«Η μουσική ήταν ο μόνος τρόπος να υπάρχω»

Πώς θα γιορτάσετε τα 30 χρόνια στη μουσική;

Κάλεσα και τον Γιάννη Νικολάου, για να υπενθυμίσω ότι εκτός από τις τρεις δεκαετίες υπάρχει και επτά ετών πορεία που κάναμε ως «Λαθρεπιβάτες». Οπότε με τον Γιάννη θα πούμε τραγούδια από την κοινή μας δισκογραφία και με τους Γιώργο Νταλάρα, Μελίνα Κανά, Γλυκερία και Γεράσιμο Ανδρεάτο, τα κομμάτια που έγραψα για εκείνους αλλά και άλλα.

Σχεδόν τέσσερις δεκαετίες στη μουσική.

Το μικρόβιο της μουσικής μάς το έβαλε ο πατέρας μου όταν ήμουν εγώ επτά και ο αδελφός μου εννέα. Παρήγγειλε μια κιθάρα από τον Πειραιά και μας δίδασκαν οι μουσικοί που έρχονταν στο μαγαζί που δούλευε ο μπαμπάς μου στον Ναυτικό Ομιλο Χίου. Μετακομίσαμε στο νησί, λόγω της εργασίας του πατέρα μου, όταν ήμουν δύο και εγκατασταθήκαμε πάλι στον Πειραιά στα εννέα μου. Τα χρόνια που έζησα στη Χίο τα θεωρώ μεγάλη τύχη. Σε αυτό το μαγαζί έρχονταν για να παίξουν σπουδαία ονόματα, όπως ο Ζαμπέτας, η Μοσχολιού, η Μαρινέλλα. Οι αδελφοί Κατσάμπα μάς έδειξαν τα πρώτα ακόρντα στην κιθάρα. Ετσι άρχισα να παίζω τα πρώτα μου τραγούδια, χωρίς να έχω όνειρο να γίνω τραγουδιστής. Δεν ήταν αυτός ο σκοπός μου.

Ποιος ήταν ο σκοπός σας; Τι θέλατε να κάνετε;

Η μουσική ήταν, για πολλά χρόνια, παράλληλα με την πρωινή μου δουλειά. Πριν μάλιστα ξεκινήσω να εργάζομαι στη ναυτιλιακή εταιρεία, μπάρκαρα στα καράβια – μαζί με άλλους φίλους μου από τη Χίο – για έξι μήνες ως τζόβενο. Για 17 χρόνια εργαζόμουν στη ναυτιλιακή εταιρεία το πρωί και το βράδυ εμφανιζόμουν στις μπουάτ του Πειραιά, όπου μεγάλωσα, και της Αθήνας. Τον πρώτο καιρό ντρεπόμουν να τραγουδήσω. Επαιζα μόνο κιθάρα ή μπάσο σε κάποια συγκροτήματα της εποχής. Αρχισα να τραγουδάω όταν έμαθα και εκτίμησα το ελληνικό ρεπερτόριο.

Πότε δηλαδή;

Από το 1980 και έπειτα. Με συνεπήρε ο στίχος και μετά η μουσική. Το 1986 συναντηθήκαμε με τον Γιάννη Νικολάου και αρχίσαμε να παίζουμε Κατσιμιχαίους, Βαγγέλη Γερμανό κ.ά. Επειτα κάναμε ένα ντέμο με κάποια τραγούδια του Γιάννη και δύο δικά μου και τα πήγαμε στη Minos. Την επόμενη ημέρα μάς τηλεφώνησαν από την εταιρεία – ο Ηλίας Μπενέτος. Κάπως έτσι ξεκινήσαμε.

Οπότε αφήσατε την πρωινή δουλειά;

Οχι αμέσως. Θεωρώ ότι η μουσική δεν είναι το κύριο επάγγελμά μου, παρόλο που έφτασα σε σημείο να βιοπορίζομαι. Δεν συμβουλεύω, δηλαδή, ένα νέο παιδί να γίνει μουσικός, συνθέτης, τραγουδιστής και να ζήσει από αυτό. Κάποια στιγμή θα βρεθεί χωρίς χρήματα και δεν θα ξέρει τι άλλο να κάνει για να ζήσει. Θεωρώ ότι όταν είναι το κύριο επάγγελμά σου η μουσική λες πολλά «ναι» για να επιζήσεις.

Εσείς είπατε πολλά «ναι»;

Και πολλά «όχι», γιατί δεν ζούσα μόνο από αυτό. Ηθελα να πηγαίνω εκεί που θέλω εγώ τη μουσική μου. Είχαμε πάρα πολλές προτάσεις, όταν δισκογραφήσαμε με τον Γιάννη, να εμφανιστούμε σε νυχτερινά μαγαζιά, σε μεγάλες πίστες ως «Λαθρεπιβάτες», και αρνηθήκαμε. Ηταν μια θυσία από την πλευρά του Γιάννη, ο οποίος ζούσε από τη μουσική αποκλειστικά. Δεν θέλαμε να προδώσουμε αυτό που πιστεύαμε, να γίνουμε διασκεδαστές, να μας πετάνε λουλούδια και από κάτω να χασκογελάνε. Με ενδιαφέρει όταν τραγουδάω να μοιράζομαι με τον κόσμο τη συγκίνηση, το συναίσθημα. Το να καταφέρεις να βάλεις στο στόμα ενός θεατή ένα τραγούδι είναι μια διαδικασία ιερή για μένα.

Ο τρόπος που ακούμε μουσική δηλώνει με έναν τρόπο και το πώς θέλουμε να ζήσουμε;

Ακριβώς αυτό. Να αποζητάμε την ποιότητα, με την ουσιαστική σημασία της λέξης, στη κάθε μέρα μας. Οταν ξεκινούσα να τραγουδάω, θεωρούσα άπιαστο όνειρο να δισκογραφήσω. Εβλεπα τα μεγάλα ονόματα της μουσικής ως μεγαθήρια, με έπιανε ρίγος και ενθουσιασμός – γιατί ήμουν και ακροατής. Οταν όμως μπήκα στη δισκογραφία, κατάλαβα ότι όλα είναι μπούρδες.

Γιατί το λέτε αυτό;

Διότι διαπίστωσα ότι ένα μεγάλο κομμάτι όσων τραγουδούσαν δεν καταλάβαιναν αυτό που έλεγαν. Εβλεπα όταν, για παράδειγμα, ερμήνευαν ένα τραγούδι του Μίκη Θεοδωράκη προσπαθούσαν να το τραγουδήσουν καλύτερα από τον Μπιθικώτση. Αυτό δεν μπορεί να συμβεί ακόμη και αν το είχε πει ο χειρότερος τραγουδιστής. Θέλω να πω ότι όσοι έμπαιναν σε διαδικασία διαγωνισμού ξεχνούσαν να κατανοήσουν το τραγούδι, να περάσει δηλαδή πρώτα από μέσα τους. Να βρουν τον λόγο που ήθελαν να το πουν.

Οταν μπήκατε πιο βαθιά στον κόσμο της μουσικής, τι σας απασχόλησε;

Να γράψω τις αλήθειες μου. Οι εταιρείες πάντα προσπαθούν να σε πλασάρουν ως αποτύπωμα κάποιου άλλου καλλιτέχνη. Ανάλογα δηλαδή με το στερεότυπο που επικρατεί κάθε εποχή. Δεν μπορεί να φτάσει η φαντασία τους παραπέρα. Δεν έχουν ένα όραμα για κάτι διαφορετικό. Ακουσα πολλές φορές τη φράση «γράψε ένα τραγούδι σαν και αυτό». Ηθελαν να ήμασταν στην «κούτα» των μοντέρνων. Ηταν σπάνιο έναν καλλιτέχνη να τον αντιμετωπίσουν ξεχωριστά, με βάση αυτό το ιδιαίτερο που έφερε. Να τον αφήσουν ελεύθερο να εκφραστεί όπως αυτός ήθελε. Οταν διαλύθηκαν οι «Λαθρεπιβάτες» προσπάθησα να συγκεντρώσω το υλικό για να κάνω τον πρώτο μου προσωπικό δίσκο. Τώρα το αφηγούμαι και ακούγεται σαν κάτι εύκολο. Ομως δεν ήταν. Αυτή η περίοδος της ζωής μου ήταν η πιο δύσκολη. Επρεπε να βρω τον τρόπο που θα «συντάξω» αυτά που ήθελαν να πω μέσα από τα τραγούδια μου. Εκείνη η εποχή ήταν μια δοκιμασία για μένα.

Αισθανόσασταν ανασφάλεια;

Φυσικά, γιατί δεν υπάρχει κάποια βεβαιότητα ότι αυτό που θα παραδώσεις θα αρέσει. Αν και θεωρώ τον εαυτό μου τυχερό σε γενικές γραμμές, εντούτοις εκείνη η εποχή που έπρεπε να κάνω το επόμενο βήμα ήταν πολύ δύσκολη. Δόθηκα με πάθος στη μουσική γιατί ήταν ο μόνος τρόπος για να υπάρχω. Μέχρι δηλαδή να έρθει ο πρώτος δίσκος «Νύχτας κύματα», ο οποίος έχει μέσα το «Εισιτήριο», τα «Καράβια χιώτικα» κ.ά. Εκείνη την εποχή κάναμε με κάποια παιδιά συναυλίες με παραδοσιακή μουσική στη Χίο. Με αυτούς τους μουσικούς δεθήκαμε και δουλέψαμε για μία δεκαετία.

Σαν απόδραση μοιάζει η εγκατάστασή σας στη Χίο τότε.

Και ήταν, με «κιβωτό» τη μουσική. Ετσι το ωραίο νησί της Χίου μού έδωσε τη δυνατότητα να προετοιμαστώ για να μπω στη δισκογραφία και διαπίστωσα ότι αυτό ήταν που με εξέφραζε. Να γράφω τραγούδια και να τα επικοινωνώ στον κόσμο. Ενιωθα ότι η ψυχή μου λειτουργούσε αλλιώς. Αρχισα να παίζω σε μαγαζιά, όπως σου είπα, με μια ηλεκτρική κιθάρα, ξένα κομμάτια. Επειτα με τους «Λαθρεπιβάτες» ήμασταν «γυαλιστεροί» – το πρώτο μας λάιβ ήταν στον Ζυγό όπου εμφανιζόταν τότε η Χάρις Αλεξίου με τον Χάρρυ Κλυν, όταν είχε κυκλοφορήσει το «Απόψε λέω να μην κοιμηθούμε». Εκεί μάθαμε να έχουμε το βλέμμα μας προς τον κόσμο και όχι στα φώτα.

Νιώσατε αυτοπεποίθηση;

Αυτοπεποίθηση ένιωσα όταν άρχισα να γράφω δικά μου τραγούδια, να τα παίζω στους φίλους μου και να τους αρέσουν. Μετά τους «Λαθρεπιβάτες» κοίταξα μέσα μου και έβγαλα αυτά που ήθελα. Οταν ήμουν στη Χίο, με κάλεσε η Χαρούλα Αλεξίου να εμφανιστώ μαζί της στην «Οδό Νεφέλης». Εκεί είπα κάποια τραγούδια που είχα στα σκαριά και τα έβαλα στον πρώτο προσωπικό δίσκο που ετοίμαζα, με ενορχηστρωτή τον Γιώργο Ανδρέου.

Ετσι όποιον φόβο και αν είχατε για το μεγάλο σας βήμα εξανεμίστηκε.

Σαφώς, αλλά λειτούργησε ενισχυτικά και κάτι άλλο. Πριν βγάλω το πρώτο μου άλμπουμ ο Γιώργος Μακράκης μού ζήτησε το τραγούδι «Στο κάστρο το παλιό» για τον δίσκο που ετοίμαζε ο Πέτρος Γαϊτάνος. Ηθελε το «Εισιτήριο» το οποίο πάλεψα να το κρατήσω για τη δική μου δισκογραφική δουλειά. Θυμάμαι τον Μακράκη να μου λέει «έλα, ρε Παντελάκο, δώσ’ τα, θα γράψεις άλλα εσύ».

Γράφετε πρώτα στίχους ή μουσική;

Γενικά μου αρέσει να γράφω πάνω σε στίχους μουσική και σε αυτά που γράφω εγώ εξ ολοκλήρου ταυτοχρόνως. Γράφω πρώτα ένα κουπλέ και ένα ρεφρέν και έπειτα το ρετουσάρω. Το ιδανικό τραγούδι υπάρχει μόνο μέσα στο μυαλό σου. Οταν ολοκληρώνεται, κάτι σου φταίει. Λες «αυτό είναι;». Το έχω νιώσει με όλα σχεδόν τα τραγούδια μου. Τώρα ποια βέβαια δεν ηχογραφώ, οπότε…

Δεν έχετε υλικό;

Εχω γύρω στα 100 τραγούδια, αλλά δεν επιχειρώ να τα κυκλοφορήσω γιατί είναι ασύμφορο – εννοώ ως φυσικό προϊόν. Οι πλατφόρμες δεν αποφέρουν ακόμα αυτά που πρέπει σε έναν δημιουργό. Γι’ αυτό και προτιμώ να παίζω τα καινούργια τραγούδια «ζωντανά» στις συναυλίες. Αλλωστε αυτό ήταν, είναι και θα είναι το πραγματικό βαρόμετρο για την πορεία τους.