Πρόταση δυσπιστίας και νέα πολιτική χωροταξία

Η πρόταση δυσπιστίας αποτελεί τον θεσμικό μηχανισμό με τον οποίο η αντιπολίτευση αμφισβητεί την κοινοβουλευτική εμπιστοσύνη προς την κυβέρνηση. Θεωρητικώς, αν υπερψηφιστεί από 151 βουλευτές, η κυβέρνηση απαλλάσσεται από τα καθήκοντά της. Στην πρακτική, η κυβέρνηση συχνά ζητεί η ίδια την επιβεβαίωση της εμπιστοσύνης της Βουλής. Οπως λέγεται, η πρόταση δυσπιστίας μετατρέπεται σε (ορθότερα, απορροφάται από) πρόταση εμπιστοσύνης. Αυτό γίνεται για λόγους εντυπώσεων, καθώς τότε η κυβέρνηση πρέπει εκείνη να επιτύχει υπέρ της την απαιτούμενη πλειοψηφία (απόλυτη πλειοψηφία των παρόντων που είναι τουλάχιστον 120 βουλευτές). Τη μετατροπή τη ζητεί ο Πρωθυπουργός με γραπτή ή προφορική δήλωση (ή ο αναπληρωτής του).

Στις πλειοψηφικές δημοκρατίες, η πρόταση δυσπιστίας δεν αποσκοπεί στην πτώση της κυβερνήσεως. Δεν είναι αυτή η λειτουργία της. Παρέχει forum για συνολική συζήτηση για την κυβερνητική πολιτική. Αν αξίζει την εμπιστοσύνη ή την αποδοκιμασία του λαού. Ενίοτε η πρόταση ασκείται για να θέσει την εσωκομματική αντιπολίτευση προ των ευθυνών της. Οτι ενώ φωνασκεί, στηρίζει ανεπιφύλακτα. Αλλοτε, για να αναδείξει τον ρόλο της αξιωματικής αντιπολίτευσης, που συνήθως μόνο εκείνη διαθέτει τους πενήντα βουλευτές που απαιτούνται για την υποβολή της.

Στην περίπτωσή μας, συμβαίνει κάτι novum. Η πρωτοβουλία αναλαμβάνεται από το τρίτο σε κοινοβουλευτική δύναμη κόμμα. Αυτό αξιοποιεί την πολιτική στιγμή, συσπειρώνοντας μεγάλο μέρος τ’ης, κατά τα λοιπά, κατακερματισμένης αντιπολίτευσης. Θέτοντας ως υπόβαθρο ένα ζήτημα που δεν προσφέρεται για επιμέρους διαφοροποιήσεις. Ετσι, επιδιώκει να επαναφέρει σκηνικό μετώπου, το οποίο και το ευνόησε τη δεύτερη Κυριακή στις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές.

Σε επίπεδο πολιτικής ανάλυσης, έχει ενδιαφέρον να δει κανείς πώς θα εξελιχθεί αυτή η νέα πολιτική χωροταξία. Απέναντι σε κατακερματισμένη αντιπολίτευση, μια κυβέρνηση συνήθως επιδιώκει να αναδείξει την πολυδιάσπαση και να επιλέξει κατά το δοκούν τον πλέον ακίνδυνο ως συνομιλητή της. Και ο πλέον ακίνδυνος έχει κάθε συμφέρον να αναδεχθεί τέτοιο ρόλο. Εναλλακτική τώρα οδός είναι να καταγγείλει τον πλέον επικίνδυνο αντίπαλο για συμπόρευση με τους άλλους. Αυτό ήταν το κυρίαρχο μοτίβο της δεξιάς παράταξης μετά τον πόλεμο. Στην πρώτη ευκαιρία, κατήγγειλε το Κέντρο για «συνοδοιπορία» με την Αριστερά. Κάτι που αντιπαρήλθε τελικώς ο Γεώργιος Παπανδρέου, λαμβάνοντας μεν ψήφους από την Αριστερά, προωθώντας παράλληλα μεταρρυθμιστικό προφίλ υπέρ κοινωνικών στρωμάτων που ένιωθαν εκτός των τειχών.

Μια τρίτη γραμμή άμυνας θα ήταν να επιχειρηθεί να εμφανιστεί η πρόταση δυσπιστίας ως πρόταση «αντισυσπείρωσης». Η αντιπολίτευση θα πρέπει τότε να αναδείξει τη θετική της ατζέντα. Πάντως, και σε αυτή τη βάση μια μαζική αντισυσπείρωση κάνει πιο δύσκολη τη διακυβέρνηση, ενώ παράλληλα η απώλεια μαξιλαριού ασφάλειας δυσχεραίνει την αίσθηση δυναμικής που επιδιώκει ένα κυβερνητικό κόμμα. Και όλα αυτά ενώ οι εξελίξεις δείχνουν ότι εστίες που θεωρούσε κανείς σβηστές ή έστω σε ύπνωση εύκολα ενεργοποιούνται. Μόνο βέβαιο, η προεκλογική περίοδος έχει ξεκινήσει.

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι αναπλ. καθηγητής στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ