Ενας νέος δρόμος {LF}για τη μοναρχία και το έθνος

Σε αυτό το θέμα τουλάχιστον, οι πάντες μπορούν να ταυτιστούν με τον βασιλιά Κάρολο. Η διάγνωσή του με καρκίνο είναι μια τραυματική στιγμή, όχι μόνο για τον ίδιο αλλά και για την οικογένειά του. Προκάλεσαν, επίσης, την αυθόρμητη συμπάθεια της κοινής γνώμης, κάτι που οφείλεται και στο γεγονός ότι ο μονάρχης υπήρξε ανοιχτός για την κατάστασή του. Ολα τα παραπάνω δε, πυροδότησαν μια φοβερή μιντιακή ιστορία, την οποία κατέστησε ακόμη πιο ακαταμάχητη η εμπλοκή του πρίγκιπα Χάρι – ενώ θα μας συνοδεύει στον εθνικό μας βίο επί μήνες.

Το ερώτημα όμως είναι αν τα γεγονότα αυτής της εβδομάδας θα έχουν θεσμικές συνέπειες για τη μοναρχία. Η άμεση απάντηση που θα δώσουν πολλοί θα είναι αρνητική. Η βρετανική μοναρχία, άλλωστε, έχει οικοδομήσει μια πρόσφατη ιστορία προσαρμοστικότητας, στη διάρκεια της εξουσίας της βασίλισσας Ελισάβετ ΙΙ, με τον Κάρολο να συνεχίζει. Σε τελική ανάλυση, «η φίρμα» έχει κατασκευαστεί έτσι ώστε να διασφαλίζει συνέχεια. Η αφανής προσαρμογή είναι αυτό που κάνει η μοναρχία. Το επανέλαβε και αυτή την εβδομάδα, ενώ λίγοι πολιτικοί δείχνουν πρόθεση να αμφισβητήσουν οποιαδήποτε πλευρά.

Παρ’ όλα αυτά, η διάγνωση του βασιλιά με καρκίνο συνεχίζει να είναι ένα σοκ για όλο το έθνος. Υποκινεί συναισθήματα πολύ περισσότερο από το εάν ο πάσχων ήμουν εγώ ή εσείς. Ηταν, επίσης, πολύ απρόσμενη. Καθώς δε ήρθε πολύ γρήγορα μετά το τέλος της άνευ προηγουμένου μακράς θητείας της Ελισάβετ, θέτει ερωτήματα αναφορικά με τη διακυβέρνηση τα οποία είναι ασυνήθιστα τόσο για τους κυβερνώντες όσο και για τους κυβερνώμενους. Η χώρα δεν είναι συνηθισμένη να έχει στην κεφαλή της ένα μονάρχη οποίος είτε να είναι άρρωστος είτε να έχει αποσυρθεί προσωρινά. Κι αυτό είναι κάτι που κάνει τους ανθρώπους να σκέφτονται και να συζητούν. Θα ήταν ανόητο να υποκριθούμε ότι συμβαίνει κάτι διαφορετικό και ακόμη πιο ανόητο να μην εγκρίνουμε τη διεξαγωγή συζήτησης γύρω από το συγκεκριμένο θέμα.

Κοιτώντας προς τα πίσω, αυτή η διαδικασία σκέψης και διαλόγου δεν έκανε έντονα την εμφάνισή της όταν πέθανε η Ελισάβετ ΙΙ. Ηταν, άλλωστε, στην ίδια θέση για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα που η μετάβαση στον Κάρολο συντελέστηκε μέσα σε ένα είδος συλλογικής δυσπιστίας ότι αυτή τη μοιραία στιγμή είχε έρθει. Ως συνέπεια, ο διάλογος σε εθνικό επίπεδο έτεινε να κοιτά περισσότερο προς τα πίσω παρά προς τα μπρος, προς το μέλλον. Ο νέος βασιλιάς ήταν μια ήδη εξαιρετικά γνώριμη φυσιογνωμία. Κι αυτό, με τη σειρά του, διασφάλιζε μια σταθερή και χωρίς αμφισβήτηση μετάβαση, όπως εύκολα μπορεί κανείς να φανταστεί.

Αυτή την εβδομάδα, όμως, η υπενθύμιση της θνητότητας των βασιλιάδων δημιουργεί ξαφνικά ένα διαφορετικό αίσθημα. Μας αναγκάζει να συνειδητοποιήσουμε, με τρόπο που δεν κυριαρχούσε το 2022, ότι αυτή η βασιλική θητεία θα είναι σημαντικά πιο βραχύχρονη σε σύγκριση με την τελευταία. Μας ψιθυρίζει δε επίμονα πως κάποια μέρα – ίσως μετά από αρκετά χρόνια, ίσως όμως και ανησυχητικά σύντομα – τόσο η μοναρχία όσο και η σχέση της με το έθνος θα πρέπει να επαναπροσδιοριστούν.

Πρόκειται για ένα ερώτημα που είναι μεγαλύτερο από ό,τι θα ήθελαν να πιστεύουν κάποιοι. Ούτε βεβαίως πρέπει να συγκαλυφθεί. Οσοι έχουν αμφιβολίες καλό θα ήταν να ανατρέξουν σε δύο δημοσκοπήσεις που έγιναν τον Ιανουάριο. Αμφότερες αποκαλύπτουν μια βρετανική κοινή γνώμη η πίστη της οποίας στη μοναρχία είναι πολύ πιο χλιαρή από ό,τι θα φανταζόταν κανείς παρακολουθώντας τις ειδήσεις ή διαβάζοντας τις εφημερίδες αυτής της εβδομάδας. Μας υπενθυμίζουν, ιδιαιτέρως, ότι η Βρετανία έχει ανάγκη να προσαρμοστεί με τις γενεαλογικές αλλαγές, τόσο στη συμπεριφορά του κοινού απέναντι στο στέμμα όσο και ανάμεσα σε αυτούς που το φορούν.

Στη δημοσκόπηση της Savanta, το 48% των ενηλίκων δηλώνει πως προτιμά η Βρετανία να έχει μοναρχία, έναντι του 32% που τάσσεται υπέρ ενός εκλεγμένου αρχηγού κράτους, ενώ ένα 20% απαντά ότι δεν γνωρίζει. Στην αντίστοιχη της YouGov, το 45% είναι υπέρ της μοναρχίας, το 31% υπέρ της εκλογής αρχηγού κράτους και το 24% δεν γνωρίζει. Οι πιο ηλικιωμένοι ψηφοφόροι εμφανίζονται να υποστηρίζουν πιο εμφατικά τη μοναρχία και στις δύο δημοσκοπήσεις. Οι νεότεροι, ωστόσο, προτιμούν σαφώς την αντικατάστασή της με ένα εκλεγμένο αρχηγό κράτους.

Τίποτε από αυτά δεν πρέπει να ερμηνευθεί με τρόπο που να καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι Βρετανοί, ακόμη και οι νεότεροι, φλέγονται από ρεπουμπλικανισμό. Δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο. Ομως, το γεγονός ότι και οι δύο δημοσκοπήσεις δείχνουν πως η μοναρχία δεν διαθέτει την υποστήριξη της πλειοψηφίας, θα έπρεπε να βάλει σε σκέψεις τους πολιτικούς και τη βασιλική οικογένεια. Πολύ περισσότερο καθώς το χάσμα γενεών και σε αυτό το θέμα δείχνει να διευρύνεται.

Στις δημοσκοπήσεις καταγράφονται, επίσης, διαφοροποιήσεις ανάμεσα στις διάφορες περιοχές της Βρετανίας. Σε εκείνη της YouGov, καταγράφονται περισσότεροι που τάσσονται υπέρ της ύπαρξης ενός αρχηγού κράτους στη Βόρεια Ιρλανδία, τη Σκωτία και το Λονδίνο. Σε κάθε περίπτωση, έχουμε να κάνουμε με ένα στοιχείο που υπενθυμίζει πως η μοναρχία είναι ένας από τους λίγους βρετανικούς θεσμούς που προωθούν στην πράξη την έννοια της ταυτότητας σε όλη τη χώρα. Ο βασιλιάς Κάρολος μοιάζει να έχει συνείδηση γι’ αυτό. Πόσο, όμως, ισχύει το ίδιο για τον γιο του, πρίγκιπα Ουίλιαμ, ο οποίος μεγάλωσε στα χρόνια που οι δεσμοί του Ηνωμένου Βασιλείου αδυνάτιζαν;

Ο καρκίνος του βασιλιά μας υπενθυμίζει πως η μοναρχία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια αναπόφευκτη επιλογή, ανάμεσα στην κατάργησή της, τη μεταρρύθμιση και την εξέλιξη. Οι Βρετανοί είναι διχασμένοι σε αυτό το θέμα, όχι ενωμένοι. Η διάθεση του κοινού να ανοίξει αυτά τα ερωτήματα και να τα εξετάσει μπορεί να είναι χαμηλή, ειδικά όταν συγκρίνεται με άλλα, πιο πιεστικά προβλήματα. Ομως, ακόμη και εάν ο βασιλιάς επιστρέψει υγιής, τα θέματα που υπάρχουν δεν πρόκειται να εκλείψουν.