Mε ή χωρίς ΝΑΤΟ;

Ακόμη και αν ο Τραμπ, που δεν είναι βέβαιο ότι θα εκλεγεί επόμενος πρόεδρος των ΗΠΑ, δεν έκανε αυτό το αποτρόπαιο σχόλιο για το ΝΑΤΟ, οι Ευρωπαίοι θα έπρεπε να αποφασίσουν να αναλάβουν το βάρος που τους αναλογεί για την άμυνά τους. Και θα πρέπει να το κάνουν ακόμη και αν η εκλογή του αποφευχθεί. Ο Ρόμπερτ Γκέιτς, που διετέλεσε υπουργός Αμυνας και του Μπους και του Ομπάμα, έκανε μια ομιλία το 2011 κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου, αλλά οι Ευρωπαίοι «ξύπνησαν» μόλις το 2018, όταν ο Τραμπ απείλησε με αποχώρηση κατά τη διάρκεια της συνόδου κορυφής της Συμμαχίας στις Βρυξέλες.

Και ξύπνησαν για τα καλά μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, αυξάνοντας σημαντικά τους αμυντικούς τους προϋπολογισμούς, ειδικά η Γερμανία.

Αλλά τότε γιατί δεν είναι ακόμη ικανές οι ευρωπαϊκές χώρες να προστατεύσουν την επικράτειά τους; Το πρόβλημα είναι αρκετά σύνθετο και η ρίζα του βρίσκεται κατά τη γνώμη μου στην αδυναμία των ευρωπαϊκών χωρών-μελών του ΝΑΤΟ να αντιληφθούν την άμυνά τους ως «κοινή» λόγω του παρελθόντος των συγκρούσεων στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Ενώ δηλαδή έχουν κοινό νόμισμα – ένα άλλο παραδοσιακό μέσο έκφρασης κυριαρχίας –, στην άμυνα σκοντάφτουν. Η καρδιά του προβλήματος που δεν ομολογείται έγκειται στη δυνητική απειλή που μπορεί να προκύψει αν κάποια χώρα γίνει τόσο ισχυρή ώστε να απειλήσει τις υπόλοιπες. Η Γαλλία δεν θέτει για τον λόγο αυτόν το πυρηνικό της οπλοστάσιο στη διάθεση των υπολοίπων και η Γερμανία διστάζει να δημιουργήσει δικό της, αν και η σχετική συζήτηση έχει αρχίσει.

Αλλο κομβικό ερώτημα: Η ευρωπαϊκή άμυνα θα αναπτυχθεί μέσα στο ΝΑΤΟ ή στην ΕΕ ή και στους δύο οργανισμούς; Και ποιος θα έχει το γενικό πρόσταγμα; Σήμερα, το ΝΑΤΟ, που είναι διακυβερνητικός οργανισμός, αποφασίζει με ομοφωνία ακόμη και για την αγορά χαρτοπετσετών! Αν μια χώρα διαφωνεί, ο πανίσχυρος αυτός αμυντικός οργανισμός ξεμένει από χαρτοπετσέτες. Αν όμως όλες οι χώρες συμφωνήσουν να γίνει κάτι, για παράδειγμα αποστολή δυνάμεων, αναλαμβάνει τη διεξαγωγή της επιχείρησης ο αμυντικός βραχίονας που διοικείται από αμερικανό στρατηγό (SHAPE). Δεν είναι μυστικό ότι οι Αμερικανοί είναι πιο ίσοι μεταξύ ίσων στο ΝΑΤΟ αφού διαθέτουν τα περισσότερα μέσα για τη λειτουργία του, συμπεριλαμβανομένων και των οικονομικών. Και παρά την κινδυνολογία του Τραμπ, θα ήταν εξαιρετικά απίθανο να αποχωρήσουν επειδή το ΝΑΤΟ εξυπηρετεί και τα δικά τους συμφέροντα. Αλλά μια δραστική μείωση της αμερικανικής συνεισφοράς θα είχε πολύ δυσμενείς επιπτώσεις για το ΝΑΤΟ και θα άνοιγε την όρεξη του Πούτιν να προκαλέσει την αποτρεπτική του δύναμη. Τι πρέπει λοιπόν να κάνουν οι Ευρωπαίοι;

Οι χώρες-μέλη της ΕΕ, κατά πλειοψηφία μέλη και του ΝΑΤΟ, δαπανούν ένα πολύ μεγάλο ποσοστό των ΑΕΠ τους για την άμυνα. Αλλά δεν το δαπανούν από κοινού. Αν αποφασίσουν να το κάνουν, η απεξάρτησή τους από τις ΗΠΑ θα ήταν, αν όχι καθολική, πάντως αποφασιστική. Το ΝΑΤΟ έχει τη δυνατότητα μετασχηματισμού σε έναν αμερικανο-ευρωπαϊκό αμυντικό οργανισμό με καλύτερη κατανομή βαρών. Η Ευρωπαϊκή Ενωση θα έπρεπε να οικοδομήσει έναν τέτοιο οργανισμό εκ του μηδενός και αυτό είναι δυσκολότερο, αν και όχι αδύνατον, αρκεί να υπάρξει η πολιτική βούληση.

Η Ινώ Αφεντούλη είναι εκτελεστική διευθύντρια
του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων.