Χάσμα μεταξύ {LF}λόγου και πολιτικής

Την Κυριακή 12 Μαΐου 2024 έγινε η ορκωμοσία της νεοεκλεγείσας προέδρου της Βόρειας Μακεδονίας Γκορντάνα Σιλιάνοφσκα. Ποτέ πριν δεν είχαν παρακολουθήσει με τέτοιο ενδιαφέρον οι γείτονές μας, η Ευρωπαϊκή Ενωση και οι Ηνωμένες Πολιτείες την ορκωμοσία προέδρου μας. Το διακύβευμα ήταν εάν, στον όρκο της, η νεοεκλεγείσα πρόεδρος θα χρησιμοποιούσε τον όρο «Βόρεια Μακεδονία», που είναι η συνταγματική ονομασία της χώρας από το 2019. Οπως είχε γνωστοποιηθεί κατά την προεκλογική της εκστρατεία, η πρόεδρος δεν χρησιμοποίησε το όνομα «Βόρεια Μακεδονία». Οι αντιδράσεις στο εσωτερικό της χώρας ήταν μεικτές, αλλά κρίσιμες. Η υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης της Ευρωπαϊκής Ενωσης, η πρεσβεία των ΗΠΑ και η Γερμανία, συμπεριλαμβανομένων των Χριστιανοδημοκρατών, δηλαδή του αδελφού κόμματος του VMRO-DPMNE, εξέδωσαν δηλώσεις που υποστηρίζουν τη Συμφωνία των Πρεσπών συνολικά.

Από πού προέκυψε αυτό; Το VMRO-DPMNE και η ίδια η Σιλιάνοφσκα έχουν αντιταχθεί στον τρόπο υιοθέτησης των συνταγματικών τροποποιήσεων του 2019. Οι περισσότεροι από τους υποστηρικτές του VMRO-DPMNE απείχαν από την ψηφοφορία στο δημοψήφισμα του 2018 και αντιτάχθηκαν στην αλλαγή του ονόματος. Οι καθυστερήσεις που ακολούθησαν στην ένταξη στην ΕΕ, οι οποίες συνδέονται με το βουλγαρικό βέτο στη Βόρεια Μακεδονία, οδήγησαν σε περαιτέρω απογοήτευση. Ο αδύναμος ρυθμός πρακτικής εφαρμογής της Συμφωνίας στην Ελλάδα προκάλεσε επίσης αντιδράσεις. Η Σιλιάνοφσκα, όσο αμφιλεγόμενη κι αν ήταν, έκανε έκκληση σε αυτά τα συναισθήματα, ωστόσο πολύ γρήγορα αναγνώρισε τη νέα νομική πραγματικότητα. Είκοσι τέσσερις ώρες μετά την ορκωμοσία, το υπουργικό συμβούλιο εξέδωσε επίσημη ανακοίνωση εξηγώντας ότι η πρόεδρος Σιλιάνοφσκα υπέγραψε τα επίσημα έγγραφα με το συνταγματικό όνομα και θα το χρησιμοποιήσει στις επίσημες επικοινωνίας, διατηρώντας παράλληλα το προσωπικό δικαίωμα χρήσης του «Μακεδονία».

Ωστόσο, ενώ το VMRO-DPMNE παραμένει ασαφές σε επίπεδο πολιτικού λόγου για τη Συμφωνία, θα ήταν λάθος να υποτιμηθεί η πρακτική εφαρμογή της Συμφωνίας στη Βόρεια Μακεδονία από τον Φεβρουάριο του 2019. Η αλλαγή του ονόματος έπειτα από 30 χρόνια ύπαρξης της ανεξάρτητης «Δημοκρατίας της Μακεδονίας» δεν ήταν ούτε εύκολη ούτε απλή διαδικασία. Παραμερίζοντας τα διλήμματα στη σφαίρα των προσωπικών ελευθεριών, η αλλαγή έχει επηρεάσει κάθε πολίτη της χώρας μέσω της επανέκδοσης όλων των (συμπεριλαμβανομένων των έγκυρων) προσωπικών εγγράφων, ιδιαίτερα των διαβατηρίων. Από τον Φεβρουάριο του 2024 παραβιάζεται το δικαίωμα εξόδου από τη χώρα χιλιάδων πολιτών της Βόρειας Μακεδονίας καθώς δεν μπορούσαν να αποκτήσουν διαβατήριο με το νέο όνομα λόγω καθυστερήσεων στις διαδικασίες προμηθειών. Μάλιστα, το υπουργείο Εσωτερικών από τον Ιανουάριο του 2024 διοικείται από έναν υπουργό διορισμένο από το VMRO-DPMNE. Σε αντίθεση με τον πολιτικό λόγο, αυτός ο ίδιος ο υπουργός δεν αμφισβήτησε ποτέ την έκδοση εγγράφων με το νέο όνομα, αντίθετα το διευκόλυνε στην πράξη.

Το αν και πόσο θα διαρκέσει αυτό το χάσμα μεταξύ του λόγου και της πολιτικής, ειδικά υπό το φως της επερχόμενης ισχυρής κυβέρνησης υπό την ηγεσία του VMRO-DPMNE, μένει να φανεί. Περιττό να πούμε ότι για όλους εμάς που ζούμε και στις δύο πλευρές των κοινών μας συνόρων, η καλή τη πίστη εφαρμογή της Συμφωνίας στην πράξη θα έκανε τη ζωή όλων μας πολύ πιο εύκολη.

H Σιμωνίδα Κατσάρσκα είναι διευθύντρια του Ινστιτούτου Ευρωπαϊκής Πολιτικής στα Σκόπια