Βαλβίδες αποσυμπίεσης

«Πολιτικό βοθρόλυμα… πάντα ηθικός νάνος ήσουνα…».

Πρόκειται για απόσπασμα από e-mail που έλαβα χθες, ο συντάκτης του οποίου υπογράφει με το αληθινό του – πιστεύω – όνομα. Το πιο χαριτωμένο είναι πώς αλλάζει το νόημα με τη χρήση επιθέτου αντί επιρρήματος. Ο άνθρωπος προφανώς ήθελε να με χαρακτηρίσει ηθικά σπιθαμιαίο. Η διατύπωση ωστόσο «ηθικός νάνος» σημαίνει κάποιον πολύ χαμηλού αναστήματος ο οποίος εμφορείται από ακλόνητες ηθικές αρχές. Ψύλλοι στ’ άχυρα, θα μου πείτε…

Οσοι περιηγούνται τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ιδίως το X – πρώην Twitter –, βλέπουν ασύγκριτα πιο δηλητηριώδη τιτιβίσματα. Δις τουλάχιστον ημερησίως, το πλήθος εκεί μέσα βάζει στο στόχαστρο κάποιον και του επιτίθεται κατά τον χυδαιότερο τρόπο. Τον περιλούζει με ατόφιο μίσος, τον συκοφαντεί διαδίδοντας εξωφρενικά ψεύδη, τον δολοφονεί συμβολικά. Γιατί; Επειδή έκανε – ή, συνηθέστερα, είπε – κάτι που δεν του άρεσε. Επειδή προκάλεσε το δημόσιο, δηλαδή το δικό του, αίσθημα. Ηθελές τα κι έπαθές τα.

Πριν από λίγα χρόνια, την εποχή της κρίσης και του διχασμού, η βία που εξεμούσαν τα πληκτρολόγια ήταν ασύγκριτα σφοδρότερη. Το «ψόφος!» είχε καταντήσει από τις δημοφιλέστερες εκφράσεις. Οι αγανακτισμένοι του κυβερνοχώρου μόλις που συγκρατούνταν για να μην περάσουν σε πράξεις. Περνούσαν μερικές φορές. «Το τάδε κάθαρμα πίνει αυτή τη στιγμή καφέ στο δείνα ζαχαροπλαστείο», τους ενημέρωνε κάποιος και μερικοί ήταν ικανοί να σπεύσουν στο σημείο για να τον προπηλακίσουν.

Εκτόξευαν γιαούρτια και αβγά κι αυτό το ονόμαζαν «κινηματική παρέμβαση». Βιντεοσκοπούσαν τα καμώματά τους και τα ανέβαζαν υπερήφανα στο Διαδίκτυο. Σε μια εξαιρετική συνάδελφό μου είχε συμβεί το εξής εφιαλτικό: την προσκάλεσε ένας βιβλιοπώλης σε μια πόλη της Βόρειας Ελλάδας για να παρουσιάσει – της είπε – το πρόσφατο μυθιστόρημά της. Εφτασε η γυναίκα με τρένο και με λεωφορείο, βρήκε το μαγαζί κλειστό, συγκεντρωμένα απέξω καμιά πενηνταριά άτομα. «Σιγά μη σε φιλοξενούσα, μνημονιακό σκουπίδι!», της χαμογέλασε σαρδόνια ο βιβλιοπώλης. Και την παρέδωσε στον όχλο για μια αναίμακτη ευτυχώς διαπόμπευση.

Το πιο ενδιαφέρον ερώτημα είναι τι λογής άνθρωποι ξημεροβραδιάζονται κολλημένοι στις οθόνες, ψάχνοντας αφορμή για να ξεσπάσουν. «Το έχουν για επάγγελμα, για χαρτζιλίκι έστω», υποστηρίζει μία άποψη. «Τους προσλαμβάνουν οι “υπεύθυνοι επικοινωνίας” ορισμένων κομμάτων, τους βάζουν να φτιάξουν δεκάδες ψευδώνυμους λογαριασμούς και τους πληρώνουν 0,6 ευρώ για κάθε τοξική ανάρτηση. Ωστε να δημιουργείται κλίμα…».

Συμβαίνει ίσως κι έτσι. Εχω εντούτοις την εντύπωση ότι οι περισσότεροι από τους ψηφιακούς υβριστές διακατέχονται από γνήσιο πάθος. Εχουν ψυχική ανάγκη να ξεσπάσουν, να τα χώσουν. Να ισοπεδώσουν πρόσωπα που ενίοτε ούτε καν γνωρίζουν. Η μνήμη τους δε, μνήμη χρυσόψαρου. Για μια ατυχή του δήλωση, ακαταλόγιστη λόγω της κατάστασης της υγείας του, ο Κωνσταντίνος Τζούμας κατασπαράχθηκε. Οταν λίγους μήνες αργότερα πέθανε, οι ίδιοι που τον «ακύρωναν» τον θρήνησαν γοερά.

Μπορώ να φανταστώ ποιος είναι ο τύπος «φωτιά και λάβρα» του Διαδικτύου. Δείχνει φιλήσυχος πολίτης, βυθισμένος στη ρουτίνα του. Ασκεί κάποιο διεκπεραιωτικό, καθιστικό επάγγελμα, που του αφήνει χρόνο να παρακολουθεί διαρκώς την επικαιρότητα. Ισως να πρόκειται για νέο, ο οποίος φοιτά νωθρά σε μια σχολή, που παραμένει, στα 25, στα 30 του, εγκλωβισμένος στο παιδικό του δωμάτιο. Μη γελαστείτε από το χαμόγελό του. Πιέζεται αφόρητα από τους πάντες και τα πάντα. Από τη μάνα ή τη γυναίκα του. Από την απουσία προοπτικής. Από το να μετράει και το πενηνταράκι για να παραγγείλει πίτσα ή να ψωνίσει μια μπίρα από το περίπτερο. Από την ερωτική ανομβρία.

Εχει – μην το αρνηθείτε – χίλια δίκια. Η κοινωνική πραγματικότητα, εάν δεν του κόβει σύριζα τα φτερά, σίγουρα δεν τον κινητοποιεί, δεν του επιτρέπει να ελπίζει σε κάτι καλύτερο. «Ετσι θα είμαι και σε πέντε και σε δέκα χρόνια;», αναρωτιέται και βυθίζεται στην απελπισία. Και η απελπισία γίνεται οχετός, κατάρες και κραυγές στο Διαδίκτυο.

Μάλλον τα σόσιαλ μίντια λειτουργούν ως βαλβίδες αποσυμπίεσης του συστήματος. «Χώσ’ τα να ξεθυμάνεις! Πέρνα τους πριονοκορδέλα! Και μετά μέσα το κεφάλι…».