Προκλήσεις χωρίς ημερομηνία λήξης

Ο κόσμος μας αλλάζει ραγδαία και επικίνδυνα. Αυτό το συναίσθημα που κυριάρχησε μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου 2022 έχει απλωθεί και εδραιωθεί έκτοτε λόγω της διάρκειας του πολέμου στην Ουκρανία και του πολέμου στη Γάζα με τις παράπλευρες επιπτώσεις τους στην ευρύτερη περιοχή και αναφορικά με την ανθεκτικότητα των δυτικών κοινωνιών.

Οι πρώτοι μήνες μετά την εισβολή ώθησαν τις χώρες της Δύσης στη συσπείρωση και τη συνεργασία ιδιαίτερα στους τομείς της άμυνας και της ασφάλειας. Η Γερμανία ανακοίνωσε ένα τεράστιο πρόγραμμα εξοπλιστικών επενδύσεων για να ενδυναμώσει την άμυνά της. Η Φινλανδία και η Σουηδία έβαλαν τέλος στην πολιτική της ουδετερότητας και σπεύσανε μαζί να ζητήσουν την ένταξή τους στην Ατλαντική Συμμαχία. Η Δανία διά δημοψηφίσματος αποφάσισε υπέρ της συμμετοχής της στην αμυντική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ενώσεως. Η ΕΕ σε συνεργασία και συντονισμό με το G7 έχουν επιβάλει μια σειρά από κυρώσεις κατά της Ρωσίας, εκ των οποίων, μεταξύ άλλων, το πάγωμα ρωσικών περιουσιακών στοιχείων αξίας 21,5 δισ. ευρώ και 300 δισ. ευρώ περιουσιακών στοιχείων της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας. Επίσης από την έναρξη του πολέμου, η ΕΕ και τα κράτη-μέλη της έχουν διαθέσει πάνω από 85 δισ. ευρώ στην Ουκρανία σε οικονομική, στρατιωτική και ανθρωπιστική στήριξη και μετ’ εμποδίων έχουν καταφέρει να δεσμεύσουν προς το παρόν άλλα 50 δισ. ευρώ για την περίοδο 2024-2027. Το ίδιο έχουν πράξει και οι Ηνωμένες Πολιτείες με την παροχή σχεδόν 30 δισ. δολαρίων από την αρχή της ρωσικής επίθεσης στην Ουκρανία. Ταυτόχρονα, μετά από μια συνειδητή απόφαση μείωσης των εισαγωγών φυσικού αερίου από τη Ρωσία, οι εισαγωγές της ΕΕ από τη Ρωσία έχουν μειωθεί από το 40% (2021) στο περίπου το 8% το 2023. Επίσης, σε αντίθεση με το 2014, όταν μόνο 3 κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ δαπανούσαν τουλάχιστον το 2% του ΑΕΠ τους στην άμυνα, οι προβλέψεις του γενικού γραμματέα της Συμμαχίας είναι ότι εντός του 2024 θα αριθμούν 18 τα κράτη-μέλη. Τέλος, οι ευρωπαίοι ηγέτες έδωσαν το πράσινο φως για την έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Ουκρανία.

Πάρα ταύτα, η αίσθηση της ανασφάλειας και του τέλματος επικρατεί. Η πολυδιαφημιζόμενη ουκρανική αντεπίθεση της άνοιξης του 2023 δεν οδήγησε σε ουσιαστική αλλαγή επί του πεδίου με ελάχιστη μετακίνηση της γραμμής της μάχης. Και παρά τις περιοδικές θεαματικές ενέργειες των ουκρανικών δυνάμεων με τη βύθιση ρωσικών πλοίων στη Μαύρη Θάλασσα και την καταστροφή στόχων εντός της ρωσικής επικράτειας, ο ρωσικός στρατός έχει γίνει πιο οργανωμένος και η δύναμή του στην Ουκρανία έχει αυξηθεί σε 410.000 στρατιώτες από τους 360.000 στις αρχές του 2023, ενώ ο ουκρανικός στρατός βρίσκεται στα όρια της εξάντλησης και αδυναμίας μαζικής επιστράτευσης.

Πέρα από το μέτωπο, οι προκλήσεις είναι πολλές παρά τις προαναφερόμενες «επιτυχίες» της Ευρώπης και της Δύσης, με την επικράτηση ενός έντονου προβληματισμού για την έκβαση του πολέμου, την ανθεκτικότητα της ίδιας της Ουκρανίας και του λαού της αλλά και των δυτικών κοινωνιών στη διατήρηση ενός ενωμένου μετώπου. Η ευφορία που ακολούθησε τις προθέσεις της Φινλανδίας και της Σουηδίας να ενταχθούν στο ΝΑΤΟ μετατράπηκε σε μια επώδυνη διαδικασία για να ενταχθεί η Φινλανδία, ενώ εκκρεμεί ακόμα η περίπτωση της Σουηδίας. Η εμπλοκή με τα 60 δισ. δολάρια στη Βουλή των Αντιπροσώπων που προορίζονται για την περαιτέρω στήριξη της Ουκρανίας ενσαρκώνει το πολιτικό και ιδεολογικό χάσμα μεταξύ της διοίκησης Μπάιντεν και τους ακραίους που ελέγχουν το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η αδυναμία της επίμονης διπλωματικής προσπάθειας του προέδρου Μπάιντεν και του υπουργού Εξωτερικών Μπλίνκεν να επαναφέρουν στην τάξη Ισραήλ και Χαμάς περαιτέρω αποδυναμώνει τις ΗΠΑ και το ηγετικό της προφίλ, ενθαρρύνοντας τις δυνάμεις του διχασμού και τους υποστηρικτές της πολιτικής της συναλλαγής, η οποία βρίσκεται σε φάση άνθησης. Ως εκ τούτου, αποδυναμώνεται η συνοχή της Δύσης και των χωρών που την απαρτίζουν, εντός και εκτός συνόρων, με συνέπεια οι Ουκρανοί να είναι πιο ευάλωτοι από ποτέ και οι προκλήσεις που σχετίζονται από τη ρωσική εισβολή να πολλαπλασιάζονται.

Και όπως μας υπενθυμίζει ο Αντρέι Λιούμπκα στο συγκινητικό κείμενό του, έχουμε συνηθίσει τον πόλεμο, τις τραγωδίες του και τη νέα πραγματικότητα, συμπεριλαμβανομένης της αβεβαιότητας που απορρέει από αυτή την κατάσταση, είτε ζούμε στην Ουκρανία είτε στη δικιά μας σουρεαλιστική ελληνική πραγματικότητα.

Ο Δημήτρης Τριανταφύλλου είναι καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.