Αναζητώντας {LF}την εθνική μας ταυτότητα

Ξεκινώ με την εξής παρατήρηση. Η υστερική αγωνία να διατρανώσει κανείς την εθνική του ταυτότητα, ήδη ενέχει τη βασική ρίζα ενός σημαντικού προβληματισμού. Ποια είναι στην πραγματικότητα εκείνη η ασαφής ανάγκη από την οποία διακατέχεται μια μεγάλη μερίδα σύγχρονων Ελλήνων, να προτάξουν την εθνικότητά τους ως το κύριο στοιχείο αυτού που αισθάνονται ότι είναι; Ποια είναι η ηθικής φύσεως ανταμοιβή για κάποιον που (πιστεύει) ότι έχει αποδείξει την ελληνικότητά του; Και αν πάμε λίγο μακρύτερα, τι σημαίνει σήμερα «εθνική ταυτότητα» ποια είναι η απάντηση στην ερώτηση «Τι συνθέτει τον Ελληνα;».

Βιώνουμε μια αλλόκοτη καμπή στην ιστορία αυτής της χώρας, όπου στ’ αλήθεια δεν είμαι βέβαιος ότι ζούμε το τέλος μιας εποχής ή βρισκόμαστε στην εκκίνηση μιας άλλης. Η Ελλάδα της κρίσης, η Ελλάδα κατά τη διάρκεια και μετά την πανδημία, η Ελλάδα των φασιστικών συμμοριών, μια χώρα φιλτραρισμένη μέσα από αυτό το παράδοξο ψηφιδωτό, του οποίου τα κομμάτια κατασκευάζουν ένα εκ νέου χαοτικό τοπίο. Εχω την εντύπωση ότι η Ελλάδα χρειάζεται οπωσδήποτε το χάος για να υπάρξει.

Σήμερα η αρένα της εθνικής ταυτότητας έχει περάσει ακόμα και στις τέχνες. Το πλήθος κονταροχτυπιέται για τη δουλειά ενός σκηνοθέτη, διχάζεται για έναν μουσικό διαγωνισμό, ρίχνει την πέτρα του αναθέματος σε μια νεότερη γενιά επειδή δεν μπορεί να χωνέψει τις μουσικές της προτιμήσεις. Ολα αυτά θα ήταν ακόμα και διασκεδαστικά, αν μέσω αυτών των αψιμαχιών, δεν εισχωρούσε εμβόλιμα και η παράμετρος της αναζήτησης μιας εθνικής ταυτότητας.

Ομολογώ ότι δεν μπορώ να χωνέψω την αδιανόητη αυτή ένταση που δημιουργούν αυτές οι συνθήκες. Σε ένα πρωτόγνωρο πεδίο μάχης, δεν έχουμε τίποτα καλύτερο να κάνουμε από το να αποδομήσουμε –σε μια λανθάνουσα μορφή– οτιδήποτε μας αφορά ή όχι. Την τραπ, το Poor things, το νέο νομοσχέδιο για τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών.

Σκέφτομαι ότι δεν διαχειριστήκαμε ορθά τα εθνικά τραύματα των προηγούμενων ετών. Μέσα σε αυτόν τον ευρωπαϊκό λαβύρινθο, πασχίζουμε να βρούμε την έξοδο επαναπροσδιορίζοντας αυτό που θέλουμε να είμαστε. Οι ψυχολογικοί ελιγμοί μας στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού γίγνεσθαι δημιουργούν μια νέου τύπου εθνική αμηχανία, της οποίας τις ρίζες δεν έχουμε ακόμα προσδιορίσει. Κι εδώ, αναπόφευκτα, προκύπτουν  καινούργια ερωτήματα γύρω από τη σημασία της ελληνικότητας. Πώς οφείλει να είναι ένας Ελληνας ανάμεσα στους άλλους λαούς; Πώς λειτουργεί το φαντασιακό του όταν κλείνει τα μάτια και εικονοποιεί τον εαυτό του ως μέλος μιας ευρωπαϊκής οντότητας;

Ωστόσο, το φλέγον ζητούμενο για μένα είναι η ομαλή ροή των πραγμάτων εντός χώρας. Ποια είναι άραγε η πρόθεσή μας; Αισθανόμαστε βολικά μέσα σε αυτή την ατμόσφαιρα αφελών αντιπαραθέσεων, που περισσότερο απ’ όλα μας αυτοϊκανοποιεί παρά προσφέρει κάτι ευνοϊκό για την αρμονική συνύπαρξή μας; Διότι σε αυτή την περίπτωση, θα πρέπει να υιοθετήσουμε το κλισέ ότι οι Ελληνες αγαπούν τον διχασμό. Ας επιλέξουμε, λοιπόν. Θέλουμε να δημιουργήσουμε μια ανθρώπινη κοινότητα, χωρίς εντάσεις, ανθρωποκεντρική και ανεκτική, μια ανθρώπινη κοινότητα που θα αισθάνεται καλά με τον εαυτό της, αλλά και δεν θα τρέμει να υπογραμμίζει τις αδυναμίες της ή προτιμάμε να βρισκόμαστε σε μια μάταιη, μόνιμη διαμάχη με κάποιον αόρατο εχθρό; Αν θέλουμε το δεύτερο, τουλάχιστον ας το ομολογήσουμε.

Ο Δημήτρης Σωτάκης είναι συγγραφέας