: τριάντα χρόνια κόπρος.

Τα αναπάντητα αιτήματα των ψηφοφόρων δεν είναι αριστερής φύσεως· σχετίζονται με την έννομη τάξη, με την αξιοκρατία, με τις επενδύσεις (θέσεις εργασίας, ευκαιρίες εξέλιξης), με την τόνωση του αγροτικού τομέα (όχι μέσω επιδομάτων), με την καθημερινή ζωή. Εκτός του ότι η κυβέρνηση έχει στο παθητικό της τις παρακολουθήσεις (τις οποίες αρνείται να μας εξηγήσει), τη σιδηροδρομική τραγωδία (για την οποία υπάρχει συνδυασμός ευθυνών), την αποτυχία στα Εξάρχεια και στα ΑΕΙ, δείχνει ανικανότητα στην επικοινωνία· αφήνει υπερβολικό χώρο σε μια αντιπολίτευση κλαυθμών, οδυρμών, φωνασκιών και μεταφυσικής. Μέσα στον ορυμαγδό δεν καταφέρνουμε να ακούμε μια χρήσιμη πρόταση για τη λύση ενός προβλήματος: Τι πρέπει να γίνει για την ακρίβεια; Πώς θα ενταχθούν οι μετανάστες; Πώς θα βελτιωθεί το δημόσιο σχολείο; Πώς θα αυξηθεί το εισόδημα των Ελλήνων; Πώς θα αντιμετωπιστούν τα μεγαλοϊδεατικά οράματα του Ερντογάν και του Πούτιν; Πώς θα ενισχυθούν τα σύνορά μας, τα σύνορα της Ευρώπης; Απεναντίας, ακούμε αυτοκαταστροφικές «ιδέες» που μας πάνε όλο και πιο πίσω, όλο και πιο μακριά από τις ανεπτυγμένες χώρες. Για να διακρίνει κανείς τη διαφορά της Ελλάδας από αυτές τις χώρες, αρκεί να ανοίξει το ραδιόφωνο και να υπομείνει την αδολεσχία και τις αγριοφωνάρες. Όσο για την τηλεόραση, η αισθητική της έχει προ πολλού διαχυθεί στον δημόσιο διάλογο, που δεν είναι διάλογος, που είναι μαλαγιαλάμ ριάλιτι σόου. Μια ματιά στα ευρωψηφοδέλτια, όπου κυριαρχούν άτομα τα οποία όχι μόνο δεν έχουν καμία σχέση με την Ευρώπη αλλά είναι εναντίον της –το απέδειξε το τελευταίο «ψήφισμα» των Ελλήνων εναντίον των Ελλήνων, περί δήθεν απουσίας του κράτους δικαίου– αρκεί για να εξαχθούν τα θλιβερά συμπεράσματα.

Για να αποφασίσουμε να γίνουμε «ανεπτυγμένη ευρωπαϊκή χώρα» –είναι θέμα απόφασης– χρειάζεται αυτογνωσία και φιλοδοξία. Δέκα χρόνια φτώχειας και ταλαιπωρίας –και πριν από αυτά δεκαετίες ανωμαλίας και καθυστέρησης– δεν μας δίδαξαν πώς να είμαστε σοβαροί, νοικοκύρηδες, αξιόπιστοι, λογικοί, ψύχραιμοι και φιλόπονοι.