Νόμος ΑΕΙ: να θεσπιστούν ασφαλιστικές δικλίδες

H δημόσια και δωρεάν Ανώτατη Παιδεία αποτελεί κοινωνικό κεκτημένο και θεμελιώδη πυλώνα της σύγχρονης Ελλάδας. Είναι παράμετρος δημοκρατίας, ελεύθερης σκέψης και επιλογής, που έχει αναδείξει τη χώρα στη διεθνή σκηνή και αποτέλεσε μέσο υπερπήδησης παλαιότερων, αλλά και νεότερων (μικρότερων ή μεγαλύτερων) δυσκολιών, προκλήσεων και επιθέσεων που αντιμετώπισε η κοινωνία μας.

Τι σχέση έχουν όλα αυτά με τον νέο νόμο για την ίδρυση Μη Κρατικών Πανεπιστημίων (Νομικών Προσώπων Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης – ΝΠΠΕ.; Κατά τη δική μου ανάγνωση έχουν μεγάλη σχέση, ειδικά στη σημερινή, τεχνηέντως υποβοηθούμενη, συγκυρία πόλωσης και αντιπαράθεσης ευρύτερα στην κοινωνία (παιδεία, αγρότες, Τέμπη, κ.λπ.) με ευθύνη της κυβέρνησης.

Η επικοινωνιακή προπαγάνδα για προσέλκυση κορυφαίων ξένων Πανεπιστημίων (Harvard, Yale, MIT, Columbia) ξεκίνησε από τη Νίκη Κεραμέως και ολοκληρώνεται από τον Κυριάκο Πιερρακάκη. H προσπάθεια αυτή όμως γίνεται παρακάμπτοντας τις πρόνοιες του Αρθρου 16 του Συντάγματος με απλό νόμο.

Ο νόμος με τη μορφή που έχει κατατεθεί στην ουσία δεν παρέχει πρόβλεψη – διασφάλιση για τον μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα των ΝΠΠΕ. Χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις άρθρων του Νόμου στις οποίες παρέχονται ευελιξίες που επιτρέπουν την καταστρατήγηση του μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα [βλ. εκχώρηση λειτουργιών (operations) ή διοίκησης (management), πρακτική που χρησιμοποιείται κατά κόρον για την καταστρατήγηση του μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα] άλλων, μη κερδοσκοπικών φορέων (ιδρύματα, ΑΜΚΕ κ.λπ.), μέσω της καταβολής υπέρογκων αμοιβών σε εταιρείες παροχής υπηρεσιών.

Η κυβέρνηση οφείλει, για να μην είναι ψευδεπίγραφος ο τίτλος του νομοσχεδίου, να θεσπίσει ασφαλιστικές δικλίδες ποιότητας για την επιλεξιμότητα και προσέλκυση μόνο Ιδρυμάτων υψηλού επιπέδου και να κάνει ενδεικτικά τις παρακάτω αλλαγές προκειμένου να θωρακίσει τον μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα των ΝΠΕΕ:

(α) Το μητρικό ίδρυμα να είναι μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα και ταυτόχρονα να καταλαμβάνει μία από τις πρώτες διακόσιες πενήντα (250) θέσεις σε αναγνωρισμένη διεθνή παγκόσμια κατάταξη Πανεπιστημίων.

(β) Απαγόρευση ίδρυσης παραρτήματος βάσει συμφωνιών πιστοποίησης (validation) ή δικαιόχρησης (franchising).

(γ) Απαγόρευση εκχώρησης λειτουργιών (operations) ή διοίκησης (management) σε τρίτα Κερδοσκοπικά Νομικά Πρόσωπα.

(δ) Η επωνυμία του ΝΠΠΕ να περιλαμβάνει υποχρεωτικά την επωνυμία του μητρικού ιδρύματος, για την προστασία των υποψήφιων φοιτητών, αλλά και για περαιτέρω δέσμευση των μητρικών ιδρυμάτων (εκθέτοντας την επωνυμία τους).

(ε) Απαγόρευση ίδρυσης ΝΠΠΕ σε ευαίσθητες εθνικά περιοχές.

(στ) Θεσμοθέτηση της ετήσιας αύξησης των πόρων για τη Δημόσια Ανώτατη Εκπαίδευση (όχι συγκυριακά μέσω ΕΣΠΑ και Ταμείου Ανάκαμψης για το «χρύσωμα του χαπιού»), που αποτελεί προϋπόθεση για κάθε προσπάθεια ποιοτικής αναβάθμισής της.

Ταυτόχρονα, με τον Νόμο αυτό, δημιουργείται προηγούμενο και για άλλα ζητήματα δικαίου και ισοπολιτείας. Ζητήματα που αφορούν συνολικά στην προστασία θεσμών και λειτουργιών που διασφαλίζουν τον πολίτη, το Κράτος Δικαίου και τελικά την ευημερία της κοινωνίας μας.

Η συζήτηση για την αναθεώρηση του Αρθρου 16 θα μπορούσε να αρχίσει τον Νοέμβριο του 2024. Αραγε γιατί τέτοια σπουδή; Πρόκειται για μια από τις κρισιμότερες θεσμικές διαδικασίες στο πλαίσιο του Κράτους Δικαίου. Ο λόγος είναι προφανής. Η κυβέρνηση δεν θέλει να αναλάβει το πολιτικό ρίσκο, αλλά ούτε και τη διεξαγωγή ουσιαστικής συζήτησης, με στόχο την επίτευξη ευρείας συναίνεσης που προβλέπει το Σύνταγμα. Κι αυτό γιατί, ο τρόπος, τα μέσα και οι ωφελούμενοι είναι ήδη προκαθορισμένα.

Ο Παναγιώτης Δημόπουλος είναι καθηγητής στο Τμήμα Βιολογίας, Τέως Αντιπρύτανης Ερευνας και Ανάπτυξης στο  Πανεπιστήμιο Πατρών και γραμματέας του Τομέα Περιβάλλοντος ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής