Η βαρυσήμαντη απόφαση του ΣτΕ

Η ομόφωνη απόφαση της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας για την άρνηση ενημέρωσης του προέδρου του ΠΑΣΟΚ είναι βαρυσήμαντη και χρήζει ιδιαίτερης προσοχής.

Το Δικαστήριο έκρινε αντισυνταγματική τη διάταξη νόμου του 2021 με την οποία αποκλείστηκε πλήρως η ενημέρωση του θιγόμενου σε περίπτωση παρακολούθησης των επικοινωνιών του για λόγους εθνικής ασφάλειας. Πρόκειται, ως γνωστόν, για διάταξη που εισήχθη με εκπρόθεσμη τροπολογία σε κατεπείγον νομοσχέδιο για τις συνέπειες από την πανδημία COVID κ.λπ. και η οποία ψηφίστηκε αυθημερόν (31 Μαρτίου 2021). Η διάταξη κρίθηκε ότι δεν δικαιολογείται στο πλαίσιο του κράτους δικαίου και ότι αντίκειται στο Σύνταγμα, το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ενωσης και τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. Κατά το Δικαστήριο, δεν μπορεί να αποκλείεται η ενημέρωση «εφόσον και από τη στιγμή που… δεν μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τις έρευνες που οι εν λόγω Αρχές διεξάγουν».

Αφού καθαρογραφεί η απόφαση, τι ακολουθεί; Η απόφαση έκρινε ότι το αίτημα του κ. Ανδρουλάκη θα εξεταστεί όχι με βάση τον νέο νόμο του 2022, αλλά με βάση το προϊσχύσαν καθεστώς. Θυμίζουμε ότι ο νέος νόμος είχε δεχτεί σφοδρή κριτική διότι απέκλειε την ενημέρωση για τρία έτη, ενώ μετά την εξαρτούσε από την αξιολόγηση όχι της ΑΔΑΕ, αλλά τριμελούς οργάνου στο οποίο μετέχει και η εισαγγελική Αρχή που έχει εγκρίνει την άρση (όπως εκάστοτε συγκροτείται). Η κρίση εδώ του Δικαστηρίου είναι αριστοτεχνική. Εξασφαλίζει ότι ο νέος νόμος δεν θα εφαρμοστεί στις παλαιές παρακολουθήσεις. Αρα η τριετία δεν θα εμποδίσει την ικανοποίηση του αιτήματος. Για τον ίδιο λόγο, δεν χρειάζεται το Δικαστήριο να εξετάσει τώρα τη συνταγματικότητά του (αν και, νομίζουμε, η απόλυτη τριετία δεν συμβιβάζεται με το σκεπτικό της απόφασης).

Το τρίτο σημαντικό στοιχείο της απόφασης είναι ότι η ενημέρωση πρέπει να περιλαμβάνει «το αιτιολογικό της επιβολής του μέτρου της άρσης των επικοινωνιών του, ώστε [ο θιγόμενος] να έχει τη δυνατότητα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας». Δηλαδή η ενημέρωση πρέπει να εξηγεί για ποιον λόγο τέθηκε υπό παρακολούθηση και μάλιστα όχι γενικά, αλλά με τρόπο που επιτρέπει να ελεγχθεί δικαστικά η επάρκεια της αιτιολογίας. Αυτή η κρίση ανήκει αποκλειστικά στην Ανεξάρτητη Αρχή. Αν δεν γνωρίζει εκείνη το πλήρες αιτιολογικό, κάθε άλλη Αρχή υποχρεούται δεσμίως να της το παραδώσει, ώστε να υπάρξει πλήρης συμμόρφωση στην απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου. Ετσι, δικαιώνονται όσοι έλεγαν ότι η παρακολούθηση δεν είναι νόμιμη μόνο και μόνο επειδή υπήρξε εισαγγελική έγκριση, αλλά απαιτείται επίσης όντως να την επιβάλλουν «ιδιαίτερα σοβαροί λόγοι».

Το κράτος δικαίου νίκησε; Ναι, αλλά με την ομόφωνη παραδοχή ότι παραβιάστηκε. Και με τη συμμόρφωση εκκρεμή. Τι επιβεβαιώθηκε; Το Συμβούλιο της Επικρατείας αποτελεί φύλακα του κράτους δικαίου, όπως 100 χρόνια πριν το οραματίστηκε ο Ελ. Βενιζέλος.

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι αναπλ. καθηγητής στη Νομική Σχολή (ΕΚΠΑ).