Συμπαγές και ρευστό

Ενα επιστημονικό εργαστήριο που είναι μαζί και χειρουργείο είναι στημένο επί σκηνής. Ενας ηθοποιός ερμηνεύει τον σκύλο που μετά την (σουρεαλιστική) επέμβαση από καλοπροαίρετο τετράποδο θα αποκτήσει ανθρώπινα, επικίνδυνα και επιθετικά χαρακτηριστικά. Γραμμένο το 1925, το έργο του Ρώσου Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ (1891-1940) «Καρδιά του σκύλου» δεν δημοσιεύθηκε παρά το 1987 στην τότε Σοβιετική Ενωση, λόγω λογοκρισίας.

Γιατρός και δημοσιογράφος, εκτός από συγγραφέας, ο Μπουλγκάκοφ συνδύασε όλες τις ικανότητές του σε αυτή τη σατιρική νουβέλα επιστημονικής φαντασίας που έμελλε να αποτελέσει ένα από τα πιο σημαντικά του έργα. Με κορυφαίο το μυθιστόρημά του «Ο μετρ και η Μαργαρίτα» που συχνά πυκνά έχει κι αυτό διασκευαστεί και μεταφερθεί στη σκηνή, ο ίδιος έχει ξεχωρίσει με τη σατιρική και φιλοσοφική διάσταση της γραφής του.

Στην «Καρδιά του σκύλου» η ιστορία περιστρέφεται γύρω από τον καθηγητή Πρεομπραζένσκι και τον βοηθό του, δρα Μπρομεντάλ, οι οποίοι και προχωρούν σε ένα πείραμα, παράτολμο ή/και τολμηρό: Αποφασίζουν να μεταμοσχεύσουν σε έναν σκύλο την υπόφυση και τους όρχεις ενός νεκρού άνδρα. Στόχος τους είναι η δημιουργία ενός νέου ανθρώπινου μοντέλου. Μόνο που το πείραμά τους δεν καταλήγει σε αυτό που οι δύο επιστήμονες είχαν προβλέψει. Ο Σάρικ, ο αδέσποτος σκύλος που είχε χρησιμοποιηθεί ως πειραματόζωο, αν και σταδιακά αποκτά τη μορφή ανθρώπου, μετατρέπεται ωστόσο σε έναν άξεστο με επιθετικά ένστικτα, σε ένα ον που ανατρέπει όλα τα δεδομένα. Ο σκύλος που έγινε άνθρωπος είναι πιο επικίνδυνος και πιο κακός. Η καλοσύνη και η αθωότητα που τον χαρακτήριζαν χάθηκαν. Τώρα κυνηγάει και σκοτώνει, με μεγάλη απόλαυση, αδέσποτες γάτες.

Κάπου ανάμεσα στον ρεαλισμό και την επιστημονική φαντασία το έργο του Μπουλγκάκοφ λειτουργεί ως προπομπός ενός δυσοίωνου μέλλοντος, όπου η επιστήμη στα χέρια του ανθρώπου μπορεί να αποτελέσει όπλο θανάτου και όχι ζωής. Κι ακόμα ότι η εξουσία, η απόλυτη εξουσία, γεννάει τέρατα…

Με την ιδιαίτερη και διεισδυτική της ματιά, η Εφη Μπίρμπα οργανώνει ένα σκηνικό σύμπαν όπου και αναπτύσσει το έργο στη διασκευή που υπογράφει. Μέσα από το θεατρικό κείμενο αναδύονται όλες οι ιδέες και οι ποιότητες του πρωτοτύπου, με μια αυστηρή, αλλά όχι άνυδρη, προσέγγιση.

Σωματικότητα

Η Μπίρμπα, γνωρίζοντας τις δυνατότητες και τις ικανότητες του Αρη Σερβετάλη, σε συνδυασμό με τις αντίστοιχες του Αντώνη Μυριαγκού (χρόνια συνεργάτης του Θόδωρου Τερζόπουλου), φτιάχνει έναν θίασο που μπορεί να ανταποκριθεί στα ζητούμενά της. Η παράσταση εστιάζει στη σωματικότητα, η οποία σε συνδυασμό με τη χρήση της κλασικής μουσικής, των ήχων και του «ζωντανού» βίντεο καταλήγει σε μια ποιητική πρόταση με στέρεα υλικά.

Η ερμηνεία του Αρη Σερβετάλη-Σάρικ, ενταγμένη στην οπτική της παράστασης, στην ουσία και την έχει υπαγορεύσει και την έχει καθορίσει. Ο ίδιος καταφέρνει να καταστήσει συμπαγές το ανάλαφρο, ρευστό στο στερεό, με τη φυσικότητα που του παρέχει η εκφραστική του σωματικότητα. Ο Μυριαγκός, στον ρόλο του καθηγητή, αποτελεί την αυστηρή εκδοχή, όπου η πίστη στην επιστήμη είναι ακλόνητη, όχι όμως και αλάνθαστη.

Τελικά υπάρχουν και ομάδες…

Με το έργο του Τομ Στόπαρντ «Ο Ρόζενκραντζ και ο Γκίλντενστερν είναι νεκροί» ο Στάθης Λιβαθινός συνεχίζει το θεατρικό του ταξίδι στη σκηνή του Θεάτρου της Οδού Κυκλάδων – Λευτέρης Βογιατζής. Και κυρίως συνεχίζει τη δουλειά με την ομάδα που ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 2000 και εξακολουθεί να είναι παρούσα στα θεατρικά μας πράγματα. Με ηθοποιούς που έχουν αποχωρήσει και άλλους που έχουν προστεθεί, η κάποτε Πειραματική Σκηνή του Εθνικού, με τις σημαντικές παραστάσεις που τάραξε τα νερά της εποχής, εξακολουθεί να αποτελεί πόλο έλξη και σημείο αναφοράς.

Το γεγονός, ίσως, ότι ενώ παραμένει ομάδα, παραμένει συγχρόνως και άτυπη, διατηρώντας τη δυνατότητα να ελίσσεται και να εξελίσσεται χωρίς να υπακούει σε κάποιο αυστηρό ή και απόλυτο πλαίσιο, να είναι το μυστικό της μακροζωίας της.

Και φυσικά ο ιδρυτής και εμπνευστής της, ο Στάθης Λιβαθινός, που την ανατροφοδοτεί χωρίς να την περιορίζει, καθώς τόσο ο ίδιος όσο και οι συνεργάτες του κινούνται και μαζί αλλά και αυτόνομα μέσα στον χώρο – χωρίς αποκλειστικότητες.

Να θυμίσουμε ότι στην πιο πρόσφατη περίοδο αυτής της (άτυπης) ομάδας, από τη στιγμή που στεγάστηκε στον χώρο της οδού Κυκλάδων, περιλαμβάνονται οι παραστάσεις «Συμφορά από το πολύ μυαλό» του Αλεξάντρ Γκριμπογέντοφ (2021-22) και «Berlin Alexanderplatz» του Αλφρεντ Ντέμπλιν (2022-23). Σε αυτές τις δύο θα πρέπει να προστεθεί και η παραγωγή που παρουσιάστηκε το περασμένο καλοκαίρι στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών «Καζανόβα / Δον Ζουάν».

«Ο Ρόζενκραντζ και ο Γκίλντενστερν είναι νεκροί» ανεβαίνει στην ιστορική μετάφραση του Μίνου Βολανάκη με τους σταθερούς συνεργάτες του Λιβαθινού: την Ελένη Μανωλοπούλου στη σκηνογραφία, τον Θοδωρή Αμπαζή στη μουσική και τον Τάσο Αναστασίου στους φωτισμούς. Πρόκειται για μια ιδιαίτερη φάρσα όπου πρωταγωνιστούν οι δύο μικροί ήρωες του σαιξπηρικού «Αμλετ» – και παρ’ όλα αυτά, καταλήγουν… νεκροί!

Τους δύο ρόλους του τίτλου μοιράζονται ο Βασίλης Ανδρέου και ο Νίκος Καρδώνης, ενώ στη διανομή συναντάμε τους Πάρη Αλεξανδρόπουλο, Γιώργο Δάμπαση, Στάθη Κόικα, Φοίβο Μαρκιανό, Πολυξένη Παπακωνσταντίνου, Μαρία Σαββίδου, Αρη Τρουπάκη και Δημήτρη Φιλιππίδη.

Από τις 21 Φεβρουαρίου – σε παραγωγή της εταιρείας Λυκόφως του Γιώργου Λυκιαρδόπουλου – στο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων.