Ένας κόσμος multi culti

«Ανάμεσα στους ρόλους της κινηματογραφικής Μπερλινάλε είναι να κάνει τον κόσμο μικρότερο»  επρόκειτο να πει στην αρχή της 74ης διοργάνωσης, που διεξήχθη από τις 15 ως τις 25 Φεβρουαρίου, η διευθύντριά της Ρενάτε Ρίσενμπεκ, στην τελευταία χρονιά της στην ηγεσία του θεσμού, μαζί με τον καλλιτεχνικό διευθυντή της Μπερλινάλε Κάρλο Τζιαφράν. Αυτή η δήλωση δεν λέει φυσικά κάτι καινούργιο. Κάθε φεστιβάλ, και όχι μόνον σχετικό με τον κινηματογράφο, αυτόν τον στόχο έχει: να συγκεντρώσει φωνές από κάθε γωνιά του κόσμου προκειμένου να αναπτύξει γόνιμο διάλογο, να ανταλλάξει ιδέες, να θέσει στο τραπέζι προβλήματα της κάθε εποχής, να προωθήσει με άλλα λόγια μια πολυπολιτισμική ποικιλία και ναι, με αυτόν τον τρόπο να κάνει τον κόσμο μικρότερο. Αυτό βλέπουμε παντού και σε κάθε φεστιβάλ. Σκηνοθέτες από κάθε γωνιά του κόσμου τα επισκέπτονται για να παρουσιάσουν τη δουλειά τους και να βιώσουν από πρώτο χέρι την πρώτη επαφή με θεατές προερχόμενους επίσης από διαφορετικές γωνιές του πλανήτη.

Ομως πέρα από τούτο το κοινό χαρακτηριστικό όλων των φεστιβάλ του κόσμου, αν κάτι φάνηκε έντονα στη φετινή Μπερλινάλε, αυτό είναι η μείξη πολιτισμού στο ίδιο το περιεχόμενο των ταινιών, όπως επίσης και στους συντελεστές της δημιουργίας τους.

Επικοινωνία

Σε αρκετές ταινίες είδαμε να κυριαρχεί το επίμαχο ζήτημα της γλώσσας και της επικοινωνίας ανάμεσα σε εντελώς διαφορετικούς μεταξύ τους ανθρώπους, γεγονός που έδωσε την ευκαιρία σε γνωστούς καλλιτέχνες να πειραματιστούν με κινηματογραφικές γλώσσες ανοίκειες σε αυτούς. Το πιο τρανταχτό παράδειγμα είναι ίσως της Ιζαμπέλ Ιπέρ, ηθοποιού γνωστής για τις καλλιτεχνικές ανησυχίες και το θάρρος της, η οποία για τις ανάγκες της ταινίας «Οι ανάγκες μιας ταξιδιώτισσας» (A traveler’s needs) βρέθηκε στη Σεούλ για να υποδυθεί μια Γαλλίδα για την οποία δεν μαθαίνουμε τίποτα πέρα από το ότι προσπαθεί να έρθει σε επικοινωνία με τους ντόπιους, διδάσκοντας τη γαλλική γλώσσα σε γυναίκες, χωρίς να είναι επαγγελματίας δασκάλα. Την ταινία που απέσπασε το Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής σκηνοθέτησε ο Χονγκ Σανγκ Σου, ένας από τους σημαντικότερους κορεάτες auteurs και ο βασικός λόγος για τον οποίο η Ιπέρ, γνωστή για τη σινεφιλία της, βρέθηκε στην ταινία, όπως ανέφερε η ίδια στη συνέντευξη Τύπου.

Στην «Κουζίνα» (La Cocina), ο μεξικανός σκηνοθέτης Αλόνσο Ρουιζπαλάσιος θα βρεθεί στο «παρασκήνιο» ενός πολυτελούς εστιατορίου του Μανχάταν της Νέας Υόρκης, εκεί όπου κουλτούρες από όλο τον κόσμο αναμειγνύονται κατά τη διάρκεια του μεσημεριανού διαλείμματος μέσα στη φούρια των ασταμάτητων ρυθμών της μητρόπολης. Η κλοπή ενός πορτοφολιού θα δώσει τη βάση για την ανάπτυξη της ιστορίας, καθώς από όλους τους αλλοδαπούς που εργάζονται στην κουζίνα, βασικός ύποπτος φαίνεται να είναι ένας ονειροπόλος, ατίθασος Μεξικανός (Ραούλ Μπριόνε) ερωτευμένος με μια αμερικανίδα σερβιτόρα (Ρούνεϊ Μάρα). Μεξικανός όμως είναι και ο Γκαέλ Γκαρσία Μπερνάλ, ο σταρ της ταινίας «Ενα άλλο τέλος» (Another end), που σκηνοθέτησε ένας Ιταλός, ο Πιέρο Μεσίνα. Σε αυτό το όχι ακριβώς επιτυχημένο αλλά τολμηρό μείγμα επιστημονικής φαντασίας και ρομάντζου, ο Μπερνάλ υποδύεται τον άνδρα που δεν μπορεί να ξεκολλήσει από την εικόνα της πεθαμένης γυναίκας του την οποία θα προσπαθήσει να πλησιάσει κάνοντας downloading τις αναμνήσεις του σε τρίτους που έρχονται σε επικοινωνία με το πνεύμα της. Ακούγεται πολύ παράξενο και είναι. Αλλά επίσης ενδιαφέρον έχει ότι τη γυναίκα του υποδύεται η Ρενάτε Ρένσβε, η ισλανδή ηθοποιός που απέσπασε το βραβείο ερμηνείας στο φεστιβάλ των Καννών για την ταινία «Ο χειρότερος άνθρωπος στον κόσμο».

Αφρική – Κίνα

Ενας άλλος auteur, αυτή τη φορά από την Αφρική, ο Μαυριτανός Αμπντεραχμάν Σισακό (Τιμπουκτού), πειραματίστηκε με έναν επίσης ενδιαφέροντα πολιτισμικό συνδυασμό στην ταινία του «Μαύρο τσάι» (Black tea). Εδώ παρακολουθούμε την πορεία μιας κοπέλας από την Ακτή Ελεφαντοστού (Νίνα Μέλο) η οποία αρνούμενη να συμβιβασθεί με έναν γάμο στον οποίο δεν πιστεύει, εγκαταλείπει τον μελλοντικό σύζυγο την ώρα της γαμήλιας τελετής και αναζητεί τόσο την τύχη όσο (κυρίως) τον εαυτό της στην Κίνα. Η κοπέλα μιλά κινέζικα, φλερτάρει με τον κινέζο εργοδότη της (Χαν Τσανγκ) και συγχρόνως δεν εγκαταλείπει τις ρίζες της γιατί τη βλέπουμε να περιφέρεται διαρκώς στην κοινότητα των συμπατριωτών της. Το αν όλα αυτά που παρακολουθούμε είναι όνειρο ή πραγματικότητα παύει να έχει σημασία διότι δεν είναι αυτό που ενδιαφέρει τον Σισακό. Η ίδια η πολιτισμική μείξη είναι το θέμα της ταινίας και είναι πολύ γοητευτική και τρυφερή με τις σαφείς παραπομπές της στο ήρεμα χιουμοριστικό σινεμά του Ακι Καουρισμάκι. Τέλος, στην περίπτωση της ταινίας «Ξένη γλώσσα» (Langue etranger) της Κλερ Μπερζέρ, η μείξη διαφορετικών κουλτουρών, όπως βλέπουμε, βρίσκεται ακόμα και στον τίτλο. Ακολουθώντας ένα πρόγραμμα ανταλλαγής μαθητών, μια γερμανίδα έφηβη (Γοζέφα Χαίνσιους) καλεί στο σπίτι της στη Γερμανία μια συνομήλική της από το Στρασβούργο (Λίλιθ Γκράσμουγκ) και μαζί βιώνουν μια σειρά εμπειριών που θα έχουν συνέχεια όταν η πρώτη θα επισκεφτεί το σπίτι της δεύτερης στη Γαλλία. Η Γερμανίδα είναι εξπέρ στα γαλλικά, η Γαλλίδα δεν τα πηγαίνει και τόσο καλά με τα γερμανικά και η Μπερζέρ στήνει ένα πολύ ιδιαίτερο παιχνίδι με τις γλώσσες από το οποίο δεν θα λείψει η παράμετρος της σεξουαλικότητας των κοριτσιών που κάνει την ταινία ακόμα πιο επίκαιρη και βεβαίως ακόμα πιο πικάντικη.