Η συνταγή για την υγεία τους

Η υγεία των νεφρών μπαίνει στο μικροσκόπιο τη δεύτερη Πέμπτη κάθε Μαρτίου, καθώς τότε έχει καθοριστεί να εορτάζεται η Παγκόσμια Ημέρα Νεφρού. Στόχος μεταξύ άλλων είναι η ορθή ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση όλων των πολιτών με έμφαση στα άτομα υψηλού κινδύνου για νεφρική νόσο, όπως οι ηλικιωμένοι, ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη και αρτηριακή υπέρταση.

«Οι νεφροί είναι όργανα που συμμετέχουν σε πολλές βιολογικές λειτουργίες, όπως η ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, του ισοζυγίου υγρών και ηλεκτρολυτών, η απέκκριση ουρίας και άλλων αποβλήτων και η σύνθεση ορμονών» σημειώνει η επ. καθηγήτρια Κλινικής Διαιτολογίας στο Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Καλλιόπη Αννα Πούλια.  Και προσθέτει πως η χρόνια νεφρική νόσος (ΧΝΝ), παρόλο που επηρεάζει ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού παγκοσμίως, πολύ συχνά δεν διαγιγνώσκεται σε πρώιμα στάδια, μιας και οι επιπτώσεις της στις λειτουργίες του ανθρώπινου σώματος δεν εμφανίζονται άμεσα. Επειτα στο κείμενο που ακολουθεί η ειδικός αναλύει με ποιον τρόπο η διατροφή κατέχει σημαντικό ρόλο τόσο για την πρόληψη όσο και για την εξέλιξη της ΧΝΝ, «δεδομένου ότι η υιοθέτηση αλλαγών στη διατροφή και τον τρόπο ζωής του ατόμου τού δίνει τη δυνατότητα να μειώσει τον κίνδυνο εμφάνισης και εξέλιξής της και να βελτιώσει την υγεία και την ποιότητα ζωής του».

Θρεπτικά συστατικά στο… πιάτο. Οι διατροφικές παρεμβάσεις που στοχεύουν στην πρόληψη της ΧΝΝ εστιάζουν στη διαχείριση των βασικών παραγόντων κινδύνου για την εμφάνιση της νόσου και συγκεκριμένα στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, στη βελτίωση της καρδιαγγειακής υγείας και στην καλή ρύθμιση των επιπέδων του σακχάρου στο αίμα. Μία από τις βασικές παρεμβάσεις είναι η υιοθέτηση μιας διατροφής επαρκούς σε θρεπτικά συστατικά που να συμβάλλει στην επίτευξη ενός υγιούς σωματικού βάρους. Η ρύθμιση της υπερβαρότητας έχει πολλαπλά οφέλη, μέσω της ρύθμισης της αρτηριακής πίεσης, του σακχάρου του αίματος και των λιπιδίων. Η επαρκής σε ενέργεια και θρεπτικά συστατικά διατροφή από την άλλη μεριά προλαμβάνει διατροφικές ανεπάρκειες και μειώνει τον κίνδυνο δυσθρεψίας, της ανεπαρκούς δηλαδή κάλυψης των αναγκών που θα επιφέρει σημαντικές δυσμενείς επιπτώσεις για το άτομο.

Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερη σημασία δίνεται στην υιοθέτηση ισορροπημένων διατροφικών προτύπων που στοχεύουν στη συνεργιστική δράση διαφορετικών τροφίμων και θρεπτικών συστατικών. Πολλές μελέτες τα τελευταία χρόνια έχουν αναδείξει ως ωφέλιμα για την πρόληψη της ΧΝΝ τα διατροφικά πρότυπα που βασίζονται σε φυτικής προέλευσης τρόφιμα και χαρακτηρίζονται από υψηλή πρόσληψη λαχανικών, φρούτων, ψαριών, γάλακτος χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά και δημητριακών ολικής αλέσεως και παράλληλα μειωμένη πρόσληψη αλατιού και κορεσμένων λιπαρών. Χαρακτηριστικά παραδείγματα η μεσογειακή δίαιτα, οι διατροφικές προσεγγίσεις για τη διακοπή της υπέρτασης (δίαιτα DASH) και οι χορτοφαγικές δίαιτες. Η μεσογειακή διατροφή βασίζεται σε φρέσκα και εποχιακά λαχανικά, φρούτα, προϊόντα ολικής αλέσεως, ελαιόλαδο, πουλερικά και ψάρια. Αντίστοιχα, η δίαιτα DASH δίνει έμφαση στα λαχανικά, τα φρούτα, τα γαλακτοκομικά, χωρίς ή χαμηλά λιπαρά, τα δημητριακά ολικής αλέσεως, τους ξηρούς καρπούς και τα όσπρια, περιορίζει την κατανάλωση νατρίου, χοληστερόλης, κορεσμένων λιπαρών, κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος, γλυκών και πρόσθετων σακχάρων. Αντίστοιχα οι χορτοφαγικές δίαιτες περιορίζουν τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης.

 Πολλαπλά οφέλη. Οι δίαιτες φυτικής προέλευσης όπως περιγράφονται παραπάνω εκτός των ευεργετικών δράσεων στους παράγοντες κινδύνου για τη ΧΝΝ συμβάλλουν στην καλή υγεία του εντέρου. Τα τελευταία χρόνια η υγεία της μικροχλωρίδας του εντέρου φαίνεται να συνδέεται με την εξέλιξη της ΧΝΝ. Τα τρόφιμα φυτικής προέλευσης, μέσω της περιεκτικότητάς τους σε φυτικές ίνες και αντιοξειδωτικά συστατικά, φαίνεται να προωθούν την κυριάρχηση ευεργετικών μικροοργανισμών στο παχύ έντερο, που συμβάλουν στη μείωση της φλεγμονής και στην πρόληψη της δυσκοιλιότητας, ενώ σύμφωνα με μελέτες συμβάλλουν και στην πρόληψη της εξέλιξης της ΧΝΝ.

Διατροφικές συμβουλές. Ενα από τα σημαντικότερα θρεπτικά συστατικά για την πρόληψη της ΧΝΝ είναι το νάτριο, το βασικό συστατικό του αλατιού. Η μείωση του νατρίου της διατροφής αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για την υγεία των νεφρών συμβάλλοντας σημαντικά στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης. Σύμφωνα με μελέτες η πρόσληψη νατρίου στη δυτικού τύπου διατροφή ξεπερνά κατά πολύ τις συστάσεις. Ετσι, για να εξασφαλίζουμε την υγεία των νεφρών απαιτείται ο περιορισμός του αλατιού στα 6 g/ημέρα, ένας περιορισμός που μεταφράζεται στη μείωση της χρήσης πρόσθετου αλατιού στο μαγείρεμα και στο τραπέζι. Παράλληλα πρέπει να μειώνεται η κατανάλωση καπνιστών και παστών τροφίμων, αλμυρών τυριών και σνακ. Για την ενίσχυση της γεύσης προτείνεται η χρήση βοτάνων, μυρωδικών και μπαχαρικών. Τα υποκατάστατα αλατιού, ειδικά αυτά που περιέχουν χλωριούχο κάλιο αντί για χλωριούχο νάτριο, πρέπει να μη χρησιμοποιούνται από άτομα με προβλήματα στους νεφρούς, γιατί ελλοχεύει ο κίνδυνος αύξησης του καλίου στο αίμα.

Το κάλιο είναι ένας ηλεκτρολύτης με μεγάλη σημασία για τα άτομα με ΧΝΝ. Η κατανάλωση τροφίμων πλούσιων σε κάλιο, όπως τα φρούτα και τα λαχανικά, όπως προαναφέρθηκε, συνδέεται με μείωση του κινδύνου για ΧΝΝ. Για άτομα με εγκατεστημένη ΧΝΝ όμως σε περίπτωση αύξησης του καλίου στο αίμα απαιτούνται επιλογές τροφίμων με χαμηλότερο κάλιο ή/και διατροφικοί χειρισμοί που συμβάλλουν στη μείωση του καλίου των τροφών. Για παράδειγμα, ο βρασμός των λαχανικών σε πολύ νερό και η αλλαγή του νερού κατά τη διάρκεια του βρασμού, το μούλιασμα των λαχανικών από το βράδυ σε νερό πριν μαγειρευτούν και το ξεφλούδισμα των φρούτων είναι πρακτικές προς αυτή την κατεύθυνση.

Ενα άλλο μέταλλο που παίζει σημαντικό ρόλο στη διατροφή των ατόμων με ΧΝΝ είναι ο φώσφορος. Ο φώσφορος συμμετέχει στον σχηματισμός των οστών, στην οξεοβασική ισορροπία και στην παραγωγή ενέργειας. Υπό φυσιολογικές συνθήκες τα επίπεδα του φωσφόρου διατηρούνται σταθερά στην κυκλοφορία μέσω της απέκκρισης της περίσσειας φωσφόρου από τους νεφρούς στα ούρα. Η εξέλιξη της ΧΝΝ όμως έχει ως συνέπεια οι νεφροί να αδυνατούν να απεκκρίνουν αρκετό φώσφορο, με αποτέλεσμα τα επίπεδά του στο αίμα να αυξάνονται. Η αύξηση αυτή μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στα οστά και στα αγγεία και να αυξήσει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών προβλημάτων. Για την καλύτερη ρύθμιση του φωσφόρου στο αίμα συστήνεται η μείωση των επεξεργασμένων τροφίμων, των πρόσθετων τροφίμων καθώς και των σκουρόχρωμων αναψυκτικών.

Εκτός από τους διατροφικούς χειρισμούς δεν θα πρέπει να αμελούμε την τροποποίηση παραγόντων του τρόπου ζωής που συνδέονται με την υγεία των νεφρών. Η υιοθέτηση ενός δραστήριου τρόπου ζωής αναμφισβήτητα συμβάλλει στη διατήρηση ενός υγιούς σωματικού βάρους, στην καλύτερη υγεία της καρδιάς και των αγγείων και στη βελτίωση της αρτηριακής πίεσης και τη διαχείριση του στρες. Παράλληλα η μείωση του καπνίσματος και ο περιορισμός της κατανάλωσης αλκοόλ αποτελούν βασικές αλλαγές που συμβάλλουν στη ρύθμιση των παραγόντων κινδύνου για την ανάπτυξη της ΧΝΝ.

Τέλος, πρέπει να τονιστεί ότι οι διατροφικές ανάγκες των ατόμων με ΧΝΝ είναι απόλυτα εξατομικευμένες και πρέπει να αξιολογούνται, να διαμορφώνονται και να τροποποιούνται από ειδικούς σε θέματα διατροφής σε στενή συνεργασία με τη θεραπευτική ομάδα παρακολούθησης των ατόμων αυτών. Με τον τρόπο αυτόν διασφαλίζονται η μέγιστη αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων, η υγεία και η ποιότητα ζωής τους.