Προς επικίνδυνο ρήγμα με την ΕΕ;

Ορισμένες από τις απόψεις που διατύπωσαν πρόσφατα για την Ελλάδα όργανα ή θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ενωσης όπως το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Ευρωπαία Διαμεσολαβητής, η Ευρωπαία Εισαγγελέας κ.ά. θεωρώ ότι είναι υπερβολικές έως εσφαλμένες. Αλλά εντελώς διαφορετικό πράγμα η επισήμανση των υπερβολών και λαθών και εντελώς άλλο το ρήγμα που τείνει να ανοίξει μεταξύ Ελλάδας και ενωσιακών θεσμών. Καθώς καλλιεργείται η δυσπιστία στην ακεραιότητα, ουδετερότητα, αμεροληψία των θεσμών και κυρίως αμφισβητείται η πολιτική τελεολογία, δυναμική και χαρακτήρας της Ενωσης ως δημοκρατικής πολιτικής οντότητας.

Οι αντιδράσεις είτε από πολιτικούς ή θεσμικούς φορείς είτε από μέρους του επικοινωνιακού συστήματος ουσιαστικά αμφισβητούν μέσα από μια στενή νομικιστική ή συνωμοσιακή ενίοτε προσέγγιση την αρμοδιότητα των θεσμών να διατυπώνουν άποψη για ορισμένα εσωτερικά θέματα, να παρεμβαίνουν σε πτυχές της πολιτικής διαδικασίας, να επικρίνουν (προβληματικές) αποφάσεις ή να προβαίνουν σε συστάσεις με το (εξόχως ευρωσκεπτικιστικό) επιχείρημα ότι έτσι «προσβάλλεται η θεσμική αυτονομία των κρατών – μελών της ΕΕ»! Υπουργός της κυβέρνησης θα ήθελε δε μηχανισμό για την αποπομπή ή τιμωρία της Ευρωπαίας Εισαγγελέως καθώς, όπως λέγει, «τα κράτη στην Ευρωπαϊκή Ενωση παραμένουν ανεξάρτητα κυρίαρχα κράτη και δεν δεχόμαστε κομισάριους ή δερβέναγες για να μας πουν τι θα κάνουμε στη χώρα μας»!

Είναι προφανές ότι εδώ υπάρχει αδυναμία (ή άρνηση;) κατανόησης του πολιτικού χαρακτήρα και περιεχομένου της Ευρωπαϊκής Ενωσης και της διαδικασίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Εκτός εάν η Ελλάδα έχει προσχωρήσει στην άποψη εκείνη που θέλει / βλέπει την Ενωση ως μια απλή συνεργασία εθνικών κρατών και τίποτα περισσότερο. Δεν το νομίζω. Οι Κ. Καραμανλής, Α. Παπανδρέου, Κ. Σημίτης κ.ά. ήθελαν την Ελλάδα στην ΕΕ ως μέλος μιας δυναμικά εξελισσόμενης υπερεθνικής πολιτικής ένωσης σε ομοσπονδία και όχι μιας απλώς διακρατικής συνεργασίας. Με μεταβίβαση κυριαρχικών δικαιωμάτων και διαμοιρασμό κυριαρχίας για την οικοδόμηση υπερεθνικών πολιτικών θεσμών/οργάνων και σύστημα υπεροχής του ενωσιακού δικαίου σε ένα ευρύτερο πολιτικό πλαίσιο αξιών διεθνικής δημοκρατίας και αλληλεγγύης. Και αυτό ακριβώς συμβάλαμε να οικοδομηθεί στην πάνω από 40 χρόνια συμμετοχή μας στην Ενωση: ένα πολιτικό σύστημα πολυεπίπεδης διακυβέρνησης με συνύπαρξη ενωσιακών και εθνικών πολιτικών θεσμών χωρίς τη στεγανή θεσμική αυτονομία των κρατών – μελών, πέρα από ένα σαφώς οριοθετημένο και συρρικνούμενο πεδίο. Και επιπλέον έχουμε διαμορφώσει, αν και με δυσκολίες, μια εμβρυώδη ενιαία ευρωπαϊκή πολιτική σφαίρα και έναν ευρωπαϊκό δήμο.

Επομένως συμμετέχουμε σε μια ευρύτερη πανευρωπαϊκή πολιτική διαδικασία, κύρια έκφανση της οποίας είναι οι ευρωεκλογές. Συμπράττουμε σε μια πανευρωπαϊκή πολιτική ώσμωση, η οποία με την πάροδο του χρόνου θα εντείνεται (εκτός εάν επικρατήσει η εθνολαϊκιστική ακροδεξιά λογική/δυνάμεις επιστροφής της Ευρώπης στους δαίμονες του παρελθόντος, στα ανεξέλεγκτα εθνικά κράτη). Η Ελλάδα, η οποία στοχεύει σε βαθύτερη ενοποίηση μεταξύ άλλων και στον τομέα της άμυνας, δεν μπορεί επομένως να υιοθετεί λογικές ρήξης με τους ενωσιακούς θεσμούς. Καλό είναι να αποδεχθεί ότι οι θεσμοί «θα επεμβαίνουν/διεισδύουν ευρύτερα» στην Ελλάδα όπως και σε κάθε άλλο κράτος – μέλος με σωστές ή λάθος ενίοτε θέσεις και απόψεις.

Ο καθηγητής Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ, μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής του ΕΛΙΑΜΕΠ. Τελευταίο βιβλίο του «Ελλάδα: Ορίζοντας 2030. Οι Προκλήσεις Τουρκίας και Ευρώπης» (εκδόσεις Παπαζήση)