Ο δικός μου Μπράντο

Μιχάλης Σαράντης

«Το συνεχές τραύμα που γίνεται τέχνη»

Πολύ ταπεινά στέκομαι απέναντι σε ένα τέτοιο θηρίο της υποκριτικής, σε έναν από τους σπουδαιότερους ηθοποιούς που έχουν περάσει. Το γεγονός ότι ακόμα μιλάμε για τον άνθρωπο 100 χρόνια μετά τη γέννησή του μόνο τυχαίο δεν είναι. Ομολογώ ότι δεν ήμουν από τα παιδιά που σπουδάζοντας θέατρο θαύμαζα τον Μάρλον Μπράντο με την έννοια του ότι ήθελα να γίνω σαν αυτόν. Θυμάμαι πολλά παιδιά στη Σχολή να τον έχουν ως το απόλυτο είδωλο. Εγώ για κάποιον λόγο δεν μπορούσα να ταυτιστώ, χωρίς αυτό βέβαια να σημαίνει ότι δεν αντιλαμβανόμουν το μεγαλείο του. Δηλαδή μιλάμε τώρα για ταινίες και για ερμηνείες από το «Λεωφορείο ο Πόθος» και το «Τελευταίο ταγκό στο Παρίσι» μέχρι τον «Νονό» και το «Αποκάλυψη τώρα» που σε στοιχειώνουν. Από το «Λεωφορείο» μένεις άναυδος πόσο υπέροχος είναι και πόσο ευθύς, σε μια τόσο μικρή ηλικία. Τότε μάλιστα που η βιομηχανία του κινηματογράφου ήταν υπό διαμόρφωση. Αυτός πρότεινε πράγματα για την υποκριτική μέχρι το «Αποκάλυψη τώρα», όπου βλέπεις αυτό το βλέμμα με έναν εντελώς άλλο άνθρωπο, ένα μεταμορφωμένο πλάσμα. Εμένα αυτό που με απασχολεί και οφείλω να το ομολογήσω σε σχέση με τη δουλειά είναι το πώς η ταραχώδης και η θυελλώδης ζωή και το συνεχές τραύμα μπορούν να μετασχηματιστούν σε κάτι σπουδαίο. Γιατί μιλάμε για έναν άνθρωπο που κατά τα λεγόμενα του βιογράφου του, συνεντεύξεων και αποσπασμάτων, έζησε μια πολυτάραχη ζωή. Για έναν βαθιά πονεμένο άνθρωπο. Εναν άνθρωπο που το τραύμα του ήταν μονίμως ενεργό. Φέρει ένα ειδικό βάρος, πέραν των υποκριτικών του ικανοτήτων, γιατί μιλάμε για δεινό περφόρμερ, ειδικά μπροστά στην κάμερα. Στην κάμερα ο τρόπος που υπάρχει είναι τόσο λιτός, τόσο σύγχρονος που ακόμα και τώρα οι ερμηνείες του μπορούν να σταθούν. Αυτό το ειδικό βάρος σε μαγνητίζει. Δεν μπορείς να πάρεις τα μάτια του από πάνω του. Φέρει κάτι το οποίο φέρουμε κι εμείς αλλά εμείς δεν τολμάμε να το διαχειριστούμε. Εκφράζω τον απόλυτο θαυμασμό μου στα υποκριτικά εργαλεία και στο γεγονός ότι υπήρξε και ακτιβιστής, πήρε θέση σε σχέση με πράγματα. Εχω κάπως μελετήσει και αντιληφθεί ότι ήταν παράλληλα τόσο πονεμένος και το μετασχημάτιζε συνέχεια σε κάτι ύψιστο, σε κάτι καλλιτεχνικό. Είμαστε πολύ τυχεροί που μπορούμε να ανατρέξουμε σε ταινίες του. Αυτοί οι άνθρωποι, σαν τους μεγάλους ζωγράφους, είναι έμπνευση για μας. Πάντα θα είναι.

Ακύλλας Καραζήσης

«Κάτι παραπάνω από ηθοποιός»

Τον Μάρλον Μπράντο τον συνδέω με δύο μεγάλους παραμυθάδες του 20ού αιώνα, τον Κόπολα με τον «Νονό» και την «Αποκάλυψη τώρα» και τον Μπερτολούτσι με το «Τελευταίο ταγκό στο Παρίσι». Ενσαρκώνει όσα ερμηνεύει και είναι εξαιρετικός και στα τρία αυτά, με έμφαση στο «Τελευταίο ταγκό» – μια παρεξηγημένη ταινία. Εκεί έχει μια καταπληκτική σκηνή όπου μιλάει στη νεκρή γυναίκα του, η οποία είναι ήδη στο φέρετρο. Είναι μια σκηνή η οποία δεν αναφέρεται. Συνήθως αναφέρουν τις σκηνές με τη Μαρία Σνάιντερ. Τον Μπράντο δεν τον βλέπω ως ηθοποιό αλλά σαν ένα είδος ερμηνευτικού ζώου, ερμηνευτικού τέρατος, χωρίς όμως τον αρνητικό συνειρμό. Είναι κάτι πολύ παραπάνω από ηθοποιός. Είναι για μένα ένα ανθρωπολογικό είδος στα έπη του «Νονού», στο «Αποκάλυψη τώρα» και στο «Τελευταίο ταγκό στο Παρίσι», έχει εκείνη την υπέροχη σκηνή που χορεύουν ταγκό τελείως ελεύθερα, ένα παράλογο ταγκό με τη Μαρία Σνάιντερ σε μια μεγάλη άδεια αίθουσα στο Παρίσι. Είναι από τις καλύτερες σκηνές που έχω δει. Με εμπνέει σαν ένα μεγάλο μυθιστόρημα, μια ιστορία. Με συγκινούν, με βάζουν μέσα σε έναν κόσμο τελείως μυθολογικό. Είναι ένα μυθολογικό τέρας.

Αργύρης Πανταζάρας

Το ντοκιμαντέρ «Listen to me, Marlon»

Εκτός από υπέροχος ηθοποιός ήταν και επαναστάτης της σέξι αισθησιακής εικόνας, όπως δείχνει το φανελάκι στο «Λεωφορείον ο Πόθος» του Καζάν.

Δημιούργησε αντίτυπα και κακέκτυπα. Και όλοι θα μουδιάζουμε για το τι έγινε στην ερωτική σκηνή στο «Τελευταίο ταγκό στο Παρίσι» αλλά και τι το επέτρεψε να γίνει. Ο Μπράντο είναι μια τομή στην ιστορία της τέχνης του ηθοποιού που δεν μπορεί να αφήσει κανέναν ασυγκίνητο. Εφερε την ιδιοσυγκρασιακή ερμηνεία στο προσκήνιο, με δεδομένη την εποχή και τη χώρα στην οποία άνθησε, αλλά και τους ανθρώπους που είχε δίπλα του.

Αυτό που σε μαγεύει δεν είναι μόνο το πώς παίζει όταν μιλάει, αλλά το πώς ερμηνεύει και όταν ακούει. Μαζί του έφερε επίσης τον μύθο του «ακατέργαστου αλήτη» που με τη σωστή καθοδήγηση γίνεται διαμάντι. Αυτό δυστυχώς έφερε πολλά κακέκτυπα και στη συνέχεια πολλές διαστρεβλώσεις και αυταπάτες. Κάθε «αλήτης» νομίζει πως είναι ένα ακατέργαστο διαμάντι.

Δεν μπορώ να ξεχάσω επίσης πώς έφερε το άλλοθί του «αφού είσαι γοητευτικός κάνε ό,τι θες». Μπορεί αυτό το σαρωτικό στυλ να συνέβαλε αρκετά με τον δικό του τρόπο σε κακοποιητικές συμπεριφορές και σε πολλές παρενοχλήσεις στο όνομα της τέχνης και της σκηνής και ό,τι διάολο μπορεί να φανταστεί κάποιος για να δικαιολογήσει ή να κουκουλώσει τέτοιες πράξεις, οι συνέπειες των οποίων φτάνουν μέχρι σήμερα.

Εχω δει ταινίες, τον έχω ζηλέψει, τον έχω χαζέψει. Περισσότερο όμως με συγκίνησε όταν είδα το «Listen to me, Marlon» ένα ντοκιμαντέρ εξαιρετικό του Στίβεν Ρίλεϊ, έναν διάλογο με τον εαυτό του, δικές του ηχογραφημένες κασέτες, μελέτη, ανίχνευση και μοναξιά. Σαν να μιλούσε στον μελλοντικό του εαυτό για να τα ακούει, να μην τα ξεχάσει. Ή στον εαυτό του παρελθόντος. Παρατηρούσε την ψυχή του, τη σκέψη του και την τροφοδοτούσε ημερολογιακά.

Ο πόνος και οι απώλειες που έζησε μαζί με τις επιτυχίες και τις αποτυχίες που ακολούθησαν ήταν πραγματικά δυσβάσταχτες για να πει κάνεις «θέλω να γίνω σαν τον Μάρλον Μπράντο». Θες να γίνεις, μπορείς να το αντέξεις;

Αργύρης Ξάφης

«Νονός» και «Αποκάλυψη τώρα»

Ο Μπράντο είναι από τους καλλιτέχνες που αποτέλεσε έμπνευση και κατά κάποιον τρόπο οδηγό για να επιλέξω αυτό που κάνω σήμερα. Ως εκ τούτου μιλάω όχι από την πλευρά του θεατή αλλά από την πλευρά του ηθοποιού. Σε μικρή ηλικία δεν είχα δει σχεδόν καθόλου θέατρο, αλλά παρακολουθούσα πολύ κινηματογράφο. Μεγάλωσα στο Περιστέρι κοντά σε τέσσερις αίθουσα σινεμά. Ο Μπράντο ήταν μία από τις μεγάλες μου αγάπες και επιρροές. Είδα τον «Νονό» σε μικρή ηλικία και παρόλο που δεν υπήρχαν οι εμπειρίες για να εκτιμήσω αναλόγως την ταινία, είχα ξετρελαθεί. Μεγαλώνοντας ανακάλυπτα την τεράστια γκάμα αυτού του σπουδαίου ηθοποιού. Ηταν ένας κοσμογονικός ηθοποιός και δεν μπορώ παρά να χρησιμοποιήσω αυτή τη λέξη διότι αντικατοπτρίζει πλήρως αυτό που ο Μάρλον Μπράντο συμβόλιζε. Εφερε μία νέα εποχή στην υποκριτική τέχνη. Αυτό που με συγκινεί είναι η αφοσίωση που είχε για την αλήθεια. Ηταν ταγμένος στην αλήθεια. Φοβόταν να ρισκάρει, να βουτήξει βαθιά στους χαρακτήρες που υποδυόταν. Αποκαλυπτικός, ειλικρινής ακόμη και σε πιο κρυφά συναισθήματα. Αυτό μπορεί κανείς να το διαπιστώσει αν κάποιος έχει δει έστω και λίγο τον «Νονό». Για παράδειγμα η σκηνή με τη γάτα: πέρασε από εκεί, την πήρε στα χέρια του και την έκανε κομμάτι του ρόλου του κάνοντάς τον ακόμη πιο χαρακτηριστικό. Οι περισσότεροι ηθοποιοί ακολουθούν την πεπατημένη, εκείνος όμως επεδίωκε πάντα να σφραγίσει τον χαρακτήρα που είχε αναλάβει να φέρει στη μεγάλη οθόνη. Προχωρούσε ρισκάροντας γιατί ήθελε να μπαίνει όσο το δυνατόν περισσότερο μέσα στην τέχνη του. Αν είχα τη δυνατότητα να παίξω μία σκηνή μαζί του σε μία ταινία θα επέλεγα από το «Αποκάλυψη τώρα». Θα ήταν πολύ δυνατή εμπειρία.